การตั้งครรภ์และการคลอดเป็นขบวนการตามธรรมชาติ ส่วนมากมักจะดำเนินไปตามปกติไม่ต้องให้การดูแลอะไรมากเป็นพิเศษ มีบางส่วนเท่านั้นที่จะมีปัญหาเกิดขึ้น และความรุนแรงของปัญหาอาจทำให้เกิดความสูญเสีย และปัญหาที่คาดไม่ถึงได้ หนึ่งในบรรดาปัญหาทั้งหลายที่กล่าวถึงก็คือ ภาวะครรภ์เป็นพิษ นั่นเอง
CASE 1
คุณนิดหน่อยอายุ 38 ปี เป็น Organizer รับจัดงานประชุมต่างๆ แต่งงานมา 5 ปีแล้วแต่กินยาเม็ดคุมกำเนิดมาตลอด ระยะหลังๆ นี้งานยุ่งมากเลยลืมกินยาคุมไป 3 เม็ด ผลก็คือตั้งครรภ์และไปฝากครรภ์กับคุณหมอภายหลังตั้งครรภ์ได้ 3 เดือน หลังจากนั้นก็ไปฝากครรภ์ต่อแต่ก็ไม่ค่อยสม่ำเสมอเพราะไม่ว่าง คุณหมอได้เจาะน้ำคร่ำเพื่อตรวจทารกในครรภ์เมื่อคุณนิดหน่อยตั้งครรภ์ได้ 16 สัปดาห์ ซึ่งผลที่ออกมาทารกปกติดี
ขณะตั้งครรภ์ได้ 32 สัปดาห์ คุณนิดหน่อยมีอาการมึนศรีษะบ่อยคิดว่าเป็นเพราะพักผ่อนน้อย แต่ 4-5 วันต่อมารู้สึกจุกแน่นลิ้นปี่ร่วมด้วยจึงไปหาคุณหมอ จากการตรวจร่างกายแรกรับพบว่าคุณนิดหน่อยค่อนข้างบวม กดหน้าแข่งพบรอยบุ๋มชัดเจน วัดความดันโลหิตได้ 200/140 มิลลิเมตรปรอท ตรวจปัสสาวะพบโปรตีน 3 (ซึ่งเป็นปริมาณที่สูงมาก) จึงให้การวินิจฉัยว่ามีภาวะครรภ์เป็นพิษในขั้นรุนแรง ต้องรับตัวไว้รักษาในโรงพยาบาล เนื่องจากคุณนิดหน่อยไม่ได้มีอาการเจ็บครรภ์แต่อย่างใด ประกอบกับอายุครรภ์ก็ยังไม่ครบกำหนด คุณหมอเกรงว่าถ้าคลอดออกมาตอนนี้เด็กอาจจะเสียชีวิตจากการคลอดก่อนกำหนดได้ จึงรักษาโดยให้ยากันการชักที่อาจจะเกิดขึ้นได้และให้ยาลดความดันโลหิต ในระหว่างนี้ได้ให้การดูแลโดยตรวจวัดความดันโลหิตและสังเกตอาการต่างๆ ของคุณนิดหน่อยอย่างใกล้ชิด
ภายหลังรับไว้ในโรงพยาบาล 3 วัน ความดันโลหิตก็กลับสูงขึ้นมาอีก คุณนิดหน่อยรู้สึกปวดศรีษะมากและประมาณ 10 นาทีต่อมาก็เกิดชักขึ้น คุณหมอได้ให้ยาระงับชัก เพิ่มขนาดยาลดความดันโลหิตจนอาการดีขึ้น หลังจากนั้นรีบนำคุณนิดหน่อยไปผ่าคลอดทันที เนื่องจากแกรงว่าถ้าปล่อยทิ้งไว้ต่อไปอาจเสียชีวิตจากการชักซ้ำอีก ผลการผ่าตัดได้ทารกเพศชายน้ำหนักแรกเกิด 1,7000 กรัม มีภาวะขาดออกซิเจนอย่างรุนแรงต้องรับไว้ในหน่วยดูแลทารกแรกเกิดอยู่ใรขั้นวิกฤต ส่วนคุณนิดหน่อยภายหลังการผ่าตัดอาการก็ดีขึ้นตามลำดับ และสามารถกลับบ้านได้ภายหลังรับไว้ในโรงพยาบาล 10 วัน ในขณะที่ลูกของคุณนิดหน่อยต้องอยู่โรงพยาบาลต่อและสามารถกลับบ้านได้หลังรับไว้ในโรงพยาบาล 45 วัน
