อัลตราซาวนด์ที่อยากรู้ ตอนที่ 15
คุณแม่ที่เพิ่งอ่านอาจยังไม่เข้าใจคำว่า Fetal Biophysical Profile ซึ่งใช้อัลตราซาวนด์เป็นเครื่องมือในการตรวจ Activity ของทารกในครรภ์ และนำมาวัดคะแนนเป็น Fetal Biophysical Profile Scoring เป็นการประเมินสภาพของทารกในครรภ์ที่ละเอียดและแม่นยำกว่าการตรวจการเต้นหัวใจทารกในครรภ์ (NSI)
Biophysical Activity
เนื่องจากการศึกษา Biophysical Activity ต่างๆ ของทารกนั้นเป็นการดูตัวแปร ซึ่งได้แก่ การหายใจของทารก การเคลื่อนไหวของทารกทั้งร่างกาย กำลังกล้ามเนื้อของทารก การที่หัวใจตอบสนองเมื่อทารกเคลื่อนไหว และปริมาณน้ำคร่ำ โดยวิธีการตรวจทั้งหมดกระทำโดยคลื่นเสียงความถี่สูง ร่วมกับการบันทึกอัตราการเต้นของหัวใจทารก วิธีเดียวกับการตรวจ NSI
Biophysical Activity หรือการเคลื่อนไหวของอวัยวะต่างๆ ของทารกในครรภ์ ซึ่งถูกกระตุ้นและควบคุมโดยกลไกของระบบประสาทส่วนกลางซึ่งซับซ้อนมาก และถ้าเป็นปกติก็แสดงว่าระบบประสาทส่วนกลางที่ควบคุมยังอยู่ครบและทำงานปกติ ถ้าอย่างใดอย่างหนึ่งผิดปกติไป ก็จะแปรผลได้ยาก เพราะระบบประสาทส่วนกลางอาจถูกกดด้วยยาที่มารดาได้รับ หรือมีพยาธิสภาพต่างๆ
การควบคุม Biophysical Activity โดยระบบประสาทส่วนกลางของทารกในครรภ์นี้มาจากตำแหน่งต่างๆ ของสมองทีมีความไวต่อการบกพร่อง หรือขาดออกซิเจน และ Biophysical Activity ที่เริ่มระหว่างที่ทารกกำลังเจริญเติบโตจะเป็น Activity สุดท้ายที่เห็นเมื่อทารกขาดออกซิเจน แสดงว่าสมองส่วนที่ควบคุม Fetal Tone (กำลังกล้ามเนื้อของทารก) ที่ตอบสนองต่อการขาดออกซิเจนที่ไวที่สุดจะมีการเปลี่ยนแปลงก่อน คือ การเปลี่ยนแปลงการเต้นของหัวใจทารกและการหายใจของทารก
สำหรับปริมาณน้ำคร่ำไม่ได้อยู่ในความควบคุมของระบบประสาทส่วนกลาง แต่ถ้ามีปริมาณน้ำคร่ำลดลงจะสัมพันธ์กับการตั้งครรภ์ที่ผิดปกติ เพราะทารกอาจจะอยู่ในภาวะเครียดเรื้อรัง หรือโตช้าในครรภ์จึงถ่ายปัสสาวะลดลง ทำให้ปริมาณน้ำคร่ำน้อยลง เพราะการที่ปริมาณน้ำคร่ำน้อยลงนี้เป็นผลให้สายสะดือถูกกดง่ายขึ้น
การให้คะแนน Biophysical Profile ให้ตามแต่ละ Activity จะได้คะแนน 2 หรือ 0 ได้แก่
1. การเคลื่อนไหวที่แสดงถึงการหายใจ เห็นการเคลื่อนไหวแสดงถึงการหายใจ เห็นการเคลื่อนไหวแสดงการหายใจนาน 30 วินาที อย่างน้อย 1 ครั้ง คะแนน = 2
2. การเคลื่อนไหวของลำตัวและแขนขา ในเวลา 30 นาที เห็นหมุนตัวหรือแขนขาเคลื่อนไหวไปมาอย่างน้อย 3 ครั้ง (เคลื่อนไหวไปมาจนหยุด นับเป็น 1 ครั้ง) ถือว่าปกติ จะได้คะแนน = 2
