พาลูกไปเรียนรู้สิ่งแวดล้อมรอบตัวทั้งสิ่งมีชีวิต เช่น สัตว์ต่างๆ และสิ่งไม่มีชีวิต เช่น หุ่นยนต์ หรือตุ๊กตา เพื่อฝึกให้รู้จักแยกแยะว่าสิ่งที่เคลื่อนไหวชนิดใดเป็นสิ่งมีชีวิตและชนิดใดไม่มีชีวิต

ให้ลูกสัมผัสกับธรรมชาติที่แสนสนุก เช่น เล่นดิน-ทราย หรือให้วิ่งเล่นทามกลางสายลม แสงแดด ตั้งคำถามให้ลูกคิด เช่น “หนูคิดว่าเวลาที่เราอยู่กลางแสงแดดทำไมต้องมีเงา” แล้วชวนให้ลูกดูสิ่งรอบๆ ตัวก็มีเงาเช่นกัน พร้อมอธิบายง่ายๆ ให้เด็กเข้าใจ

ลองทำกังหันลมให้ลูกถือขณะที่เขาวิ่งเล่นสลับไปมาเพื่อดูว่าทิศทางไหนที่กังหันลมหมุนและเพื่อให้ลูกเรียนรู้วิธีการจับทิศทางลม จากนั้นก็ลองตั้งคำถามให้ลุกคิด เช่น “หนูว่าถ้าไม่มีลมกังหันจะหมุนได้ไหม”

ฝนตก ฟ้าร้อง รถติด หรือควันดำ สามารถเชื่อมโยงกับการใช้ชีวิตประจำวันของลูกได้ทั้งสิ้นค่ะ เช่น “หนูรู้มั้ยถ้ารถติดอย่างนี้ทุกวันทำให้อากาศเสียเพิ่มมากขึ้น” หรือ “เราจะต้องช่วยกันปลูกต้นไม้เยอะๆ เพื่อช่วยให้อากาศไม่ร้อน และทำให้ฝนตกตามฤดูกาลด้วยจ๊ะ”

แบบอย่างดีของพ่อแม่และบุคคลใกล้ชิด ในการใช้ชีวิตประจำวัน จะทำให้ลูกซึมซับพฤติกรรมที่ดีงาม จนกลายเป็นพฤติกรรมที่ยั่งยืนของลูกได้ค่ะ เช่น ปิดน้ำ ปิดไฟเมื่อใช้ ทิ้งขยะถูกที่ รู้จักแยกขยะที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ ไม่ควรใช้กล่องโฟม ใช้ถุงผ้าแทนถุงพลาสติก หรือแม้กระทั่งการเลือกซื้อเฉพาะของที่จำเป็นตบท้ายด้วยการบอกว่าจดจำเป็นเพราะอะไร

อย่ายัดเยียดข้อมูลมากเกินไปจนทำให้ลูกเครียด และไม่ควรคาดหวังกับคำตอบจากลูกว่าจะต้องตรงตามที่คุณต้องการ เพราะสิ่งนั้นคือจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ของลูก

ขณะที่พาลูกออกไปนอกบ้านไม่ควรทิ้งลูกให้อยู่กับกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่งเป็นเวลานานๆ เพราะเมื่อใดที่ลูกต้องการคุณ แต่ไม่มีคุณอยู่ใกล้ๆ ซึ่งจะทำให้เขาขาดความมั่นใจ กลัว อาจไม่กล้าที่จะทำอะไรเพียงคนเดียวอีก ทำให้มีทัศนคติไม่ดีต่อสิ่งนั้นได้

คุณพ่อคุณแม่สามารถนำเรื่องราวรอบตัวจากข่าวสารต่างๆ ที่เกิดขึ้นจริงในหนังสือพิมพ์ หรือโทรทัศน์ อย่างน้ำท่วม น้ำเนาเสีย ไฟไหม้ พายุใต้ฝุ่น ฯลฯ นำมาอธิบายให้ลูกเห็นความเชื่อมโยงของสิ่งที่เกิดขึ้น เช่น น้ำท่วมเพราะน้ำแข็งที่ขั้วโลกละลาย ทำให้หมีขาวไม่มีที่อยู่ ไฟไหม้ป่า เพราะคนตัดไม้ทำลายป่าจนหมด หรือการทิ้งขยะลงในแม่น้ำจะส่งผลให้น้ำเนาเสียปลาจะตาย เป็นต้น

