อาหารมีทั้งคุณและโทษแก่มนุษย์ การขาดอาหารทำให้เป็นโรคได้ และการกินอาหารมากไป หรือไม่เหมาะสมก็ทำให้เกิดโรคได้เช่นกัน ประเทศที่เจริญแล้วมักมีปัญหากินอาหารมากไป และประเทศที่กำลังพัฒนาและยากจนมักมีปัญหาขาดสารอาหาร ปัจจุบันแม้แต่ประเทศที่กำลังพัฒนาก็ปัญหาเกี่ยวกับโรคอ้วน
ความอ้วนเกิดจากการกินอาหารมากกว่าที่ร่างกายต้องการ และ/หรือขาดการออกกำลังกาย ร่างกายจึงสะสมส่วนที่เกินในรูปของไขมัน
ถ้ากินอาหารเท่ากับที่ร่างกายต้องการจะมีน้ำหนักเท่าเดิม
ถ้ากินอาหารน้อยกว่าความต้องการน้ำหนักจะลดลง
คนที่อ้วนอาจกินอาหารปริมาณที่ร่างกายต้องการพอดี แต่อดีตอาจเคยกินอาหารมาก ทำให้ให้ร่างกายสะสมไว้หรืออาจเรียกได้ว่าเป็นของเก่า
ขณะนี้ โรคอ้วนเป็นปัญหาที่คุกคามสุขภาพอย่างมาก
ปัจจุบันนี้ (พ.ศ. 2550) มีประชาชนในโลกที่มีน้ำหนักเกิน (over weight) ถึงกว่า 1 พันล้านคน และในปี พ.ศ. 2545 มีประชาชนที่อ้วนถึง 300 ล้านคน
สำหรับประเทศไทย ข้อมูลล่าสุดจากกระทรวงสาธารณสุข (พ.ศ. 2547) พบว่า ประชากรไทยที่มีอายุ 15 ปีขึ้นไปมีโรคอ้วน 1 คนในทุก 4 คน ! หรือร้อยละ 28 โดยผู้หญิงจะอ้วนมากกว่า
นอกจากนั้น ยังพบว่าประชาชนมีโรคความดันเลือดสูงถึง 10 ล้านคน !
โรคเบาหวานที่มีอาการแล้ว 3 ล้านคน แต่รักษาควบคุมอาการได้เพียง 4 แสนคน แต่ยังมีประชากรอีกประมาณ 10 ล้านคน ที่ยังไม่เรียกว่าเป็นเบาหวานแต่มีระดับน้ำตาลในเลือดสูงผิดปกติ
ค่าปกติของน้ำตาลควรอยู่ไม่เกิน 100 มิลลิกรัมเปอร์เซ็นต์ ถ้าสูงระหว่าง 101-125 ถือว่าสูงผิดปกติถ้าสูง 126 ขึ้นไป (ช่วงอดอาหารเย็นมาแล้ว 12 ชั่วโมง) 2 ครั้ง ถือว่าเป็นโรคเบาหวาน
ข้อมูลที่น่าสนใจ คือมีการกินน้ำตาลเพิ่มขึ้น จากคนละ 12 กิโลกรัมในปี พ.ศ. 2526 เป็น 30 กิโลกรัมต่อคนต่อปีในปี พ.ศ.2546 !
การเพิ่มขึ้นของรอบเอวทุกๆ 5 เซนติเมตรจะมีโอกาสเป็นโรคเบาหวานเพิ่มขึ้น 3-5 เท่า เพราะไขมันที่สะสมไว้ที่พุง จะแตกตัวเป็นกรดไขมันเขจ้าสู่ตับ ทำให้อินซูลินออกฤทธิ์ในการสลายน้ำตาลในเลือดไม่ดี ทำให้มีน้ำตาลในเลือดสูง ความดันเลือดสูง โรคไขมันในเลือดสูง โรคเบาหวาน โรคหลอดเลือดหัวใจและสมอง
การที่จะอ้วนหรือไม่อาจดูได้จากน้ำหนักตัวอัตราส่วน (ratio) ของเอวต่อสะโพก ความหนาของผิวหนัง (skin fold thickness) แต่ที่นิยมใช้มากที่สุดคือ ดัชนีมวลกาย หรือ body mass index (BMI) ซึ่งก็คือน้ำหนักตัว (กิโลกรัม) หารความสูง (เป็นเมตร 2 ครั้ง) เช่น ผู้ที่มีน้ำหนักตัว 70 กิโลกรัม และสูง 1.78 เมตร จะมี BMI เท่ากับ 70 หาร 1.78 (2 ครั้ง) นั่นคือ 70 หาร 1.78 ผลที่ได้คือ 22.09 ซึ่งถ้า BMI เป็น
น้อยกว่า 18.5 = ผอมไป
18.5-24.9 = กำลังดี
25-29.9 = น้ำหนักเกิน
มากกว่า 30 = อ้วน
แต่การใช้ BMI เป็นการวัดแบบคร่าวๆ ต้องดูโครงร่างด้วยว่าหนาหรือบาง ผู้ที่ยกน้ำหนักมากๆ อาจมี BMI สูง แต่เป็นเพราะมีกล้ามเนื้อมากไม่ใช่ไขมัน
ไขมันในร่างกายจะเกี่ยวข้องกับอายุและเพศ
การเรียกผู้ที่มี BMI = 25-29.9 เป็นเพียงผู้ที่มีน้ำหนักเกิน จะทำให้คนจำนวนมากประมาท แต่ถ้าเรียกว่าอ้วนพวกเขาจะระวังหรือมีมาตรการลดน้ำหนักมากกว่านี้
ชาวเอเชียรวมทั้งคนไทย มีโครงสร้างร่างกายบอบบาง องค์การอนามัยโลกจึงให้ค่าปกติของ BMI อยู่ระหว่าง 18.5-23 เท่านั้น ระหว่าง 23-24.9 จะถือว่าน้ำหนักเกิน (over weight) เกิน 24.9 จึงจะถือว่าอ้วน (obese)
การที่คนไทยมีค่า BMI ปกติที่ต่ำ คือไม่เกิน 23 นั้นถือว่าเป็นของดี จะมีส่วนทำให้คนไทยป่วยเป็นโรคจากภัยอ้วนน้อยลง
ไขมันที่ท้องจะมีความเกี่ยวข้องกับโรคหัวใจ แต่ไขมันที่สะโพกไม่ค่อยมีความเกี่ยวข้องมากนัก ฉะนั้นการวัดรอบเอวจะมีความหมายมากสำหรับโรคหัวใจ
ผู้ชายไทยควรมีพุงไม่เกิน 90 เซนติเมตร
ผู้หญิงไทยไม่ควรเกิน 80 เซนติเมตร
ถ้าดูแลพุงร่วมกับการดูแลดัชนีมวลกายไม่ให้เกิน 23 จะเป็นการป้องกันโรคภัยไข้เจ็บต่างๆ เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคอัมพฤกษ์ อัมพาต โรคเบาหวาน โรคความดันเลือด โรคเมแทบอลิซึม โรคมะเร็งบางชนิด
เพื่อสุขภาพของทุกคนควรกินอาหารที่เหมาะสมออกกำลังกายเพื่อสุขภาพอย่างถูกต้อง
(update 10 ธันวาคม 2007)
[ ที่มา..
นิตยสารหมอชาวบ้าน ปีที่ 29 ฉบับที่ 342 ตุลาคม 2550]
|