ในเวลา 30 นาที เห็นหมุนตัวหรือแขนขาเคลื่อนไหว 2 ครั้ง หรือน้อยกว่าถือว่าผิดปกติ จะได้คะแนน = 2
3. กำลังกล้ามเนื้อของทารก ถ้ามองเห็นส่วนแขนขาหรือลำตัวเหยียดออก และหดเข้า บิดไปมาแล้วคืนสภาพเดิม หรือมือแบและกำอย่างเดิม ถือว่าปกติ คะแนน = 2
ถ้าไม่เห็นทารกเคลื่อนไหว หรือเคลื่อนไหวตัวแทนขาเหยียดเข้าออกช้าๆ และไม่เข้ารูปเดิม ถือว่าผิดปกติ คะแนน = 0
4. การนับอัตราการเต้นของหัวใจ ในเวลา 20 นาที มีการเคลื่อนไหวของทารกและมีอัตราการเต้นของหัวใจเร็วขึ้นมากกว่า 15 ครั้งต่อนาที เป็นเวลานาน 15 วินาที เห็นอย่างน้อย 2 ครั้ง ถือว่าปกติ คะแนน = 2
ถ้าในเวลา 20-40 นาที มีอัตราการเต้นของหัวใจเร็วขึ้นไม่ถึง 15 ครั้งต่อนาที เห็นน้อยกว่า 2 ครั้ง ถือว่าผิดปกติ คะแนน = 0
5. ปริมาณน้ำคร่ำ ในแนวดิ่งจะเห็นน้ำคร่ำอย่างน้อย 1 ช่องมีขนาดไม่น้อยกว่า 2 ซม. ถือว่าปกติ คะแนน = 2
ถ้าหากไม่เห็นน้ำคร่ำเลย หรือวัดไข้ได้มีขนาดน้อยกว่า 2 ซม. ในแนวดิ่ง ถือว่าผิดปกติ คะแนน = 0
หลังตรวจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง โดยเฝ้าดูทั้ง 5 อย่างและเมื่อรวมคะแนนแล้ว จึงนำคะแนนที่ได้มาแปรผล ถ้าได้คะแนนออกมา 8-10 ก็ถือว่าปกติ ถ้าผลคะแนน 4-6 ควรต้องเฝ้าดูการเปลี่ยนแปลงของทารกในครรภ์อย่างใกล้ชิด แต่ถ้าตรวจแล้วได้ผลคะแนนเพียงแค่ 0-2 ถือว่ามีความผิดปกติ ทารกได้คะแนน 10 จะไม่ตายคลอดแม้แต่คนเดียว ถ้าได้คะแนน 0 จะมีโอกาสตายคลอดได้ถึงร้อย 40 ทารกที่ได้คะแนนน้อย มีโอกาสที่อยู่ในภาวะขาดออกซิเจนสูงครับ
เนื่องจากการตรวจ Biophysical Profile จะต้องใช้เวลามากและต้องมีผู้เชี่ยวชาญในการตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงเพื่อตรวจทารกในครรภ์ จึงมีการประยุกต์การตรวจ โดยนำเครื่องมือกระตุ้นทารกในครรภ์ที่เรียกว่า Fetal Acousitic Stimulation Test (FAST) มาใช้ร่วมกับการวัดดัชนีน้ำคร่ำ (Ammiotic Fluid Index) จะถือว่าการทดสอบปกติถ้าพบ Reaction FAST โดยใช้เครื่องกระตุ้นวางที่ท้องของคุณแม่แล้วกดปุ่ม จะมีเสียงและการสั่น เพื่อไปกระตุ้นทารกแล้วดูการตอบสนองของหัวในทารก ถ้ามีอัตราการเต้นของหัวใจที่เร็วขึ้นมากกว่า 15 ครั้งต่อนาที ถือว่าปกติ
การวัดปริมาณน้ำคร่ำ 4 ตำแหน่ง รวมกันมากกว่า 5 ซม. ขึ้นไปเราเรียกว่าการใช้ FAST และ AFI เป็น Modified Biophysical Profile เป็นการลดเวลาในการตรวจสุขภาพทารกในครรภ์
คุณแม่อ่านแล้วคงเข้าใจ ไม่มากไม่น้อย จะได้มีคำถามหรือสามารถเข้าใจการตรวจสุขภาพลูกน้อยในครรภ์ได้ครับ.
(update 19 กันยายน 2007)
[ ที่มา..
นิตยสารรักลูก ปีที่ 25 ฉบับที่ 295 สิงหาคม 2550 ]
|
