1. ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

2. ข้าราชการหรือพนักงานส่วนท้องถิ่นซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำ

3. พนักงานหรือบุคคลผู้ปฏิบัติงานในรัฐวิสาหกิจหรือหน่วยงานประจำ

4. ผู้บริหารท้องถิ่นและสมาชิกสภาท้องถิ่น ซึ่งมิใช่ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

5. เจ้าพนักงานตามกฎหมายว่าด้วยลักษณะปกครองท้องถิ่น

6. กรรมการ อนุกรรมการ ลูกจ้างของส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือหน่วยงานของรัฐ

7. บุคคลหรือคณะบุคคลซึ่งใช้อำนาจหรือได้รับมอบให้ใช้อำนาจทางการปกครองของรัฐ ในการดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่งตามกฎหมายไม่ว่าจะเป็นการจัดตั้งขึ้นในระบบราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือกิจการของรัฐ

ก. ข้าราชการหรือพนักงานส่วนท้องถิ่น ซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำ

เป็นกลุ่มแพทย์ที่สังกัดในกระทรวง ทบวง กรม ต่างๆ เช่น สังกัดกระทรวงสาธารณสุข ทบวงมหาวิทยาลัยของรัฐ กระทรวงกลาโหม เป็นต้น รวมถึงแพทย์ประจำโรงพยาบาลหรือศูนย์ต่างๆ ของกรุงเทพมหานคร ซึ่งจะมีฐานะเป็นข้าราชการ หรือพนักงานดังกล่าว

ข. พนักงานหรือบุคคลผู้ปฏิบัติงานในรัฐวิสาหกิจหรือหน่วยงานของรัฐ

เช่น สังกัดการไฟฟ้า การประปา ทั้งในส่วนนครหลวงและภูมิภาค เป็นต้น

ค. แพทย์ที่เป็นลูกจ้างส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือหน่วยงานของรัฐ

มีอยู่ไม่น้อยที่เป็นลูกจ้างดังกล่าว

" การรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดโดยธรรมจรรยา" หมายความว่าการรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดจากญาติ หรือจากบุคคลที่ให้กันในโอกาสต่างๆ โดยปกติ ตามขนบธรรมเนียม ประเพณี หรือวัฒนธรรม หรือให้กันตามมารยาทที่ปฏิบัติกันในสังคม

"ญาติ" หมายความว่าบุพการี ผู้สืบสันดาน พี่น้องร่วมบิดามารดา หือร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกัน ลุงป้า น้า อา คู่สมรส ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของคู่สมรส บุตรบุญธรรม หรือผู้รับบุตรบุญธรรม

"ประโยชน์อื่นใด" หมายความว่า สิ่งที่มีมูลค่า ได้แก่ การลดราคา การรับความบันเทิง การรับบริการ การรับการฝึกอบรม หรือสิ่งอื่นใดในลักษณะเดียวกัน

คำว่า "ธรรมจรรยา" ในพจนานุกรมให้ความหมายไว้ว่า "การประพฤติถูกธรรม" เมื่อประกอบกับคำว่า "ทรัพย์สิน" ซึ่งหมายความถึง "วัตถุที่มีรูปร่างและไม่มีรูปร่างซึ่งอาจมีราคาและถือเอาได้ เช่น แก้ว แหวน เงินทอง หรือของมีค่าอื่นๆ" แล้วก็ยังไม่อาจทำให้เข้าใจว่าเป็นเช่นไร แต่ประกาศฉบับนี้ได้นิยามไว้แล้วว่าหมายความว่าการรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดจากญาติ หรือจากบุคคลที่ให้กันในโอกาสต่างๆ โดยปกติตามขนบธรรมเนียม ประเพณี หรือวัฒนธรรม หรือให้กันตามมารยาทที่ปฏิบัติกันในสังคม จึงเป็นการทำให้เข้าใจความหมายได้ดีขึ้น เพื่อความง่ายในการปฏิบัติตามกฎหมายนั่นเอง

คำว่าญาติในประกาศฉบับนี้อาจแยกได้เป็น

(1) บุพการี

(2) ผู้สืบสันดาน

(3) พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน

(4) พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดาเดียวกัน

(5) ลุง ป้า น้า อา

(6) คู่สมรส

(7) ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของคู่สมรส

(8) บุตรบุญธรรมหรือผู้รับบุตรบุญธรรม

ซึ่งเห็นได้ว่าคำว่าญาตินี้แบ่งเป็นลำดับแตกต่างจากทายาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1629 อย่างมากพอสมควรทีเดียว กล่าวคือ

