โรคติดเชื้อ เคยได้ยินอยู่บ่อยๆ ใช่ไหมคะ เพราะเจ้าตัวน้อยเป็นกันได้ง่าย บางครั้งแม้จะหายได้เอง แต่ถ้ามีการติดเชื้อในระบบสำคัญของร่างกาย ก็ทำอันตรายถึงชีวิตได้ค่ะ
เชื้อที่ว่า...คือเชื้ออะไร
คือเชื้อโรค ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กมาก และไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ไม่ว่าจะเป็นเชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย หรือเชื้อรา เมื่อคนเราไปสัมผัสก็อาจได้รับเข้าสู่ร่างกายและก่อให้เกิดการเจ็บป่วยทางร่างกายได้ค่ะ
เชื้อไวรัส ที่พบได้บ่อยๆ เช่น เชื้อไวรัสที่ก่อให้เกิดไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ ไข้ออกผื่น เช่น หัด และหัดเยอรมัน ไข้เลือดออก โรคท้องเสีย เช่น ไวรัสโรต้า เป็นต้น
เชื้อแบคทีเรีย มีทั้งเชื้อที่ทำให้เกิดโรคคออักเสบ หูชั้นกลางอักเสบ ปอดอักเสบ โรคติดเชื้อในกระแสเลือด เช่น เชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัสที่ก่อให้เกิดโรคไอพีดี กระดูกอักเสบ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ แผลอักเสบ มีฝีหนอง เป็นต้น
เชื้อรา ที่พบได้บ่อย เช่น กลาก เกลื้อน เชื้อราในช่องปาก ซึ่งไม่รุนแรง มีเชื้อราบางชนิดที่อาจทำให้เกิดโรครุนแรง เช่น ปอดอักเสบ แต่มักไม่ได้เป็นในเด็กปกติ
เด็กๆ ติดเชื้อได้อย่างไร
เข้าทางเยื่อบุทางเดินหายใจ เช่น เชื้อไวรัสโรคหวัด ซึ่งจะพบในน้ำมูกและน้ำลายของผู้ป่วย สามารถแพร่กระจายไปสู่คนอื่นได้ด้วยการไอ จาม รดกัน
เข้าทางปาก เช่น ไวรัสโรต้า ไวรัสตับอักเสบ ที่ทำให้เกิดอาการท้องเสีย ติดต่อจากการที่เด็กรับประทานอาหารที่มีเชื้อโรคเข้าไป หรือไปจับของเล่นที่โดนน้ำมูก น้ำลาย หรืออุจจาระของผู้ป่วยที่มีเชื้อติดอยู่ แล้วเอามือไปหยิบของเข้าปาก หรือจากพี่เลี้ยงที่ดูแลเด็กหลายคน เปลี่ยนผ้าอ้อมให้เด็กที่ติดเชื้อ มือโดนอุจจาระ แล้วไปอุ้มหรือป้อนอาหารให้เด็กอีกคน ก็เป็นการแพร่เชื้อได้ค่ะ
เข้าทางผิวหนัง เป็นเชื้อแบคทีเรียที่ทำให้เป็นแผล ฝี หนอง เช่น เด็กโดนยุงกัดแล้วเกาจนเกิดแผลถลอก ทำให้เชื้อเข้าสู่ร่างกายจนเกิดเป็นแผลพุพอง เป็นฝีหนอง ซึ่งเชื้อแบคทีเรียบางตัวจะรุนแรง สามารถเข้าไปในกระแสเลือดและไปติดที่อวัยวะอื่นๆ ต่อไป
ติดต่อจากแม่สู่ลูก เชื้อโรคบางชนิดสามารถถ่ายทอดจากแม่ไปสู่ทารกได้ ทั้งขณะตั้งครรภ์หรือในขณะคลอด เช่น เชื้อไวรัส เอชไอวี และไวรัสตับอักเสบบี เป็นต้น
เด็กที่ได้รับเชื้อจะมีอาการอย่างไร
แล้วแต่ชนิดของเชื้อและตำแหน่งที่เกิดการติดเชื้อค่ะ เช่น