CASE 2
คุณสุดสวยอายุ 30 ปี เป็นบรรณาธิการบริหารนิตยสารเกี่ยวกับสุขภาพ ตั้งครรภ์แรกและเริ่มไปฝากครรภ์ประมาณ 2 เดือน หลังจากนั้นก็ไปพบคุณหมอไม่ค่อยสม่ำเสมอเนื่องจากงานยุ่งตลอดเวลา และมีเวลาพักผ่อนน้อย แต่ก็ไม่มีปัญหาอะไร
จนเมื่อตั้งครรภ์ได้ 37 สัปดาห์ คุณสุดสวยสังเกตว่าตัวเองค่อนข้างบวมที่ขาและเปลือกตาเมื่อตรวจร่างกายแล้วพบว่าความดันโลหิต 150/90 มิลลิเมตรปรอท และตรวจพบไข่ขาวในปัสสาวะด้วย คุณวินิจฉัยว่าคุณสุดสวยมีภาวะครรภ์เป็นพิษแทรกซ้อน เนื่องจากความกันโลหิตยังไม่สูงมากและไม่ได้มีอาการผิดปกติอะไรเพิ่มเติม คุณหมอจึงอนุญาตให้กลับบ้านได้แต่แนะนำให้หยุดงาน คุณสุดสวยหยุดงานได้เพียง 1 วันก็ต้องไปทำงานใหม่เพราะมีงานรออยู่
4 วันต่อมา ขณะทำงานคุณสุดสวยปวดศรีษะมาก เพื่อนร่วมงานจึงรีบนำส่งโรงพยาบาลระหว่างทางคุณสุดสวยชักหมดสติไปชั่วครู่ เมื่อถึงโรงพยาบาลหมอตรวจพบว่าความดันโลหิตวัดได้ 220/140 มิลลิเมตรปรอท ตัวบวมมาก เมื่อเจาะเลือดตรวจพบว่าการทำงานของตับผิดปกติอย่างมาก คุณหมอที่ดูแลจึงรีบให้ยากันชักเพื่อป้องกันการชักซ้ำ และให้ยาลดความดันโลหิตร่วมด้วย ขณะเดียวกันก็ตรวจทารกในครรภ์พบว่าฟังเสียงหัวใจของทารกในครรภ์ไม่ได้ จึงส่งตรวจด้วยอัลตราซาวนด์พบว่าทารกในครรภ์เสียชีวิตแล้ว เมื่อคุณสุดสวยอาการดีขึ้นจึงให้ยาเร่งคลอด และอีก 4 ชม. ต่อมาก็คลอดทารกเพศชายที่เสียชีวิตแล้วน้ำหนัก 3,300 กรัมภายหลังคลอดอาการของคุณสุดสวยดีขึ้นและกลับบ้านได้หลังจากรักษาตัวนาน 14 วัน
จากความดันสูงสู่ครรภ์เป็นพิษ
หนึ่งในปัญหาสำคัญขณะตั้งครรภ์ที่วงการแพทย์ยังแก้ไม่ตกก็คือปัญหาคุณแม่ตั้งครรภ์มีความดันโลหิตสูงจากการตั้งครรภ์ ความดันโลหิตสูงที่เกิดจากการตั้งครรภ์แตกต่างจากความดันโลหิตสูงในคนที่เป็นโรคความดันโลหิตสูง เพราะความดันโลหิตสูงาจากการตั้งครรภ์จะหายได้เองภายหลังคลอด เราจึงเรียกชื่อโรคนี้ว่า ความดันโลหิตสูงจากการตั้งครรภ์
ความรุนแรงความดันโลหิตสูงจากการตั้งครรภ์แบ่งออกได้หลายระดับ บางคนก็มีแค่ความดันโลหิตสูงอย่างเดียว บางคนก็มีอาการผิดปกติอย่างอื่นร่วมด้วย เช่น มีอาการบวม บางรายก็รุนแรงมากจนทำให้การทำงานของตับ ไตผิดปกติ บางรายก็เกิดอาการชัก ซึ่งอาจทำให้เสียชีวิตได้ ความดันโลหิตจากการตั้งครรภ์ที่รุนแรงเหล่านี้มักถูกเรียกว่า ครรภ์เป็นพิษ
ทำไมเกิดครรภ์เป็นพิษ ?