มาตรา 1629

ทายาทโดยชอบธรรมมีหกลำดับเท่านั้น และภายใต้บังคับแห่งมาตรา 1630 วรรค 2 แต่ละลำดับมีสิทธิได้รับมรดกก่อนหลังดังต่อไปนี้

(1) ผู้สืบสันดาน

(2) บิดามารดา

(3) พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน

(4) พี่น้องร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกัน

(5) ปู่ ย่า ตา ยาย

(6) ลุง ป้า น้า อา

คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่นั้นก็เป็นทายาทโดยธรรม ภายใต้บังคับของบทบัญญัติพิเศษแห่งมาตรา 1635

ข้อแตกต่างจากญาติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1629 ในเรื่องมรดกก็คือ

ประการที่ 1 ประกาศฉบับนี้ไม่ได้บัญญัติเกี่ยวกับ ปู่ ย่า ตา ยาย แต่อาจกล่างรวมว่า เป็นกรณีที่อยู่ในความหมายของคำว่าบุพการีแล้ว รวมถึง "ทวด" ด้วย

ประการที่ 2 ประกาศฉบับนี้นับทายาทกว้างขวางกว่าในมาตรา 1629 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์อย่างมากเพราะนับถึง "(7) ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของคู่สมรส" และใน "(8) บุตรบุญธรรมหรือผู้รับบุตรบุญธรรมด้วย" ยังทำให้เข้าใจเรื่องสิทธิของบุตรบุญธรรมได้ง่ายขึ้น ซึ่งคงเช่นเดียวกับในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1598/28 ที่ว่า "บุตรบุญธรรมย่อมมีฐานะอย่างเดียวกับบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรมนั้น…." นั่นเอง

1) การลดราคา เช่น การมาใช้สนามกีฬาในราคาพิเศษ อาจคิดครึ่งราคา การลดราคาเครื่องมือแพทย์ให้เป็นพิเศษ การลดราคายาที่จะซื้อที่คลินิกให้เป็นพิเศษ เป็นต้น

2) การรับความบันเทิง เช่น การจัดภาพยนต์มาให้ชม ได้บัตรดูละครสัตว์ฟรี จัดดนตรีมาให้ แต่ทั้งนี้ต้องให้ในนามของบุคคลนั้นๆ เป็นการส่วนตัว

3) การรับบริการ เช่น การให้บริการซ่อมเครื่องมือฟรี

4) การรับการฝึกอบรม เช่น การไปศึกษาอบรม ดูงาน สัมมนาทั้งในและต่างประเทศ โดยได้รับการสนับสนุนค่าใช้จ่าย ฯลฯ

5) สิ่งอื่นใดในลักษณะเดียวกัน หมายถึงในลักษณะเช่นเดียวกับ 4 ประการดังกล่าวข้างต้น

(1) รับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดจากญาติซึ่งให้โดยเสน่หาตามจำนวนที่เหมาะสมตามฐานานุรูป

(2) รับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดจากบุคคลอื่นซึ่งมิใช่ญาติ มีราคาหรือมูลค่าในการรับจากแต่ละบุคคล แต่ละโอกาสไม่เกินสามพันบาท

(3) รับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดที่การให้นั้นเป็นการให้ในลักษณะให้กับบุคคลทั่วไป

1. การรับตามกฎหมาย

หมายถึง มีกฎหมายบัญญัติให้รับได้ จะรับเพียงใดก็ได้ ไม่มีข้อจำกัด ขึ้นกับกฎหมายบัญญัติไว้อย่างไร

ตัวอย่างเช่น การที่แพทย์รับค่าตรวจรักษาตามระเบียบของสถานพยาบาล แต่ระเบียบดังกล่าวจะต้องไม่ขัดกับกฎหมายในเรื่อง "ศักดิ์ของกฎหมาย" ดังได้กล่าวมาแล้ว

นอกจากนี้จะต้องมิได้มีกฎหมายอื่นห้ามหรือจำกัดการรับทรัพย์สินไว้ เช่น แพทยสภาซึ่งเป็นองค์กรที่ดูแลพทย์กำลังออกข้อบังคับในเรื่องการรับทรัพย์สินของแพทย์จากบริษัทยา เพื่อเป็นแนวทางในการที่แพทย์จะรับทรัพย์สินจากบริษัทยาได้มากน้อยเพียงใด และอย่างไร เป็นต้น

