ระวัง ช็อกโกแลตซีสต์…บุก


ความผิดปกติของมดลูกกับผู้หญิง เป็นเรื่องที่พบได้บ่อยๆ ช็อกโกแลตซีสต์…เป็นอีกโรคหนึ่งที่สามารถพบได้ แล้วคุณรู้หรือยังคะว่า ช็อกโกแลตซีสต์คืออะไร?


ช็อกโกแลตซีสต์ คืออะไร

ช็อกโกแลตซีสต์ หมายถึง เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ คือไปเกาะและเจริญอยู่นอกบริเวณที่ควรจะอยู่คือ ภายในโพรงมดลูกและเมื่อไปเกาะแล้วก็โตต่อไปอีก เริ่มจากเป็นจุดสีดำเล็กๆ หลังจากนั้นจะมีขนาดใหญ่ขึ้นๆ รวมกันเป็นถุง ซึ่งข้างในเต็มไปด้วยเลือดค่ะ

กล้ามเนื้อมดลูกของผู้หญิงเรานั้นแบ่งเป็น 3 ชั้น โดยชั้นในสุดประกอบด้วยเนื้อเยื่อบางๆ เรียกว่า เยื่อบุโพรงมดลูก ซึ่งจะเปลี่ยนแปลงไปตามรอบของประจำเดือน คือในช่วงต้นของรอบประจำเดือนเยื่อบุจะบาง ในระหว่างที่มีการตกไข่ รังไข่จะผลิตไข่รวมทั้งผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจน ซึ่งจะกระตุ้นให้เยื่อบุหนาตัวขึ้น

หลังจากไข่ตกแล้ว คอปัสลูเตียมที่รังไข่จะผลิตฮอร์โมยโปรเจสเตอโรนมากระตุ้นให้เยื่อบุที่หนาตัวนี้ มีเลือดมาเลี้ยงมากขึ้น ดังนั้นหากไม่มีการตั้งครรภ์เยื่อบุนี้จะลอกออกมาเป็นประจำเดือน ซึ่งสีจะไม่สดเหมือนเลือดที่ไหลออกมาเวลาเป็นแผล เพราะเลือดประจำเดือนเป็นเซลล์เยื่อบุโพรงมดลูกที่ลอกออกมานั่นเองค่ะ



ช็อกโกแลตซีสต์ ระยะเริ่มแรก

ช็อกโกแลตซีสต์ ระยะปานกลาง

ช็อกโกแลตซีสต์ ระยะรุนแรง


ใครคือกลุ่มเสี่ยง

วัยที่พบได้มากที่สุดคือ 15-45 ปี ซึ่งเป็นวัยที่มีประจำเดือนนั่นเอว คนหลังวัยหมดประจำเดือนพบโรคนี้ไม่เกิน 5% และช็อกโกแลตซีสต์ยังเป็นสาเหตุสำคัญของการมีบุตรยากที่พบในฝ่ายหญิงภึง 30% ค่ะ


เมื่อแม่ท้องเป็นช็อกโกแลตซีสต์ !

สำหรับแม่ท้องสบายใจได้เลยค่ะ เพราะอาการของช็อกโกแลตซีสต์จะดีขึ้น เนื่องจากตลอดการตั้งครรภ์จะมีฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนสูง ซึ่งจะไปกดให้ช็อกโกแลตซีสต์ฝ่อและหายไปในระหว่างตั้งครรภ์ค่ะ


สาเหตุ…

เมื่อเยื่อบุลอกออกมาเป็นเป็นประจำเดือนแล้ว ก็ไหลอยู่ในโพรงมดลูก โดยมดลูกจะบีบตัวทำให้ประจำเดือนไหลลงข้างล่างผ่านทางช่องคลอดออกมานอกร่างกาย แต่บางครั้งก็ไม่ได้เป็นปกติ เช่นนั้น ซึ่งเป็นสาเหตุของการเกิดช็อกโกแลตซีสต์ โดยเชื่อว่ามีอยู่ 4 สาเหตุด้วยกัน คือ
1. เกิดจากการไหลย้อนกลับของเยื่อบุโพรงมดลูก คือ บางจังหวะที่มดลูกบีบตัว แทนที่ประจำเดือนจะไหลงข้างล่างเพียงอย่างเดียวเท่านั้น ก็ไหลย้อนกลับออกไปทางปลายท่อนำไข่และไปเกาะอยู่ตามบริเวณต่างๆ ของช่องท้อง รวมทั้งยังอาจไปเกาะอยู่ที่กระเพาะปัสสาวะก็ได้ค่ะ

2. เกิดจากการไหลไปตามเส้นเลือดหรือหลอดน้ำเหลือง บางครั้งพบว่ามีเยื่อบุโพรงมดลูกไปเกาะอยู่ตามชายปอดซึ่งอยู่ไกลจากมดลูกมาก จึงเชื่อว่าอาจจะไหลไปตามเส้นเลือด แต่สาเหตุนี้มีคนเชื่อถือน้อย เพราะพบไม่บ่อยหรอกค่ะ

3. เกิดจากความเปลี่ยนแปลงตั้งแต่เริ่มเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ โดยเชื่อว่าเกิดจากการเจริญเติบโตของเยื่อบุที่เกิดความผิดปกติขึ้นเอง เช่น เนื้อเยื่อที่จะแยกไปเป็นผิวหนังหรือส่วนต่างๆ โตผิดตำแหน่ง และกลายเป็นช็อกโกแลตซีสต์ เป็นต้น

4. เกิดจากความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย

ผลที่ปรากฏ…

มีบุตรยาก เมื่อเยื่อบุนี้ไปเกาะอยู่บนรังไข่ ทำให้รังไข่มีพื้นที่ในการผลิตไข่และสร้างฮอร์โมน้อยลง เพราะถูกแทนที่ด้วยช็อกโกแลตซีสต์เต็มไปหมด ไข่ที่ผลิตได้ก็มีคุณภาพไม่ค่อยดีมีพังผืดเกิดขึ้น ทำให้ท่อรังไข่คดงอ ไข่กับอสุจิที่ผสมกันแล้วจึงผ่านมาฝังตัวไม่สะดวก

ปวดท้องเวลามีประจำเดือน เมื่อมีประจำเดือนไหลย้อนกลับและหยดลงไปในช่องท้องจะรู้สึกปวด บางครั้งอาจปวดท้องอย่างรุนแรงคนที่ปวดประจำเดือนอาจมีช็อกโกแลตซีตส์ซ่อนอยู่ก็เป็นได้ค่ะ มากบ้างน้อยบ้าง ปวดตรงไหนก็แสดงว่าเยื่อบุไปเกาะตรงนั้น

อาการปวดยังเกิดจากการที่มีพังผืดมาเกาะรั้ง ทำให้มดลูกเคลื่อนไหวไม่สะดวกและปวดได้ บางเดือนพังผืดมาเกาะมากก็ปวดมาก บางเดือนตัวเราเคลื่อนไหวไม่มากก็อาจจะไม่ปวดก็ได้ค่ะ

มีก้อนที่มดลูกหรือรังไข่ เยื่อบุโพรงมดลูกนี้นอกจากจะไหลกระจายไป บางครั้งอาจแทรกซึมเข้าไปอยู่ระหว่างกล้ามเนื้อมดลูก หรือมีลักษณะเป็นก้อนบริเวณรังไข่ ซึ่งภายในจะบรรจุด้วยเลือดสีคล้ำๆ คล้ายช็อกโกแลตก็เป็นไปได้ค่ะ


รู้ได้อย่างไร ใช่ช็อกโกแลตซีสต์

หากสงสัยหรือมีอาการ 1 ใน 3 ข้อข้างต้น ก็ควรไปพบแพทย์เนื่องจากไม่มีอาการอย่างอื่นทำให้เราสังเกตได้มากไปกว่านี้เลยค่ะการตรวจทำได้หลายวิธีคือ
ตรวจภายใน เพื่อดูว่ามดลูกใหญ่ไหม มีก้อนที่บริเวณมดลูกและรังไข่หรือไม่ วึ่งหากมีก้อนกว่าจะคลำเจอจากมือก็ต้องใหญ่ประมาณ 2-3 ซม. ขึ้นไป

อัลตราซาวนด์ หากมีก้อนเล็กๆ ตั้งแต่ 5 มม. ขึ้นไปก็สามารถตรวจพบได้จากการทำอัลตราซาวนด์ค่ะ เพียงแต่ไม่สามารถจะวินิจฉัยพังผืดได้