ควรพาลูกไปร่วมกิจกรรมนอกบ้าน เช่น เรียนรู้เรื่อลดและใช้พลังงานไฟฟ้าที่การไฟฟ้าฝ่ายผลิตฯ เรียนรู้การกำเนิดโลกเผ่าพันธุ์มนุษย์ และสัตว์ต่างๆ ที่พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ หรือไปที่สวนสัตว์ เพื่อให้ลูกเรียนรู้ที่จะอยู่กับสัตว์ได้อย่างปลอดภัยสามารถทำให้ลูกเข้าใจเรื่องนี้ได้ง่ายขึ้น

ก่อนกลับบ้านพาเจ้าหนูแวะซื้อต้นไม้มาปลูกที่บ้าน พร้อมบอกลูกว่า “เราต้องช่วยกันปลูกต้นไม้เยอะๆ บ้านจะได้ไม่ร้อน” ผลพลอยได้ คือทำให้ลูกมีความรับผิดชอบใส่ใจที่จะดูแลต้นไม้ด้วยตัวเองค่ะ

ตั้งโจทย์ให้ลูกคิด เช่น “หนูคิดว่าวิธีรดน้ำต้นไม้แบบไหนที่ประหยัดน้ำได้” แล้วปล่อยให้เจ้าหนูประดิษฐ์ที่รดน้ำต้นไม้ด้วยตัวเอง ซึ่งอาจจะทำจากขวดน้ำ หรือกระป๋องนมที่ไม่ใช้แล้ว

“เด็กในวัยนี้สามารถนำเหตุและผลมาใช้ประกอบกับการเรียนรู้ และสามารถแยกแยะสิ่งที่มองเห็นว่ามีชีวิตหรือไม่มีชีวิตได้ชัดเจนแล้ว”

ชักชวนลูกปลูกผักกินเองที่บ้านแบบง่ายๆ เช่น ปลูกผักบุ้ง หรือผักกวางตุ้งในกระถางต้อนไม้ “หนูรู้มั้ยการปลูกผักกินเองจะช่วยลดปริมาณการใช้สารเคมี ซึ่งส่งผลกระทบกับสิ่งแวดล้อม” หรือ “ถ้าหากเรากินผักที่เราปลูกเองทุกวัน จะทำให้สุขภาพแข็งแรงเพราะไม่ใช้สารเคมีไงคะ” เป็นต้น

ชวนสร้างผลงานด้วยการแยกแยะและสิ่งของเหลือใช้ เช่น พวกกล่องต่างๆ ขวดน้ำพลาสติก ขวดนม กระดาษ เป็นต้น ส่วนที่รีไซเคิลก็ปล่อยให้เขาได้ประดิษฐ์ชิ้นงานที่มีค่า อาทิ นำแกนทิชชูมาทำเป็นที่ใส่ดินสอ ขวดน้ำมาประดิษฐ์เป็นรถลากหรือใช้กล่องยาสีฟัน กล่องสบู่ ทำหุ่นยนต์ส่วนที่เหลือใช้ก็นำไปขาย เป็นต้น

ต่อยอดด้วยการตั้งคำถามให้ลูกคิดว่าเอาจะเอาเงินที่ได้ไปทำอะไรหรืออาจลองปล่อยให้ลูกออกแบบกระปุกออมสินเพื่อไว้ใส่เงินที่ได้จากขายของ นอกจากจะสอนให้ลูกรู้จักการออมเงินแล้ว ยังสร้างความภูมิใจให้กับลูกด้วยค่ะ

เห็นด้วยมั้ยค่ะ ว่าการปลูกฝังให้เจ้าหนูรู้รักษ์สิ่งแวดล้อมนั้นไม่ใช่เรื่องยากเลยเพียงคุณพ่อคุณแม่ปฏิบัติให้ลูกเห็นและชักชวนให้ลูกร่วมกิจกรรมด้วยทุกครั้งเพียงเท่านี้ก็สามารถสร้างพฤติกรรมที่ยั่งยืนและดีงามให้กับลูกได้แล้วค่ะ

เปิดโอกาสให้ลูกมีส่วนร่วมในกิจกรรมที่หลากหลาย ทั้งในบ้านและนอกบ้าน เพื่อเพิ่มศักยภาพการเรียนรู้ของลูกให้มากขึ้น ที่สำคัญคุณพ่อคุณแม่ต้องมีส่วนร่วมกับกิจกรรมนั้นไปพร้อมกับลูกด้วยค่ะ