2. การรับตามธรรมจรรยาโดยบุคคล

หมายถึง การรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดจากญาติหรือจากบุคคลที่ให้กันในโอกาสต่างๆ โดยปกติ ตามขนบธรรมเนียม ประเพณี หรือวัฒนธรรมหรือให้กันตามมารยาทที่ปฏิบัติกันในสังคม กล่าวคือ "ต้องมีเหตุแห่งการให้ทรัพย์สินนั้นเสียก่อน" แล้วจึงมาพิจารณาว่าได้รับจากใคร

ข้อสังเกต :

*การรับจากบุคคลหมายความรวมถึงการรับจากนิติบุคคลด้วย

*บุคคลหมายถึงไม่ว่าจะเป็นบุคคลจากทั้งในหรือต่างประเทศ

2.1 รับจากญาติ

ญาติดังกล่าวต้องเป็นญาติตามความหมายในข้อ 3 ของประกาศฉบับนี้ และการให้นั้นต้องเหมาะสมตามฐานานุรูป หมายถึงเป็นการให้โดยเสน่หาของญาติผู้นั้น ซึ่งต้องอยู่ในฐานะที่จะให้ได้อย่างเหมาะสม มิใช่ว่าตัวญาตินั้นเองก็ไม่มีกำลังทรัพย์ถึงขนาดที่จะให้ แต่กลับมาให้กับเจ้าหน้าที่เป็นจำนวนมาก อาจเทียบเคียงได้ เช่น กรณีบริษัทแห่งหนึ่งบริจาคเงิน ให้กับพรรคการเมืองหลายสิบล้านบาท แต่กลับพบว่าตัวบริษัทในทุนจดทะเบียนทรัพย์สินเพียงน้อยนิด และยังพบว่าบริษัทมีการดำเนินการขาดทุนเสียด้วย เช่นนี้ถ้าเป็นบุคคลก็ต้องถือว่า "ไม่สมแก่ฐานานุรูป" ในเรื่องฐานานุรูป นั้นมีบัญญัติไว้ในมาตรา 24 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่ว่า "ผู้เยาว์อาจทำการใดๆ ได้ทั้งสิ้น ซึ่งเป็นการสมแก่บานานุรูปแห่งตน……..ฯลฯ" อาจหาหลักและเหตุผลได้จากคำอธิบายในเรื่องดังกล่าวประกอบ

2.2 รับจากบุคคลอื่นเป็นการให้เฉพาะตัวมูลค่าไม่เกิน 3,000 บาท

บุคคลอื่นที่ให้เจ้าหน้าที่มีความหมายรวมถึง

ก."นิติบุคคล" เช่น บริษัท ตัวอย่างเช่น บริษัทยา ก. เป็นต้น

ข. บุคคลหรือนิติบุคคลจากทั้งในและต่างประเทศด้วย

เจ้าหน้าที่ของรัฐสามารถรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดได้โดยไม่เข้าข่ายผิดกฎหมายแต่อย่างใด แต่การให้นั้นจะต้องเป็นการให้ตามธรรมจรรยา (ตามความหมายในเรื่องธรรมจรรยา)

ข้อสังเกต :

1. ถ้ารับหลายครั้งจากบุคคลเดียวกันแต่ละครั้งไม่เกิน 3,000 บาท

เช่น ใส่ซองแล้วค่อยๆ ส่งมอบให้กับแพทย์หรือมาให้ทุกวันเช่นนี้ต้องดูว่าเป็นเรื่องของ "ธรรมจรรยา" หรือไม่เสียก่อน ถ้าในทางปฏิบัติไม่มีใครเขาให้กันเช่นนี้ก็ต้องถือว่าไม่มีเหตุผล ตามธรรมจรรยาแล้วไม่สามารถรับเกินกว่า 3,000 บาทได้

