เมื่อไม่นานมานี้การนำวัคซีนนิวโมคอคคัสชนิดใหม่ ซึ่งเป็นวัคซีนที่ใช้ป้องกันโรคไอพีดี มาใช้ในประเทศไทยจึงทำให้โรคเก่าแก่อย่างไอพีดีถูกนำมาพูดถึงอย่างกว้างขวาง และเพราะความไม่คุ้นเคยกับโรคนี้หลายๆ คนจึงคิดว่าไอพีดีเป็นโรคใหม่ บางรายถึงชั้นวิตกเลยทีเดียว
โดยทั่วไปคุณพ่อคุณแม่ทั้งหลายเกือบจะไม่รู้จักไอพีดีมาก่อนเลย แม้แต่คุณหมอบางคนก็อาจรู้จักโรคนี้ในชื่อ โรคติดเชื้อนิวโมคอคคัส มากกว่าที่จะรู้จักด้วยชื่อย่อว่า ไอพีดี
ไอพีดี (IPD) มีชื่อเต็มๆ ว่า Invasive Pneumococcal Disease โดยมีชื่อเรียกภาษาไทยว่า โรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสชนิดรุนแรงหรือชนิดแพร่กระจาย ซึ่งหมายถึง โรคติดเชื้อที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรียชื่อ นิวโมคอคคัส และเป็นชนิดที่มีความรุนแรงแบ่งเป็นสองกลุ่มโรคที่สำคัญคือ โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ และโรคติดเชื้อในกระแสเลือดโรคทั้งสองอาจมีความรุนแรงถึงขั้นทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตหรือมีความพิการได้
โรคไอพีดีนี้ติดต่อได้โดยการรับเชื้อนิวโมคอคคัสเข้าทางระบบทางเดินหายใจผ่านการไอจามหรือหายใจรดกัน จากนั้นเชื้อจะเล็ดลอดเข้าสู่กระแสเลือดและนำไขสันหลังในเวลาต่อมา
นอกจากกลุ่มโรคทั้งสองแล้วนี้ เชื้อนิมโมคอคคัสยังอาจทำให้เกิดโรคของระบบทางเดินหายใจคือ โรคปอดอักเสบ โรคหูชั้นกลางอักเสบ และโรคไซนัสอักเสบ แต่โดยทั่วไปอาการของโรคจะไม่รุนแรงเท่าสองโรคแรก จึงไม่นับรวมเป็นไอพีดี
อาการของผู้ป่วยไอพีดีมีความแตกต่างกันตามกลุ่มโรคที่เป็น สำหรับผู้ป่วยเยื่อหุ้มสมองอักเสบ จะมาด้วยอาการติดเชื้อของเยื่อหุ้มสมองจากเชื้อแบคทีเรียทั่วๆ ไป ได้แก่ อาการไข้ ซึม คอแข็ง อาจมีอาการชักร่วมด้วย การวินิจฉัยโรคอาศัยการตรวจน้ำไขสันหลังและการเพาะเชื้อ
ส่วนผู้ป่วยติดเชื้อในกระแสเลือด มาด้วยอาการของการติดเชื้อในกระแสเลือดจากเชื้อแบคทีเรียทั่วๆ ไป ได้แก่ อาการไข้สูงและซึม การวินิจฉัยโรคต้องอาศัยการตรวจนับเม็ดเลือด ซึ่งจะพบจำนวนของเม็ดเลือดขาวเพิ่มสูงขึ้น ส่วนการตรวจยืนยันต้องอาศัยการเพาะเชื้อในเลือดซึ่งใช้เวลาประมาณ 2-3 วัน
ไอพีดีมักพบในเด็กเล็กโดยเฉพาะในวัยสองขวบปีแรก เพราะภูมิคุ้มกันโรคของเด็กในช่วงวัยนี้ยังไม่แข็งแรงดีนัก สำหรับกลุ่มผู้สูงอายุและผู้ที่มีโรคประจำตัวบางอย่าง เช่น โรคหัวใจ โรคปอด โรคไต โรคตับ โรคเบาหวาน ก็มีโอกาสเป็นโรคนี้ได้เช่นกัน
