ฉบับที่แล้วผมได้เล่าให้คุณฟังว่า การเติบโตของทารกในครรภ์สัปดาห์ที่ 10 หรือสัปดาห์ที่ 12 ของการั้งครรภ์ ซึ่งยอดของมดลูกเริ่มคลำได้ที่เหนือกระดูกหัวหน่าว ความยาวของทารกจากศรีษะถึงก้น (Crown-rump length) จะยาวประมาณ 6-7 ซม. เริ่มมีการสร้างกระดูก (ossification) มีการพัฒนาของนิ้วมือและเท้า ผิวหนัง เล็บและเส้นขน อวัยวะเพศภายนอกเริ่มแยกได้ว่าเป็นเพศชายหรือหญิง ระยะนี้ทารกเริ่มมีการเคลื่อนไหวและเรื่องที่คุณพ่อคุณแม่ควรรู้อีกก็คือ
น้ำคร่ำ
น้ำคร่ำจะปราศจากสี แต่ค่อนข้างขุ่นเมื่อครรภ์ใกล้ครบกำหนด เนื่องจากเซลล์ผิวหนังที่หลุดออกมา ไขและขนอ่อนมีมากขึ้น น้ำคร่ำมีความถ่วงจำเพาะ 1.008 แหล่งที่ผลิตน้ำคร่ำนั้นแตกต่างกันตามอายุครรภ์
ในระยะไตรมาสแรกหรือช่วง 12 สัปดาห์แรก น้ำคร่ำเกิดจากการซึมผ่านของเหลวในเลือดของคุณแม่
ในไตรมาสที่สอง น้ำคร่ำเกิดจากการซึมผ่านของน้ำที่ส่วนนอกเซลล์ของทารกผ่านผิวหนังออกมา
หลังจากอายุครรภ์ 20 สัปดาห์ น้ำคร่ำจะมาจากปัสสาวะของทารก และส่วนน้อยมาจากของเหลวจากปอดของทารก และของเหลวที่ซึมออกจากรก
ปริมาณของน้ำคร่ำจะเปลี่ยนแปลงตามอายุครรภ์ปริมาณน้ำคร่ำเพิ่ม 10 มล. ต่อสัปดาห์ ตั้งแต่อายุครรภ์ 8 สัปดาห์ และเพิ่มสูงถึง 60 มล. ต่อสัปดาห์ เมื่ออายุครรภ์ 21 สัปดาห์
สำหรับคุณแม่ที่ต้องเจาะน้ำคร่ำจะอยู่ในช่วงครรภ์ระหว่าง 16 ถึง 20 สัปดาห์ โดยปกติข้อบ่งชี้มักจะอยู่ในกลุ่มที่คุณแม่อายุเกิน 35 ปี และกลุ่มที่มีข้อบ่งชี้อื่นๆ เช่น กลุ่มที่มีประวัติเคยคลอดทารกที่มีโครโมโซมผิดปกติ
สูติแพทย์จะเจาะน้ำคร่ำปริมาณ 20 มล. ไปเพาะเลี้ยงเซลล์เพื่อตรวจโครโมโซม ว่ามีคู่ไหนที่ผิดปกติ หลังจากอายุครรภ์ 21 สัปดาห์ การเพิ่มปริมาณน้ำคร่ำจะเริ่มลดลง จนมีปริมาณคงที่ที่อายุครรภ์ 33 สัปดาห์ ปริมาณของน้ำคร่ำจะเพิ่มจาก 50 มล. ที่ 12 สัปดาห์เป็น 400 มล.ที่ 20 สัปดาห์และเพิ่มเป็น 1,000 มล. เมื่อครบกำหนด
น้ำคร่ำทำหน้าที่ป้องกันทารกจากแรงกระแทกภายนอกและทำให้ทารกมีพื้นที่ในการเจริญเติบโตและเคลื่อนไหวน้ำคร่ำช่วยรักษาอุณหภูมิให้คงที่ ในน้ำคร่ำมีสารอาหารเพียงเล็กน้อย และน้ำคร่ำมีโปรตีนหลายชนิด ซึ่งเชื่อว่ามีส่วนช่วยในการเจริญเติบโตของทารก เพราะว่าน้ำคร่ำสำคัญอย่างมากต่อการพัฒนาของปอดและลำไส้ ทารกที่มีน้ำคร่ำน้อยมักเกิดปัญหาปอดไม่พัฒนา
เลือด