2. การรับจากบุคคลหลายคนโดยเหตุอันเดียวกัน

เช่น การที่ลูกชายและลูกสาวของผู้ป่วยมอบเงินให้กับแพทย์คนละ 2,000 บาท เนื่องจากแพทย์ได้ดูแลบิดาของเขาที่ป่วยจนหายสนิท เช่นนี้เป็นการรับจาก "แต่ละบุคคล" "แต่ละโอกาส" หรือไม่, ในตัวประกาศ ตามข้อ 5(2) ใช้ข้อความว่า "รับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดจากบุคคลอื่น ซึ่งมิใช่ญาติมีราคาหรือมูลค่าในการรับจากแต่ละบุคคล แต่ละโอกาสไม่เกินสามพันบาท" จึงเห็นได้ว่าสามารถที่จะรับได้

2.3 การรับที่เป็นการให้โดยทั่วไป

เช่น มูลนิธิหนึ่งแจกของให้กับประชาชนทั่วไปในมูลค่ารายละ 5,000 บาท โดยมิได้เลือกให้กับเฉพาะเจ้าหน้าที่หรือผู้หนึ่งผู้ใด เช่นนี้แม้ว่าเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐก็รับได้ มูลค่าเท่าใดก็รับได้หมด

3. การรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดจากต่างประเทศ

กรณีเป็นทรัพย์สินดังนี้

3.1 ทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดที่ให้กับเจ้าหน้าที่ของรัฐนั้น มิใช่ให้เป็นของส่วนตัว กล่าวคือ "ไม่ได้ระบุว่าให้ใคร" หรือให้เป็น "ของส่วนรวม" เช่น ให้กับนาย ก. นาย ข. นาย ค. ร่วมกัน ฯลฯ ไม่ว่าจะมีมูลค่าเท่าใดก็ตาม หรือ

3.2 ทรัพย์สินหรือประโยชน์มีราคาหรือมูลค่าเกินกว่าสามพันบาท โดยให้เป็นของส่วนตัว

โดยทั้งกรณี 3.1 และ 3.2 ต้องมีเหตุผลความจำเป็น คือต้องรับไว้เพื่อ รักษาไมตรี มิตรภาพ หรือเพื่อความสัมพันธ์อันดีระหว่างบุคคล เจ้าหน้าที่ของรับผู้ได้รับเมื่อได้รับไว้แล้ว ต้องรายงานรายละเอียดข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการรับทรัพย์สินหรือประโยชน์ดังกล่าว ให้ผู้บังคับบัญชาทราบโดยเร็ว

หมายเหตุ :

การรับทรัพย์สินในข้อ 3.2 ถ้ามิได้มีเหตุผลความจำเป็นดังกล่าวข้างต้น แม้ว่าจะได้รับต่ำกว่า 3,000 บาทก็ตาม ก็จะต้องแจ้งผู้บังคับบัญชาให้ทราบสำหรับอย่างไรจึงถือว่าเป็นเรื่องรักษาไมตรี มิตรภาพ หรือเพื่อความสัมพันธ์อันดี ระหว่างบุคคลนั้นเป็นปัญหาข้อเท็จจริงเป็นกรณีๆ ไป

สำหรับกรณี 3.1 และ 3.2 หากผู้บังคับบัญชาเห็นว่าไม่มีเหตุผลที่จะอนุญาตให้เจ้าหน้าที่ผู้นั้นยึดถือทรัพย์สิน หรือประโยชน์ดังกล่าวนั้นไว้เป็นประโยชน์ส่วนบุคคล (ไม่ว่าจะเป็นส่วนตัวหรือส่วนรวมก็ตาม) ให้เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นส่งมอบทรัพยสินให้หน่วยงานของรัฐที่เจ้าหน้าที่ของรับผู้นั้นสังกัดโดยทันที

ปัญหาที่ว่า "โดยเร็ว" ในที่นี้คือกี่ชั่วโมง กี่วัน ไม่มีข้อกำหนดไว้ ต้องดูจากข้อเท็จจริง เช่น ได้รับวันนี้ก็อาจจะแก้ให้ผู้บังคับบัญชาทราบเลยในวันเดียวกัน หรืออาจในวันรุ่งขึ้นหรือวันถัดไปก็น่าจะได้ หรือถ้าเผอิญติดวันหยุดราชการหลายวันก็อาจเป็นสัปดาห์ก็ได้ แต่มิใช่ถึงขนาดเป็นเดือน เป็นปี เพราะนั่นย่อมมีเจตนาที่จะไม่แจ้งให้ผู้บังคับบัญชาทราบแล้ว