จนกระทั่งปัจจุบันเรายังไม่ทราบเลยว่า ครรภ์เป็นพิษเกิดขึ้นได้อย่างไร แม้ว่าจะพยายามทำการวิจัยกันมาอย่างยาวนานแล้วก็ตามบางคนก็เชื่อว่าน่าจะเกิดจากกรรมพันธุ์ บางคนเชื่อว่าเกิดจากอาหารการกินบางอย่าง ในขณะที่บางคนก็เชื่อว่าเกิดจากความผิดปกติของหลอดเลือดของคนที่เป็น แต่สรุปแล้วก็คือยังไม่ทราบ
อย่างไรก็ดีแม้ยังไม่ทราบสาเหตุ เราก็พอจะทราบกลไกบางอย่างของโรคนี้อยู่บ้าง กล่าวคือเราพบว่าคนที่เป็นโรคนี้จะมีการตึงตัวของหลอดเลือดอย่างมาก ในขณะเดียวกันหลอดเลือดดังกล่าวก็จะรั่วได้ง่าย ผลดังกล่าวทำให้ความดันโลหิตสูงขึ้นจากการตึงตัวของหลอดเลือด ส่วนการที่หลอดเลือดรั่วง่าย ทำให้การนำอาหารและสารต่างๆ ในเลือดไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ ทำได้น้อยลง เพราะสารต่างๆ รั่วทิ้งไประหว่างทาง ไปแทรกซึมตามส่วนต่างๆ ของร่างกายทำให้เห็นว่าบวมได้
อันตรายจากครรภ์เป็นพิษ
ผลจากการที่อวัยวะต่างๆ ได้รับเลือดและสารอาหารไปเลี้ยงน้อยกว่าปกติ ก็จะทำให้อวัยวะต่างๆ แปรปรวนรวนเรได้ทั่วร่างกายเกือบทุกระบบ เช่น ไตก็จะกรองสารพวกโปรตีนไม่ได้ ทำให้ตรวจพบโปรตีนในปัสสาวะได้ในปริมาณสูง ตับอาจถูกทำลายจากเลือดไปเลี้ยงไม่พอ ในสมองอาจมีบริเวณขาดเลือดทำให้ชักได้ บางรายความดันในหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมองสูงมาก ก็อาจทำให้หลอดเลือดแตกทำให้มีเลือดออกในสมองและทำให้เสียชีวิตได้
ภาวะครรภ์เป็นพิษจะเกิดในช่วงไหนของการตั้งครรภ์ก็ได้ แต่ส่วนมากมักจะเกิดในช่วงหลังๆ ของการตั้งครรภ์ บางรายเกิดตอนกำลังเจ็บครรภ์คลอดหรือหลังคลอดไปแล้วก็มีแต่กรณีหลังพบได้น้อย
สำหรับความรุนแรงของภาวะครรภ์เป็นพิษพบว่ามีได้หลายระดับบางรายก็เป็นเพียงเล็กน้อย เวลาตรวจอาจจะพบแค่มีความดันโลหิตสูงและมีโปรตีนในปัสสาวะเล็กน้อย แต่บางรายก็เป็นรุนแรงมากขึ้น คือมีอาการปวดศรีษะหรือตรวจพบการทำงานของอวัยวะบางอย่างผิดปกติได้เล็กน้อย แต่บางรายก็เป็นรุนแรงมากจนตับวาย สมองมีการขาดเลือด ถ้าไม่รีบรักษามีสิทธิ์ตายได้ง่ายๆ
รักษาอย่างไรดี ?