ระบบไหลเวียนเลือดของทารกในครรภ์ จะมีลักษณะพิเศษแตกต่างจากทารกแรกเกิด ที่สายสะดือของทารกจะมีเส้นเลือดแดง 2 เส้น โดยนำเลือดดำไหลเข้าไปฟอกในรกส่วนเลือดแดงซึ่งมีออกซิเจนสูงจะไหลจากรก ผ่านเส้นเลือดซึ่งมีเพียงเส้นเดียวเข้าสู่ร่างกายทารก
เลือดที่มีออกซิเจนสูง จะไหลเข้าหัวใจด้านบนห้องขวาแล้วไหลไปที่หัวใจด้านบนห้องซ้าย
เลือดที่มีออกซิเจนต่ำ จะไหลเข้าหัวใจด้านบนห้องขวาและผ่านลิ้นหัวใจสู่หัวใจห้องล่างด้านขวา
ส่วนการสร้างเม็ดเลือดจะเพิ่มขึ้นตามอายุครรภ์ จาก 12 กรัม/ดล.ที่ 20 สัปดาห์ของการตั้งครรภ์เป็น 18 กรัม/ดล.ปริมาณของเลือดทารกเมื่อครรภ์ครบกำหนดมีประมาณ 78 มล. ต่อน้ำหนักทารก 1กก. และปริมาณของเลือดในรกมีประมาณ 45 มล. ต่อน้ำหนักทารก 1 กก.
เม็ดเลือดแดงของทารกเปลี่ยนรูปร่างได้มากกว่าผู้ใหญ่เพื่อให้ไหลเวียนไปเลี้ยงร่างกายได้ดี
อาหารของตัวอ่อน
เนื่องจากไข่มนุษย์มีไข่แดงปริมาณน้อย ตัวอ่อนในช่วงแรกของการตั้งครรภ์จึงต้องอาศัยอาหารจากคุณแม่
ในช่วงสัปดาห์แรกหลังการปฏิสนธิ ตัวอ่อนได้อาหารจากของเหลวในชั้นเยื่อบุโพรงมดลูก
ในสัปดาห์ที่ 2 หลังการปฏิสนธิ ตัวอ่อนได้อาหารจากคุณแม่ โดยการซึมผ่านของเลือด ผ่านช่องว่างระหว่างชั้นเยื่อบุโพรงมดลูก
ในช่วงปลายสัปดาห์ที่ 3 ระบบไหลเวียนเลือดทำงานตัวอ่อนได้รับอาหารจากการแลกเปลี่ยนกับเลือดคุณแม่ผ่าน รก
คุณแม่จะใช้ตับ กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่อไขมัน เก็บสะสมอาหารไว้ในร่างกาย โดยการควบคุมของอินซูลิน (insulin) กลูโคสจะเปลี่ยนเป็นสารที่เรียกว่า ไกลโคเจน (glycogen) สะสมในตับและกล้ามเนื้อ กรดอะมิโน (โปรตีน) บางส่วนจะสะสมโปรตีน และไขมันส่วนเกินจะเก็บสะสมไว้
กลูโคสเป็นสารอาหารที่สำคัญต่อการเจริญเติบโตและให้พลังงานแก่ลูกในครรภ์ การแลกเปลี่ยนกลูโคสในรกนั้น ใช้กลไกที่มีตัวช่วยส่งผ่านกลูโคสเข้าสู่ลูกน้อยเรียกว่า glucose transport protein การที่ทารกมีขนาดใหญ่กว่าปกติ (fetal macrosomia) เช่นที่พบในทารกที่มารดาเป็นเบาหวาน เชื่อว่าเกิดจากภาวะฮอร์โมนอินซูลินในเลือดสูง
ยังมีสารต่างๆ จากคุณแม่ที่สามารถผ่านรกไปยังลูกน้อยอีกมากมาย ซึ่งคุณแม่หลายคนคงอยากทราบว่าอาหารอะไรที่ผ่านจากคุณแม่ไปยังลูกน้อยในครรภ์ได้บ้าง
ในฉบับต่อไปผมจะเล่าให้คุณแม่ฟังถึงรายละเอียดต่างๆ จะได้รู้จักลูกน้อยในครรภ์ได้ ไม่แพ้สูติแพทย์ที่ดูแลคุณแม่เลยครับ.
(update 24 พฤษภาคม 2007)
[ ที่มา..
นิตยสารรักลูก ปีที่ 24 ฉบับที่ 279 เมษายน 2549 ]
|