ในทำนองเดียวกัน "โดยทันที" ก็คงต้องดูจากข้อเท็จจริงเป็นสำคัญเช่นเดียวกับปัญหาในเรื่อง "โดยเร็ว"

4. การรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดกรณีพิเศษจากบุคคลในประเทศ

4.1 การได้มาจากญาติโดยญาตินั้นให้เกินกว่าฐานานุรูป

4.2 การได้รับเฉพาะตัวเกินกว่า 3,000 บาท

โดยทั้งสองกรณีจะต้องเป็นกรณีที่มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องรับไว้เพื่อรักษาไมตรี มิตรภาพ หรือความสัมพันธ์อันดีระหว่างบุคคล คือจะไม่รับก็ไม่ได้ เช่นนี้เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นจะรับไว้ได้ แต่ต้องแจ้งรายละเอียดข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการรับทรัพย์สินหรือประโยชน์นั้นต่อผู้บังคับบัญชา ซึ่งเป็นหัวหน้าส่วนราชการ ผู้บริหารสูงสุดของรัฐวิสาหกิจ หรือผู้บริหารสูงสุดของหน่วยงาน สถาบัน หรือองค์กรที่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นสังกัด โดยทันทีที่สามารถกระทำได้เพื่อให้วินิจฉัยว่ามีเหตุผลความจำเป็น ความเหมาะสม และสมควรที่จะให้เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นรับทรัพย์สินหรือประโยชน์นั้นไว้เป็นสิทธิของตนหรือไม่

ก. กรณีที่ผู้บังคับบัญชาหรือผู้บริหารสูงสุดของรัฐวิสาหกิจ หน่วยงาน หรือสถาบัน หรือองค์กรที่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นสังกัด เห็นว่ามีเหตุผลและสมควรให้รับไว้ได้ เจ้าหน้าที่ผู้นั้นก็จะสามารถรับไว้ได้

ข. กรณีที่ผู้บังคับบัญชาหรือผู้บริหารสูงสุดของรัฐวิสาหกิจ หน่วยงาน หรือสถาบัน หรือองค์กรที่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นสังกัด เห็นว่าไม่สมควรรับทรัพย์สินหรือประโยชน์ดังกล่าว ก็จะมีคำสั่งว่า "ไม่ให้รับ" เจ้าหน้าที่ผู้นั้นต้องปฏิบัติดังนี้

ข.-1 คืนทรัพย์สินหรือประโยชน์นั้นๆ แก่ผู้ให้โดยทันที

ข.-2 ในกรณีที่ไม่สามารถคืนได้ ให้เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นส่งมอบทรัพย์สินหรือประโยชน์ดังกล่าว ให้เป็นสิทธิของหน่วยงานที่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นสังกัดโดยเร็ว และจะถือว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้น ไม่เคยได้รับทรัพย์สินหรือประโยชน์ดังกล่าวเลย

หมายเหตุที่ 1. ในกรณีที่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้ได้รับทรัพย์สินไว้ตามวรรคหนึ่งเป็นผู้ดำรงตำแหน่งผู้บังคับบัญชา ซึ่งเป็นหัวหน้าส่วนราชการระดับกระทรวงหรือเทียบเท่า หรือเป็นกรรมการหรือผู้บริหารสูงสุดของรัฐวิสาหกิจ หรือเป็นกรรมการ หรือผู้บริหารสูงสุดของหน่วยงานของรัฐ ให้แจ้งรายละเอียดข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการรับทรัพย์สิน หรือประโยชน์นั้นต่อผู้มีอำนาจแต่งตั้งถอดถอน ส่วนผู้ที่ดำรงตำแหน่งประธารกรรมการและกรรมการในองค์กรอิสระ ตามรัฐธรรมนูญหรือผู้ดำรงตำแหน่งที่ไม่มีผู้บังคับบัญชาที่มีอำนาจถอดถอน ให้แจ้งต่อคณะกรรมการ ป.ป.ช. เพื่อให้วินิจฉัยว่ามีเหตุผลความจำเป็น ความเหมาะสม และสมควรที่จะให้เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นรับทรัพย์สิน หรือประโยชน์นั้นไว้เป็นสิทธิของตนหรือไม่ และดำเนินการตามข้อ ข. (ข.-1 และ ข.-2) ต่อไป

