บุตรจากสมรสซ้อน

อยากจะปรึกษาว่า หากดิฉันยอมเพิกถอนทะเบียนสมรสกับแฟน ดิฉันควรให้แฟนรับลูกดิฉันเป็นบุตรบุญธรรมหรือให้แฟนจดทะเบียนรับรองบุตรและถ้าหากว่าทำไม่ได้ หากวันข้างหน้าสามีมีลูกกับภริยาของเขาและไม่รับผิดชอบส่งเสียเลี้ยงดูลูกของดิฉัน ดิฉันจะสามารถฟ้องเรียกค่าอุปากระเลี้ยงดูจากแฟนได้หรือไม่ ดิฉันต้องการทราบคำตอบเพื่อใช้ในการตัดสินใจว่าจะเพิกถอนทะเบียนสมรสให้แฟนแต่โดยดีหรือดิฉันจะให้ภริยาของสามีฟ้องเพิกถอนทะเบียนสมรสซ้อนของดิฉันกับแฟนเอง

ดิฉันไม่อยากให้คุณสุกัญญาประณามดิฉันแต่อยากให้เห็นใจดิฉันสักนิดว่า เรามีลูกด้วยกัน ถ้าลูกดิฉันสุขสบายดี ดิฉันก็พร้อมจะหันหลังให้แฟนมีความสุขกับครอบครัวของเขาแต่โดยดี แต่หากลูกดิฉันต้องตกระกำลำบากในความโง่ของดิฉันที่ถูกแฟนหลอกว่าไม่มีภริยามาก่อน ดิฉันก็คงจะต้องเรียกร้องสิทธิที่ดิฉันถูกหลอกจนลูกต้องเกิดมาอับอายผู้คนที่แม่ของเขาต้องกลายมาเป็นภริยาน้อยของชาวบ้านโดยไม่รู้ตัว

แม่น้องฟ้า

ดิฉันคงไม่วิพากษ์วิจารณ์เรื่องของแม่น้องฟ้า เพราะเรื่องเหล่านี้แม้จะรู้ทั้งรู้เกี่ยวกับเรื่องการจดทะเบียนสมรสซ้อนเมื่ออดีตที่ผ่านมาอย่างไรปัจจุบันและอนาคต ก็คงจะเกิดขึ้นได้เสมอทั้งที่รู้ตัวและไม่รู้ตัว มาดูกันดีกว่าว่า ถ้าหากมีบุตรที่เกิดจากการที่หญิงและชายจดทะเบียนสมรสซ้อนแล้ว หากต่อมาทะเบียนสมรสต้องถูกเพิกถอน หรือมีการกล่าวอ้างว่า การจดทะเบียนสมรสต้องเป็นโมฆะ จะมีผลถึงบุตรที่เกิดขึ้นมาหลังจากหญิงและชายจดทะเบียนสมรสซ้อนอย่างไร

โดยทั่วไปการสมรสที่เป็นโมฆะเฉพาะคำพิพากษาของศาลเท่านั้น ที่แสดงว่า การสมรสใดเป็นโมฆะ แต่สำหรับการสมรสซ้อนที่มีผลตกเป็นโมฆะเช่นกัน กฎหมายได้ขยายออกไปถึงขนาดว่า บุคคลผู้มีส่วนได้เสียคนใดคนหนึ่งจะกล่าวอ้างขึ้นในทันทีก็ได้ โดยไม่จำเป็นต้องนำคดีขึ้นมาสู่ศาลก่อนเหมือนเช่นสมรสที่ตกเป็นโมฆะในกรณีอื่น ๆ เพราะการสมรสซ้อนเป็นข้อเท็จจริงที่เห็นได้ประจักษ์ได้โดยง่าย โดยพิจารณาจากวันที่ที่ปรากฏในทะเบียนสมรสว่า ใครจดก่อนหรือจดทีหลัง ดังนั้นหากมีกรณีจดทะเบียนสมรส 2 ครั้ง โดยไม่เคยมีการจดทะเบียนหย่ามาก่อน ผู้ที่มาจดในภายหลังย่อมสมรสซ้อนกับการสมรสครั้งแรกอย่างไม่ต้องสงสัย เช่นหากภริยาจากสมรสซ้อน มาขอรับมรดกของสามีที่ตายไป ภริยาคนแรกที่จดทะเบียนสมรสก่อน ย่อมมีสิทธิคัดค้านในคดีนั้นได้เลยว่า ทะเบียนสมรสซ้อนตกเป็นโมฆะ ไม่ใช่ภริยาที่ชอบด้วยกฎหมาย โดยไม่ต้องรอให้ภริยาคนแรกไปฟ้องเพิกถอนให้ศาลตัดสินว่า การสมรสซ้อนตกเป็นโมฆะก่อนแต่อย่างใด

