แค่ได้ยินคำว่า อึ นอกจากคนบางคนอาจเหมือนได้กลิ่นอันไม่โสภาขึ้นมาตะหงิดๆ แล้ว ยังอาจจินตนาการไปถึงรูปร่างที่น่าขยะแขยงอีกด้วย แต่ถ้าคุณเป็นคุณแม่มือใหม่ที่ต้องคอยดูแลอนามัยให้ลูก ความขยะแขยงในการเช็ดก้นดูจะเป็นเพียงความรู้สึกอันน้อยนิดเมื่อเทียบกับความปลื้มใจที่ได้เห็นเขามีพัฒนาการเติบโตสมวัยขึ้นทุกวัน จนลืมไปเสียสนิทเลยว่า คุณเคยรู้สึกรังเกียจการเช็ดก้นของลูก ตรงกันข้าม วันไหนที่ลูกไม่ถ่าย คุณกลับกลุ้มใจ กลัวลูกจะมีปัญหาสารพัด คุณแม่ส่วนใหญ่เข้าใจว่าจำนวนครั้งของการถ่ายอุจจาระในเด็กก่อขวบปีแรก เป็นตัวบ่งบอกสุขภาพของลูก แต่ที่สำคัญไม่แพ้กันคือ สีของอุจจาระ???
สีของอุจจาระมีการเปลี่ยนไปมาตั้งแต่แรกเกิด
เพียงแค่ระยะ 2 สัปดาห์แรกหลังลูกน้อยเกิด อุจจาระของเขาก็เปลี่ยนสีหลายครั้งปกติเด็กจะถ่ายอุจจาระภายใน 12-24 ชั่วโมงหลังคลอด แต่ไม่เกิน 48 ชั่วโมง อุจจาระที่ถ่ายครั้งแรกจะเหนียว สีเขียวปนเทาหรือปนดำเรียกว่าขี้เทา ซึ่งเกิดจากการที่ลูกกลืนน้ำดีและสารที่หลั่งในลำไส้ขณะที่อยู่ในครรภ์ เมื่อลูกเริ่มดูดนมแม่น้ำนมช่วงแรกจะเป็นหัวน้ำนมที่มีลักษณะเหลืองใส การดูดนมแม่บ่อยๆ ในวันแรกๆ จึงช่วยขับขี้เทาออกจนหมด จากนั้นลักษณะและสีของอุจจาระจะเปลี่ยนไปเป็นเหลว อาจเหลวหรือเป็นก้อน (เด็กที่ดูดนมแม่อุจจาระมักค่อนข้างเหลวกว่าดูดนมวัว) แต่เนื้อจะละเอียดและนุ่ม ซึ่งเป็นสีปกติเหมือนที่พบในทารกทั่วไป
ระยะ 2-3 สัปดาห์แรก ลูกมักจะถ่ายอุจจาระทุกครั้งหลังอาหาร ทารกที่ได้รับนมแม่อย่างเดียว อุจจาระกะปริดกะปรอยค่อนข้างเหลวเป็นน้ำปนเนื้อ แต่น้ำกับเนื้อจะผสมเป็นเนื้อเดียวกัน มีปริมาณมากบ้างน้อยบ้าง ซึ่งมักถ่ายออกมาขณะดูดนมแม่หรือหลังดูดนมเสร็จหรือในระหว่างบิดตัวหรือผายลมก็จะมีอุจจาระเล็ดออกมาด้วย อาจทำให้คุณแม่เข้าใจผิดได้ว่าลูกท้องเสีย เพราะอาจถ่ายได้ถึง 10-20 ครั้งต่อวัน โดยไม่มีอาการผิดปกติอื่นๆ ทั้งนี้เพราะน้ำนมเหลืองในนมแม่มีโคลอสตรัม (Colostrum) อันอุดมไปด้วยโปรตีน แร่ธาตุ วิตามิน น้ำ น้ำตาลและภูมิคุ้มกันโรคต่างๆ ที่จะช่วยป้องกันลูกน้อยจากการติดเชื้อในช่วงแรกๆ หลังคลอด และช่วยระบายท้อง อุจจาระที่ถ่ายในช่วงนี้จะมีกลิ่นเปรี้ยว โคลอสตรัมจะมีอยู่ในน้ำนมเพียง 3-5 วันหลังคลอดเท่านั้น จากนั้นจะเป้นน้ำนมแม่ตามปกติ
ลูกไม่ถ่ายทุกวันเป็นช่วงหนึ่งของพัฒนาการปกติ
ภายหลังลูกน้อยคลอดแล้ว 4 สัปดาห์ การถ่ายจะน้อยครั้งลง หรืออาจไม่ถ่ายทุกวัน อาจถ่ายวันเว้นวัน บางคนอาจไม่ถ่ายเป็นอาทิตย์โดยไม่มีการท้องอืด อึดอัด ไม่อาเจียน อุจจาระยังคงออกมาเป็นก้อนนิ่มหรือเหลวเหนียวลำติดต่อกัน คล้ายยาสีฟันที่ถูกบีบออกจากหลอดเป็นปกติ
สาเหตุที่ลูกน้อยที่ได้รับนมแม่ไม่ถ่ายทุกวัน เพราะน้ำนมแม่ย่อยง่าย ลำไส้ของลูกจะดูดซึมส่วนประกอบของน้ำนมแม่เพื่อใช้ในการเติบโตไปเกือบหมด ทำให้เหลือกากที่จะกลายเป็นอุจจาระน้อย
อาการท้องผูกในทางการแพทย์ จะตัดสินจากความแข็งของอุจจาระ และความยากลำบากขณะขับถ่าย ไม่ได้ดูที่ความถี่ของการขับถ่าย ดังนั้นถ้าลูกน้อยถ่ายทุกวัน แต่ถ่ายเป็นก้อนแข็ง เป็นก้อนกลมคล้ายกระสุน หรือบางครั้งมีเลือดออกมาเช่นนี้ถือว่าผิดปกติ มีปัญหาท้องผูก มากกว่าเน้นถึงจำนวนครั้งในการถ่ายอุจจาระ ซึ่งเด็กที่ได้ดูดนมแม่ในปริมาณที่เพียงพอ จะไม่ค่อยพบปัญหาท้องผูก แต่มักพบบ่อยในเด็กที่เลี้ยงด้วยนมผสมจากการชงนมไม่ถูกสัดส่วน อาจชงจางไปหรือข้นไป หรือใช้นมที่ไม่เหมาะกับวัย โดยนำนมผงสำหรับเด็กโตไปให้เด็กเล็กดื่ม
ถ้าลูกน้อยท้องผูกหรือท้องเสีย โดยมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น ไข้ ร้องกวน ท้องอืด ซึมลง ฯลฯ แม้แต่อุจจาระเป็นมูกเลือดเพียวๆ เพียง 1 ครั้งใน 24 ชั่วโมง ถือเป็นลางบอกเหตุว่าอาจมีการติดเชื้อในลำไส้ จึงควรรีบปรึกษาแพทย์
อุจจาระของลูกน้อยที่ดื่มนมวัวต่างจากนมแม่ ?