ติดเชื้อในระบบประสาท ทำให้เกิดโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ อาจทำให้มีไข้สูง ปวดศีรษะรุนแรง ซึม อาเจียน ชัก อาจก่อให้เกิดโรคแทรกซ้อน ทำให้หูหนวก สมองพิการ หรือปัญญาอ่อนตามมาได้
ติดเชื้อระบบทางเดินอาหาร เช่น เชื้อไวรัสโรต้า เด็กจะมีไข้ อาเจียนหรือท้องเสีย อาจมีอาการรุนแรง และอาจเกิดการขาดน้ำได้
ติดเชื้อที่ระบบทางเดินหายใจ ซึ่งก็มีทั้งส่วนบนและส่วนล่าง กรณีที่ติดเชื้อที่ระบบทางเดินหายใจส่วนบน จะมีอาการ ไข้ คัดจมูก น้ำมูกไหล ไอ จาม จะหายได้เอง หากติดเชื้อที่ระบบทางเดินหายใจส่วนล่าง จะทำให้เป็นปอดอักเสบ เด็กจะมีไข้ ไอมาก หายใจลำบากและหอบ บางครั้งอาการอาจเป็นรุนแรงมากและมีโรคแทรกซ้อนได้
เด็กที่มีความเสี่ยงมากต่อการติดเชื้อ
ปกติเด็กจะได้รับภูมิคุ้มกันจากแม่มาระดับหนึ่ง ในขณะที่อยู่ในครรภ์มารดาแต่ก็ไม่สามารถป้องกันเชื้อโรคได้ทั้งหมด ดังนั้นจะเห็นเด็กเป็นหวัดได้บ่อยๆ แต่ไม่รุนแรงค่ะ
แต่จะมีเด็กที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง ซึ่งถ้าได้รับเชื้ออาจมีความรุนแรงกว่าเด็กปกติทั่วไป เช่น
คลอดก่อนกำหนด
จะมีความเสี่ยงมากกว่าเด็กทั่วไปเนื่องจากจะไม่ได้รับภูมิคุ้มกันจากแม่ ทำให้ติดเชื้อได้ง่าย ซึ่งมีทั้งเชื่อทั่วไป เช่น ไข้หวัดธรรมดา หรือเชื้อที่เด็กปกติไม่ค่อยติดกัน ที่สำคัญเด็กกลุ่มนี้ยังเสี่ยงต่อการได้รับเชื้อจากโรงพยาบาลด้วย เนื่องจากเมื่อคลอดก่อนกำหนดก็มักต้องอยู่ในตู้อบระยะหนึ่งก่อนจะกลับบ้านด้วย
ภูมิคุ้มกันบกพร่อง
1. ภูมิคุ้มกันบกพร่องแต่กำเนิด เป็นโรคที่มีความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันของเขาเอง คือเกิดมาระบบภูมิคุ้มกันไม่ทำงาน หรือทำงานบกพร่อง ทำให้ร่างกายไม่สามารถต่อสู้กับเชื้อโรคได้เหมือนเด็กปกติ เด็กกลุ่มนี้จะเสี่ยงต่อการติดเชื้อสูง
2. ภูมิคุ้มกันบกพร่องในภายหลัง คือเกิดมาปกติหรือไม่มีอาการ แต่มามีความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันเกิดขึ้นในภายหลัง เช่น ติดเชื้อเอดส์ หรือติดเชื้อจากการรักษาโรค อาทิ ได้รับยาเคมีบำบัดจากการรักษาโรคมะเร็ง หรือได้รับยากดภูมิรักษาโรค SLE ยาเหล่านี้จะเข้าไปกดภูมิคุ้มกันในร่างกาย จึงทำให้เด็กติดเชื้ออื่นๆ ได้ง่ายขึ้น
มีความผิดปกติแต่กำเนิด
เด็กที่เป็นโรคตับ โรคไต โรคเบาหวาน โรคหัวใจ หรือโรคปอด ก็ทำให้ติดเชื้อได้ง่าย เมื่อติดเชื้อแล้วก็อาจมีอาการรุนแรงมากได้เช่นกันค่ะ
ตรวจ-รักษา อย่างไร
การตรวจ เบื้องต้นคุณหมอจะตรวจตามอาการโดยซักถามประวัติการเจ็บป่วยจากพ่อแม่ และตรวจร่างกายเด็กแล้วนำข้อมูลมาประกอบกัน เพื่อให้การวินิจฉัยทราบได้ว่าติดเชื้อชนิดไหน และเป็นที่ระบบใดของร่างกาย