โรคครรภ์เป็นพิษเกิดจากการตั้งครรภ์ ดังนั้นวิธีรักษาที่ดีที่สุดก็คือ ยุติการตั้งครรภ์ ส่วนการให้ยาลดความดันโลหิต การพักผ่อน การลดความเครียด ฯลฯ อาจช่วยบรรเทาอาการของโรคได้บ้าง แต่รักษาโรคนี้ไม่ได้หรอกครับ ถ้าคุณแม่ที่ตั้งครรภ์แล้วมีอาการของโรคนี้ตอนตั้งครรภ์ครบกำหนด การรักษาก็ไม่ยากอะไร เพราะระยะนี้เด็กมักจะโตมากพอที่จะคลอดออกมาแล้ว ไม่มีปัญหาเรื่องการหายใจเหมือนเด็กที่ยังไม่ครบกำหนด ถ้ายังไม่เจ็บครรภ์คลอดก็อาจให้ยาเร่งคลอดก็ได้แต่ถ้าคิดว่าจะเร่งคลอดไม่สำเร็จจะผ่าคลอดเลยก็ได้ แต่ถ้าเผอิญคุณแม่เจ็บครรภ์คลอดพอดีก็จะง่ายขึ้นเพราะสามารถรอให้คลอดเองได้ เพียงแต่ต้องระวังดูแลอย่างใกล้ชิด ให้ยาควบคุมไม่ให้ความดันโลหิตขึ้นสูงมากเกินไป และระวังไม่ให้เกิดการชักขึ้น
คุณแม่บางคนโชคไม่ค่อยดีเป็นโรคนี้ตอนที่ยังตั้งครรภ์ไม่ครบกำหนด ถ้าเจออย่างนี้คุณหมอที่ดูแลต้องชั่งใจให้ดีว่าจะทำอย่างไร เพราะถ้าผ่าคลอดเลยอาจได้ลูกที่ยังไม่สมบูรณ์คลอดออกมา เสี่ยงต่อการเสียชีวิต แต่จะรอไปอีกระยะหนึ่งเพื่อรอให้ลูกโตดีอีกหน่อยก็อาจเสี่ยงที่แม่จะมีความดันโลหิตสูงขึ้นมากจนเป็นอันตรายต่อทั้งแม่และลูกได้ การดูแลคุณแม่กรณีนี้ต้องใช้ความละเอียดอ่อนในการตัดสินใจค่อนข้างมาก และสามารถทำได้เฉพาะโรงพยาบาลที่มีเครื่องไม้เครื่องมือที่พร้อมและต้องดีพอ รวมทั้งต้องมีบุคลากรที่มีความสามารถในการประเมินผู้ป่วยเป็นอย่างดีด้วย
ใครบ้างที่เสี่ยงต่อครรภ์เป็นพิษ
โรคครรภ์เป็นพิษไม่ได้เกิดกับคุณแม่ทุกคนหรอกครับ บางคนก็เป็นบางคนก็ไม่เป็น อย่างไรก็ตามมีคุณแม่บางคนที่เสี่ยงจะเป็นโรคครรภ์เป็นพิษขณะตั้งครรภ์มากกว่าคนทั่วไป
คุณแม่ที่เสี่ยงต่อโรคนี้ได้แก่ คุณแม่ที่อ้วน ตั้งครรภ์แรก ตั้งครรภ์เมื่ออายุมาก ตั้งครรภ์แฝด เป็นโรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์ และมีประวัติความดันโลหิตสูงมาก่อนครับ
เมื่อคุณแม่รู้ตัวว่าอยู่ในกลุ่มเสี่ยงที่จะเกิดภาวะครรภ์เป็นพิษอย่าละเลยที่จะไปฝากครรภ์และตรวจตามที่คุณหอมนัดอย่างสม่ำเสมอนะครับ เพราะถ้าเกิดปัญหาอะไรขึ้นมาจะได้รับการดูแลรักษาได้อย่างทันท่วงที ขอให้คุณแม่ทุกท่านโชคดีในการตั้งครรภ์ปราศจากอาการครรภ์เป็นพิษนะครับ
(update 12 พฤษภาคม 2007)
[ ที่มา..
นิตยสารดวงใจพ่อแม่ Vol.12 No.137 March 2007]
|