หมายเหตุที่ 2. การรับทรัพย์สินในข้อ 3.2 ถ้ามิได้มีเหตุผลความจำเป็นดังกล่าวข้างต้น แม้ว่าจะได้รับต่ำกว่า 3,000 บาทก็ตาม ก็จะต้องแจ้งผู้บังคับบัญชาให้ทราบ สำหรับอย่างไรจึงเป็นเรื่องรักษาไมตรี มิตรภาพ หรือเพื่อความสัมพันธ์อันดีระหว่างบุคคลนั้นเป็นปัญหาข้อเท็จจริงเป็นกรณีๆ ไป

ปัญหา :

ใครเป็นผู้วินิจฉัยว่าการได้ทรัพย์สินมาจากญาติเกินแก่ฐานานุรูป เพราะแน่นอนว่าผู้รับย่อมไม่อาจทราบได้ว่า ญาติซึ่งเป็นผู้ให้นั้นมีฐานานุรูปเป็นเช่นใด ในเรื่องนี้คงต้องดูข้อเท็จจริงเป็นกรณีๆ ไป เพราะเป็นเรื่องปัญหาข้อเท็จจริง ถ้าผู้รับเข้าใจว่าญาติที่ให้ทรัพย์สินกับตนนั้นให้สมกับฐานานุรูปของตนแล้ว ก็ไม่มีเหตุที่จะต้องแจ้งให้ผู้บังคับบัญชาทราบ แต่ถ้าในทางกลับกันเป็นที่ประจักษ์แล้วว่าญาติผู้นั้นมีหนี้สินล้นพ้นตัว หรือมีทรัพย์สินไม่มาก แต่กลับมาให้ทรัพย์สินแก่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นอย่างมากผิดปกติ หรือผู้รับรู้อยู่กับใจแล้วว่าไม่มีเหตุผลสมควร เช่นนี้การไม่แจ้งผู้บังคับบัญชาเท่ากับ มีเจตนาไม่แจ้งตามประกาศนี้แล้ว

4.3 การรับทรัพย์สินหรือประโยชน์ที่ให้กับเจ้าหน้าที่ของรัฐโดยบุคคลในประเทศ

บุคคลนั้นมอบให้และมิใช่เป็นของส่วนตัว กล่าวคือ มิได้ระบุว่าให้ใคร หรือให้เป็น "ของส่วนรวม" โดยมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องรับไว้เพื่อรักษาไมตรี มิตรภาพ หรือความสัมพันธ์อันดีระหว่างบุคคล ไม่ว่าจะมีมูลค่าเท่าใดก็ตาม เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นต้องแจ้งรายละเอียดข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการรับทรัพย์สิน หรือประโยชน์นั้นต่อผู้บังคับบัญชา ซึ่งเป็นหัวหน้าส่วนราชการ ผู้บริหารสูงสุดของรัฐวิสาหกิจ หรือผู้บริหารสูงสุดของหน่วยงานสถาบัน หรือองค์กรที่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นสังกัดโดยทันทีที่สามารถกระทำได้ เพื่อให้วินิจฉัยว่ามีเหตุผลความจำเป็น ความเหมาะสม และสมควรที่จะให้เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นรับทรัพย์สิน หรือประโยชน์นั้นไว้เป็นสิทธิของหน่วยงานหรือไม่

กรณีที่ผู้บังคับบัญชาหรือผู้บริหารสูงสุดของรัฐวิสาหกิจ หน่วยงานหรือสถาบัน หรือองค์กรที่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นสังกัด เห็นว่าไม่สมควรรับทรัพย์สินหรือประโยชน์ดังกล่าว ก็จะมีคำสั่งว่า "ไม่ให้รับ" เจ้าหน้าที่ผู้นั้นต้องปฏิบัติดังนี้

4.3.1 คืนทรัพย์สินหรือประโยชน์นั้นๆ แก่ผู้ให้โดยทันที

4.3.2 ในกรณีที่ไม่สามารถคืนได้ ให้เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นส่งมอบทรัพย์สินหรือประโยชน์ดังกล่าว ให้เป็นสิทธิของหน่วยงานที่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นสังกัดโดยเร็ว

เมื่อดำเนินการตาม 4.3.1 และ 4.3.2 แล้วจะถือว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้นั้นไม่เคยได้รับทรัพย์สิน หรือประโยชน์ดังกล่ายเลย ซึ่งหมายถึงว่าไม่มีความผิดตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ.2542

5. การรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดกรณีอื่น

5.1 รับโดยมิใช่เป็นกรณีเรื่องธรรมจรรยา

ไม่ว่าจะได้รับเท่าใดก็ต้องแจ้งผู้บังคับบัญชาทั้งสิ้น

5.2 รับจากญาติซึ่งอยู่ต่างประเทศ

ให้คำนึงถึงความเป็นญาติมาก่อนสภาพการอยู่ต่างประเทศ ทั้งนี้โดยถือเป็นไปตามข้อ 5 ก่อนข้อ 6 ของประกาศฉบับนี้ กล่าวคือต้องดูเรื่องธรรมจรรยาก่อน

1. การรับตามกฎหมายจะรับเพียงใดก็ได้

2. การรับตามธรรมจรรยา

2.1 รับจากญาติซึ่งให้โดยเสน่หา ต้องเป็นไปตามจำนวนที่เหมาะสมกับฐานานุรูป

2.2 รับจากบุคคลที่มิใช่ญาติ รับจากแต่ละบุคคล แต่ละครั้งไม่เกิน 3,000 บาท

2.3 การให้ที่เป็นการให้โดยทั่วไป รับได้ทั้งหมดไม่ว่าจะมีมูลค่าเท่าใด

3.การรับจากต่างประเทศ

3.1 รับให้เป็น "ของส่วนรวม" รับได้แต่ต้องแจ้งผู้บังคับบัญชาทราบและวินิจฉัย

3.2 รับเป็นของส่วนตัว รับได้แต่ต้องแจ้งผู้บังคับบัญชาทราบและวินิจฉัย

4. การรับกรณีพิเศษจากบุคคลในประเทศ

4.1 จากญาติที่ให้โดยเสน่หาเกินกว่าฐานานุรูป ต้องแจ้งผู้บังคับบัญชาทราบและวินิจฉัย

4.2 การได้มาเกินกว่า 3,000 บาท ต้องแจ้งให้ผู้บังคับบัญชาทราบและวินิจฉัย

4.3 การรับเพื่อให้เป็นของส่วนรวมไม่ว่าจะมีมูลค่าเท่าใดก็ตาม ต้องแจ้งให้ผู้บังคับบัญชาทราบและวินิจฉัย

5.การรับอันมิใช่เป็นเรื่องธรรมจรรยา ไม่ว่าจะได้รับเท่าใดก็ต้องแจ้งผู้บัญชาทั้งสิ้น

6.การรับจากญาติในต่างประเทศ ให้รับตามเกณฑ์เหมาสมกับฐานานุรูป

เอกสารอ้างอิง

1. ประกาศคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติเรื่องหลักเกณฑ์การรับทรัพย์สิน หรือประโยชน์อื่นใด โดยธรรมจรรยาของเจ้าหน้าที่ของรัฐ พ.ศ.2543. ราชกิจจานุเบกษา 2543; 117 (118ก. ลงวันที่ 19 ธันวาคม 2543): 1-3.

2. พระราชบัญญัติวิชาชีพเวชกรรม พ.ศ.2525. ราชกิจจานุเบกษา 2525; 99: 1-24.

3. พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ.2542. ราชกิจจานุเบกษา (ฉบับกฤษฎีกา) เล่ม 116 ตอนที่ 114 ก วันที่ 17 พฤศจิกายน 2542.

4. โอสถ โกสิน. บทบาทและความรับผิดชอบของแพทย์ตามกฎหมาย. กรุงเทพมหานคร: หอรัตนชัยการพิมพ์, 2528: 2.

5. วิสูตร ฟองศิริไพบูลย์. สิทธิส่วนตัวของคู่สมรสในทางการแพทย์. สารศิริราช 2542; 51: 303-312.

6. นคร พจนวรพงษ์, พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา. ประมวลกฎหมายอาญา. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์นครหลวง, 2538.

7. เกียรติขจร วัจนสวัสดิ์. คำพธิบายกฎหมายอาญา ภาค 1. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์เรือนแก้วการพิมพ์, 2528: 88.

8. พระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ.2539. ราชกิจจานุเบกษา 2539; 113(60 ก. ลงวันที่ 14 พฤศจิกายน 2539): 25-29.

9. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตสถาน พ.ศ.2525. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพมหานคร: อักษรเจริญทัศน์, 2530.

10. นคร พจนวรพงษ์, พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 1-6. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์นครหลวง, 2538.