ถ้ายังสรุปไม่ได้ว่าติดเชื้ออะไร ก็ต้องตรวจพิเศษทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติม เช่น การตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ หรือนำน้ำมูกไปตรวจหาเชื้อไวรัส และถ้ามีแผล ฝี หนอง ก็ต้องป้ายเอาไปตรวจย้อมพิเศษ ส่องกล้องจุลทรรศน์ ถ้าสงสัยว่าติดเชื้อที่เยื่อหุ้มสมอง ก็ต้องเจาะเอาน้ำในไขสันหลังมาตรวจย้อมสี ดูเชื้อ และเพาะเชื้อเพิ่ม
ถ้าตรวจครบทุกอย่างแล้ว ยังสรุปไม่ได้ คุณหมอก็จะตรวจพิเศษเพิ่มเติมตามชนิดของการติดเชื้อที่สงสัยต่อไป โดยจะรักษาตามอาการ จนกว่าจะตรวจพบว่าได้รับเชื้ออะไร หรือคนไข้มีอาการดีขึ้น ถ้าเป็นเชื้อไวรัสส่วนใหญ่จะหายเอง ถ้าเป็นเชื้อแบคทีเรียจะต้องได้รับการรักษาด้วยการกินยาหรือฉีดยาปฏิชีวนะ ดังนั้น การเสริมภูมิคุ้มกันของร่างกายให้แข็งแรงอยู่เสมอ นับเป็นหนทางสำคัญที่จะทำให้ร่างกายหายจากอาการเจ็บป่วยได้เร็วขึ้นค่ะ
ปกป้องลูกจากโรคติดเชื้อ
- ทารกแรกเกิด - 1 ขวบ การพัฒนาระบบภูมิคุ้มกันยังไม่ดีนัก อาจทำให้ติดเชื้อได้ง่ายกว่าเมื่อเทียบกับเด็กโต จึงควรให้ลูกกินนมแม่ เพราะนมแม่มีภูมิคุ้มกันที่ส่งต่อถึงลูกได้ และดูแลรักษาเรื่องความสะอาดและสุขอนามัยอย่างเคร่งครัด
- เด็กโตต้องดูแลรักษาสุขภาพให้แข็งแรงเสมอ ด้วยการกินอาหารให้ครบ 5 หมู่ ถูกสุขลักษณะ สดใหม่ กินผัก ผลไม้ และออกกำลังกายควบคู่กัน
- พ่อแม่ควรพาลูกไปรับวัคซีนขั้นพื้นฐานให้ครบตามที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด เพราะมีหลายโรคที่สามารถป้องกันได้ นอกจากนี้ยังมีวัคซีนทางเลือกที่ผู้ปกครองอาจพิจารณาให้ลูกรับได้
- ถ้าเด็กมีไข้สูงมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเด็กอายุน้อยกว่า 6 เดือน ควรรีบพาไปหาคุณหมอ เพื่อตรวจอย่างละเอียด จะได้แน่ใจว่าไม่มีอะไรรุนแรงแอบแฝงอยู่
- ถ้าพ่อแม่หรือพี่เลี้ยงไม่สบายใจให้หลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้ชิด ดูแลเรื่องสุขอนามัย ล้างมือทุกครั้งหลังออกจากห้องน้ำ ก่อนทำอาหาร และป้อนอาหารให้ลูก
- ล้างอุปกรณ์ทั้งของใช้และของเล่นทุกชนิดให้สะอาดอยู่เสมอ ขวดนมควรเอาไปต้มจนเดือดทุกครั้งก่อนใช้เพื่อกำจัดเชื้อโรค
- ไม่ควรพาเด็กเล็กๆ ออกนอกบ้าน เพราะข้างนอกอาจมีคนที่มีเชื้อโรค ทั้งที่แสดงอาการ และไม่แสดงอาการ เป็นเหตุให้ลูกรับเชื้อได้
สิ่งที่สำคัญสำหรับพ่อแม่ คือการรักษาสุขอนามัยและปฏิบัติตามคำแนะนำของคุณหมออย่างเคร่งครัด รวมทั้งดูแลสุขภาพร่างกายของลูกน้อยให้แข็งแรงอยู่เสมอ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันให้ลูกค่ะ
(update 27 มีนาคม 2009)
[ ที่มา..
นิตยสารรักลูก ปีที่ 26 ฉบับที่ 305 มิถุนายน 2551 ]
|