ช่วง 2 สัปดาห์แรกเกิด ถ้าเลี้ยงด้วยนมผสมมากเกินไป อาจทำให้อุจจาระเหลวและถ่ายบ่อย และหลังจาก 2 สัปดาห์ไปแล้ว อาจพบภาวะนี้ได้อีก ถ้าได้นมสูตรที่มีความเข้มข้นหรือน้ำตาลมากเกินไป ซึ่งโดยปกติแล้ว เด็กที่เลี้ยงด้วยนมผสมจะไม่ถ่ายอุจจาระบ่อยเท่าเด็กที่เลี้ยงด้วยนมแม่ สีของอุจจาระก็ยังมีความแตกต่างคือ อุจจาระของลูกน้อยที่ดื่มนมวัวจะมีสีเหลืองหรือน้ำตาลอ่อนมีกลิ่นแรงกว่า เนื้ออุจจาระบางทีจะแข็งกว่าด้วย เด็กที่เลี้ยงด้วยนมผสมบางชนิด อาจพบว่าอุจจาระมีสีเขียวหรือปนเขียว เกิดจากธาตุเหล็กที่ผสมอยู่ในนม ไม่มีผลดีหรือผลเสียต่อร่างกายแต่อย่างใด
สาเหตุที่อาการท้องผูกพบบ่อยในเด็กที่ดื่มผสมมากกว่านมแม่ เพราะในน้ำนมวัวมีส่วนประกอบที่เป็นน้ำน้อยกว่าน้ำนมแม่เด็กที่ได้นมแม่ จึงไม่ต้องให้น้ำเพิ่ม เพราะว่าน้ำนมแม่เป็นส่วนประกอบถึง 80% ซึ่งมากอยู่แล้ว เป็นปัจจัยที่ทำให้ลูกถ่ายได้ดีและง่ายกว่าเด็กที่กินนมผสม ขณะที่นมผสมมีน้ำเป็นส่วนประกอบน้อยกว่า ดังนั้นถ้าให้เด็กกินนมผสมจึงจำต้องให้น้ำดื่มกับเด็กที่ดื่มนมผสมเพิ่มเติม
นอกจากนี้อาจเป็นผลจากการที่คุณแม่ชงนมผสมที่ไม่สัดส่วนตามที่กำหนดไว้ เช่น ชงนมจางเกินไป ปริมาณอาหารหรือปริมาณน้ำที่ไม่เพียงพอ หรือชงนมข้นเกินไป หรือใช้นมที่ไม่เหมาะกับวัย เช่น นำนมผงสำหรับเด็กโตไปให้เด็กเล็กดื่ม ปกตินมวัวมีส่วนประกอบของไขมันและโปรตีนในอัตราสูง เป็นต้นเหตุของการท้องผูกการรำนมผงสำหรับเด็กโตไปให้เด็กเล็กดื่ม ยิ่งทำให้ลูกท้องผูก เพราะนมของเด็กโตจะมีปริมาณไขมันเพิ่มขึ้นตามความต้องการสารอาการของเด็กโต
เด็กอายุ 6 เดือนแล้ว ควรได้รับอาหารเสริมที่หลากหลายและมีคุณค่าแล้วและเมื่อลูกอายุ 1 ปีขึ้นไปอาหารเสริมก็จะเปลี่ยนอาหารหลักส่วนนมก็จะเปลี่ยนหน้าที่มาเป็นอาหารเสริม
ดังนั้นหากลูกน้อยได้รับนมผสมอย่างเดียวหรือชงเข้มข้นมากเกินไป แล้วไม่เพิ่มกากใยในอาหารเสริม หรือเป็นผลจากส่วนประกอบในสูตรนมแต่ละชนิดก็อาจทำให้ท้องผูกได้
อาหารเสริมมีส่วนทำให้อุจจาระเปลี่ยนสีและรูปร่าง
สิ่งที่ช่วยทำให้ลูกน้อยขับถ่ายได้ดีมี 3 ประการ คือ
1). น้ำ
2). เส้นใย
3). ฝึกลูกให้มีอุปนิสัยในการขับถ่ายที่ดี
อาหารเสริมนั้นแข็งกว่าน้ำนม จึงทำให้อุจจาระของเด็กที่เพิ่งเริ่มฝึกหม่ำอาหารเสริมมีความแข็งขึ้น และมีสีที่เข้มขึ้นด้วย เนื่องจากเขากำลังปรับตัวเข้ากับอาหารใหม่ๆ บางครั้งคุณแม่อาจพบชิ้นส่วนอาหารที่ไม่ย่อยเป็นชิ้นเล็กๆ ปนออกมากับอุจจาระ ผักและผลไม้อาจทำให้อุจจาระของลูกมีลักษณะเปลี่ยนไปบ้าง เมื่อลูกอายุเข้าปลายขวบปีแรก ลูกมักจะถ่ายอุจจาระวันละ 1 ครั้ง อาจมีความถี่มากหรือน้อยกว่านี้ได้ในเด็กแต่ละคนไม่เหมือนกัน ซึ่งไม่ใช่เรื่องผิดปกติแต่อย่างใด ตราบใดที่อุจจาระยังคงนิ่มเหมือนเดิม
(update 14 มีนาคม 2008)
[ ที่มา..
นิตยสารบันทึกคุณแม่ Vol.169 August 2007]
|