หลักกฎหมายครอบครัวได้วางหลักให้คุ้มครองบุตรที่เกิดจากสมรสใด ๆ ที่ตกเป็นโมฆะไว้ว่า การสมรสที่เป็นโมฆะไม่มีผลกระทบกระเทือนถึงการเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมาย นั่นคือ การที่ชายและหญิงต้องแยกจากกันเพราะเหตุที่มีคำพิพากษาแสดงว่า การสมรสใดตกเป็นโมฆะในกรณีปกติ หรือได้กล่าวอ้างว่าการสมรสเป็นโมฆะในกรณีที่มีการสมรสซ้อน ก็ถือว่าบุตรที่เกิดมานั้นเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้ชายเป็นหรือเคยเป็นสามีด้วย รวมทั้งบุตรที่เกิดมาภายใน 310 วัน นับแต่การสมรสซ้อนถูกเพิกถอนด้วย ตามหลักสากลทั่วไปที่ว่าบุตรเป็นบุคคลภายนอกที่ไม่มีส่วนร่วมกระทำผิดในการสมรสที่เป็นโมฆะนี้

ดังนั้นสำหรับกรณีของคุณแม่น้องฟ้า แม้การสมรสของคุณจะต้องถูกเพิกถอนหรือไม่มีผลเป็นการสมรสก็ตาม กฎหมายก็ยังคุ้มครองเด็กที่เกิดจากทะเบียนสมรสซ้อนว่า เด็กยังเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของบิดา คุณจึงไม่ต้องใช้วิธียกบุตรให้เป็นบุตรบุญธรรมของบิดาหรือให้บิดาจดทะเบียนรับรองบุตรแต่อย่างใด เด็กคนนี้ก็ยังเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของบิดาเหมือนกับบุตรที่เกิดจากสามีภริยาที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสซ้อน บิดามารดาของเด็กที่เกิดจากสมรสซ้อนจึงยังมีหน้าที่ต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรจนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะ คุณจึงมีสิทธิที่จะเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรจากสามีได้

อย่างไรก็ตาม การที่บิดามารดาต้องแยกจากกันเพราะถูกเพิกถอนการสมรสที่จดทะเบียนซ้อน ปัญหาจึงเกิดขึ้นว่า ใครจะเป็นผู้ใช้อำนาจในการปกครองบุตร กฎหมายได้เปิดโอกาสให้ชายและหญิงสามารถทำข้อตกลงกันเป็นหนังสือว่าฝ่ายใดจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรและฝ่ายใดหรือทั้งสองฝ่ายจะเป็นผู้ออกเงินค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร หากตกลงกันเองไม่ได้จึงจะมาให้ศาลเป็นผู้ชี้ขาดให้

ดังนั้นหากคุณจะตัดสินใจยกลูกให้แฟนคุณและแฟนอาจทำหนังสือตกลงกันเองว่า ให้บิดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรและเป็นผู้อุปการะเลี้ยงดูบุตร หรือถ้าคุณเปลี่ยนใจไม่ยกลูกให้กับแฟน คุณอาจทำหนังสือว่า คุณเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรและให้แฟนเป็นผู้ส่งเสียเงินค่าเลี้ยงดูบุตรเดือนละเท่าไหร่ หากแฟนไม่รับผิดชอบบุตรในวันหน้าไม่ว่าใครจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร คุณก็ยังมีสิทธิจะฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรได้เสมอ เพราะหญิงจะเป็นมารดาที่ชอบด้วยกฎหมายของบุตร มีสิทธิและหน้าที่ที่จะต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรร่วมกับชายผู้เป็นบิดา จนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะ หากฝ่ายใดไม่ส่งเสียเลี้ยงดูบุตรอีกฝ่ายก็มีสิทธิจะฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูให้กับบุตรได้

สุกัญญา รัตนนาคินทร์

main