ส่องกล้อง เป็นการวินิจฉัยที่แน่นอนที่สุด แพทย์จะส่องกล้องโดยเปิดแผลเล็กๆ บริเวณใต้สะดือ แล้วสอดกล้องขนาดประมาณ 5 มม.-1 ซม. ลงไปซึ่งสามารถจะเห็นภาพว่ามดลูก ปีกมดลูกและรังไข่อยู่ตรงไหน มีความผิดปกติ หรือช็อกโกแลตซีสต์เกาะอยู่ในบริเวณมดลูกและรังไข่หรือไม่
นอกจากนี้มีการตรวจโดยวิธีอื่น เช่น การเอกซเรย์ ตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า ซึ่งจะเห็นผลไม่ค่อยแน่นอนและยุ่งยากค่ะ


เป็นแล้วรักษาได้

ช็อกโกแลตซีสต์สามารถรักษาได้ค่ะ โดยคุณหมอจะเริ่มจากการซักประวัติว่าเริ่มปวดประจำเดือนมานานแค่ไหน เมื่ออายุเริ่มมากขึ้นแล้วอาการปวดรุนแรงขึ้นหรือไม่ หากคุณหมอซักประวัติแล้วพบว่าคนไข้มีอาการเหล่านี้ ก็อาจจะวินิจฉัยและรักษาเลย คือ
1. ให้กินยาแก้ปวด หากมีอาการปวดประจำเดือน และกินพาราเซตามอลเม็ดเดียวแล้วหายปวดก็ไม่ต้องทำอะไร แต่หากต้องใช้ยาแก้ปวดระดับที่รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ต้องรักษาในระดับต่อไปค่ะ

2. ให้ยาคุมกำเนิด ทั้งชนิดกินและฉีด

ยาคุมกำเนิดชนิดกิน มีทั้งชนิดที่มีฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน กับชนิดที่มีโปรเจสเตอโรนเพียงอย่างเดียว เมื่อกินยาคุมกำเนิดจะทำให้ร่างกายผลิตฮอร์โมนน้อยลง ทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัวไม่มาก ทำให้ประจำเดือนมีน้อยและอาการปวดจะดีขึ้นค่ะ

ยาคุมกำเนิดชนิดฉีด จะทำให้ไม่มีประจำเดือน เพราะไข่ไม่ตกเยื่อบุโพรงมดลูกจะบางตลอด เมื่อไม่มีประจำเดือนก็จะไม่ปวดค่ะ

3. ให้ GNRH ซึ่งเป็นฮอร์โมนจากสมอง ฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนสร้างจากรังไข่ภายใต้การควบคุมของสมองค่ะ ฮอร์โมน GNRH จะไปกดการทำงานของสมอง ซึ่งเมื่อฉีดฮอร์โมนนี้แล้วจะหายปวดเป็นปลิดทิ้ง และโรคก็จะฝ่อลง แต่มีข้อจำกัดคือราคาสูงมาก เข็มหนึ่งราคาเป็นหมื่นบาท

4. ให้ฮอร์โมนเพศชาย วิธีนี้จะใช้ฮอร์โมนเพศชายต้านฤทธิ์ฮอร์โมนเพศหญิง ซึ่งข้อเสียคือถ้าใช้มากๆ ลักษณะของเพศชายจะปรากฏออกมา เช่น มีขนขึ้น เพราะฉะนั้นหากเลือกรักษาวิธีนี้ก็ต้องยอมรับผลข้างเคียงนี้ด้วยค่ะ

5. ผ่าตัด การผ่าตัดแบ่งเป็น 2 ส่วนคือ

ผ่าเฉพาะส่วนที่เป็น เหตุผลของการผ่าตัดแบบนี้คือ ต้องการเก็บรังไข่ส่วนที่ดีไว้ ผู้ที่เลือกผ่าตัดแบบนี้ คือคนที่ยังต้องการมีลูกค่ะ

ผ่าตัดทั้งหมด วิธีนี้หายเป็นปลิดทิ้งแน่นอนค่ะ เพราะคุณหมอจะตัดมดลูกออกทั้งหมดเลย

ถึงแม้ช็อกโกแลตซีสต์ จะเป็นโรคที่ไม่ได้มีอันตรายร้ายแรงถึงชีวิต แต่ก็สามารถาร้างความทรมานให้กับผู้หญิง ตั้งแต่วัยสาวไปจนกระทั่งถึงวัยหมดประจำเดือน ดังนั้นการตรวจภายในทุกๆ ปีจึงเป็นเรื่องที่ผู้หญิงทุกคนไม่ควรละเลย เพราะเป็นสิ่งเดียวที่จะป้องกันและแก้ไขโรคนี้ได้ค่ะ.


(update 29 พฤษภาคม 2007)
[ ที่มา.. นิตยสารรักลูก ปีที่ 24 ฉบับที่ 286 พฤศจิกายน 2549 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600