การรักษาไอพีดีต้องอาศัยยาต้านจุลชีพหรือยาฆ่าเชื้อทางหลอดเลือดทันที ในระยะหลังพบว่าเชื้อนิวโมคอคคัสมักดื้อต่อยาต้านฆ่าเชื้อที่เคยใช้ได้ผลในอดีต ทำให้ต้องเลือกใช้ยาฆ่าเชื้อชนิดใหม่ ซึ่งอาจทำให้เสียค่าใช้จ่ายสูงขึ้น
ปัจจุบันมีวัคซีนนิวโมคอคคัสชนิดใหม่ป้องกันการเกิดไอพีดี โดยใช้ฉีดจำนวน 4 ครั้ง เมื่อลูกอายุ 2, 4, 6, และ 12-18 เดือน วัคซีนชนิดนี้มีประสิทธิภาพสูงและมีความปลอดภัย แต่ยังมีราคาแพง พ่อแม่ผู้ปกครองควรพิจารณาความคุ้มค่าของวัคซีนโดยปรึกษาและขอข้อมูลจากแพทย์ก่อนตัดสินใจ ส่วนวัคซีนนิวโมคอคคัสชนิดเดิมยังใช้ได้ผลดีในผู้ใหญ่และเด็กโต
สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่สามารถป้องกันไอพีดีและทำได้ทันทีคือ การหลีกเลี่ยงการสัมผัสกับเชื้อโรค โดยไม่พาลูกเล็กไปที่ชุมชน เช่น พาไปห้างสรรพสินค้าหรือฝากลูกไว้ตามสถานรับเลี้ยงเด็ก
สถิติโรคไอพีดี
ปัจจุบันนี้ประเทศไทยยังไม่มีสถิติของไอพีดีที่ชัดเจนนัก แต่มีเพียงข้อมูลว่าเชื้อนิวโมคอคคัสเป็นสาเหตสำคัญของโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบคุณหมอหลายท่านเชื่อว่าประเทศไทยอาจพบไอพีดีน้อยกว่าในต่างประเทศ แต่ก็มีความรุนแรงของโรคไม่แตกต่างกัน จึงจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลระดับประเทศให้ถ่องแท้และยังต้องให้ความสำคัญกับโรคนี้ด้วย
Concern
นอกจากวัคซีนแล้ว การป้องกันโดยการหลีกเลี่ยงแหล่งที่มีผู้คนแออัด เช่น โรงเรียนและสถานเลี้ยงเด็ก ซึ่งถือว่าเป็นแหล่งเสี่ยงต่อการแพร่เชื้อสูงก็สำคัญมากเพราะเด็กไม่รู้วิธีป้องกันการแพร่เชื้อสู่เพื่อน และยังมีภูมิต้านทานต่ำ ดังนั้นหากลูกป่วยหรือไม่สบายควรหลีกเลี่ยงการไปโรงเรียนเพื่อป้องกันการติดเชื้อและแพร่เชื้อด้วย
รู้หรือเปล่าว่า
- ไอพีดีมีลักษณะใกล้เคียงกับโรคฮิบซึ่งเป็นที่รู้จักของคนในสังคมมากว่าแต่อาการของไอพีดีมักรุนแรงกว่าโรคฮิบ
- ไอพีดีเป็นโรคที่เพิ่งมีวัคซีนเข้ามาใช้ป้องกันในประเทศไทย และยังเข้ามาพร้อมๆ กับวัคซีนป้องกันเชื้อไวรัสโรต้าจึงอาจสร้างความสับสนให้กับพ่อแม่ทั้งๆ ที่เป็นคนละโรคกัน และมีวัคซีนที่ใช้ในการป้องกันโรคคนละชนิดกันเพราะฉะนั้นคุณพ่อคุณแม่ควรหาข้อมูลให้เข้าใจชัดเจนไว้เพื่อการตัดสินใจ
(update 27 มกราคม 2007)
[ ที่มา..
นิตยสารดวงใจพ่อแม่ Vol.12 No.133 November 2006]
|
