โรคตัวเตี้ยเป็นหนึ่งในภาวะที่พบบ่อยเป็นปัญหาที่เมื่อพ่อแม่พาเด็กมาพบแพทย์ โดยเริ่มจากการที่คุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็น หรือตัวเด็กเองมีความกังวลเกี่ยวกับความสูงของตัวเองเมื่อเทียบกับเด็กรุ่นราวคราวเดียวกัน ภาวะนี้จะถูกค้นพบในการตรวจร่างกายประจำปีหรือเมื่อเด็กได้พบแพทย์เนื่องจากความป่วยไข้อื่นๆ และแพทย์ผู้นั้นเกิดความเอะใจในความสูงของเด็กที่เตี้ยผิดปกติ โดยทั่วไปแล้ว ในเด็ก 100 คนเราจะพบเด็กเตี้ยประมาณ 3-5 คน
สาเหตุของภาวะนี้เป็นได้ตั้งแต่ตัวเตี้ยที่เกิดจากความเบี่ยงเบนจากปกติที่ไม่ต้องรับการรักษา หรือเกิดจากความผิดปกติต่างๆ เช่น เป็นอาการของโรคเรื้อรังที่ซ่อนอยู่อันจะส่งผลให้การเจริญเติบโตผิดปกติ หรือเป็นอาการแสดงของภาวะที่มีอันตรายร้ายแรง เช่น เนื้องอกในสมอง ดังนั้นการที่คุณพ่อคุณแม่ รวมถึงกุมารแพทย์ให้ความเอาใจใส่ในเรื่องการเจริญเติบโต นอกจากนี้จะส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพอันสมบูรณ์ของเด็กตามวัยแล้ว ก่อนที่จะลุกลาม และสายเกินไปกว่าที่จะเยียวยาได้ทัน
อะไรบ้างที่มีผลต่อการเจริญเติบโต
กรรมพันธุ์ สภาวะแวดล้อมในครรภ์ สภาวะโภชนาการ ตลอดจนรูปร่างของคุณแม่เป็นเหตุปัจจัยส่งผลต่อน้ำหนักแรกเกิดของทารกและในช่วง 18 เดือนแรกของชีวิต หลังจากนั้นแล้วความสูงและรูปร่างของเด็กๆ จะค่อยๆ พัฒนาไปตามลักษณะที่ได้รับมาจากพันธุกรรมเด็กที่มีคุณพ่อคุณแม่ที่สูง จะมีแนวโน้มที่จะเป็นผู้ใหญ่ตัวสูง
การเจริญเติบโตที่ปกติย่อมเป็นผลโดยตรงของการได้รับสารอาหารที่เพียงพอและสมดุล เด็กๆ จำเป็นต้องได้รับสารอาหารที่พอเพียงทั้ง 5 หมู่หลัก
ฮอร์โมน ฮอร์โมนเป็นสารคัดหลั่งของต่อมไร้ท่อต่างๆ แล้วแต่ชนิด ทำหน้าที่เป็นผู้สัญญาณทางชีวเคมีไปยังเซลล์และส่วนต่างๆ ของร่างกายให้ทำงานร่วมกันอย่างปกติ หากเกิดการเสียสมดุลของระบบฮอร์โมน ก็ย่อมส่งผลต่อระบบการทำงานร่วมกันของร่างกาย สำหรับเด็กที่กำลังเจริญเติบโต ความผิดปกติของฮอร์โมน ก็จะส่งผลต่อรูปร่างความสูงของเด็กได้
ความเจ็บป่วยทั่วไปของร่างกายและผลทั่วไปของการรักษา ความผิดปกติขอการทำงานระบบต่างๆ ของร่างกายสืบเนื่องมาจากโรคต่างๆ อาจจะส่งผลต่อการเจริญเติบโตอันปกติได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรคนั้นๆ เช่น โรคปอดจะส่งผลให้เกิดการหายใจผิดปกติ การแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนและคาร์บอนได้ออกไซด์จะแย่ลงโรคของระบบทางเดินอาหารจะส่งผลต่อการดูดซึมสารอาหารที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโต นอกเหนือจากโรคตัวเองแล้ว ยาบางชนิดที่จำเป็นต่อการรักษาโรคจะส่งผลต่อการเจริญเติบโตได้
การชะลอของการเจริญเติบโตแบบปกติ หนึ่งในภาวะที่พบได้บ่อยซึ่งเป็นสาเหตุของความเตี้ย ได้แก่ การที่ร่างกายของเด็กอ่อนวัยกว่าอายุที่นับตามวันเกิดหรือเป็นที่เรียกกันทั่วไปว่า ภาวะม้าตีนปลาย คือการที่เด็กตัวเล็ก เมื่อเทียบกับเด็กรุ่นราวคราวเดียวกัน เป็นเพราะเกิดความล่าช้าของพัฒนาการของร่างกาย ทำให้โครงสร้างของกระดูกอ่อนวัยกว่าเพื่อนรุ่นราวคราวเดียวกัน ถ้าหากจะมีการเปรียบเทียบกับเด็กที่มีความสูงหรือขนาดของร่างกายก็ต้องเทียบกับเด็กที่มีอายุของร่างกายพอๆ กัน เด็กจะมีระยะเวลาในการเจริญเติบโตยาวนานกว่าเพื่อน ก่อนที่กระดูกจะปิด ซึ่งหมายความว่า เด็กจะเข้าวัยรุ่นช้าไปด้วย อายุของร่างกายนี้สามารถทราบได้จากการถ่ายภาพเอกซเรย์ของกระดูก กระดูกที่ถูกถ่ายภาพทางรังสี เพื่อเป็นตัวแทนของกระดูกทั้งร่างกาย ก็ได้แก่กระดูกมือและข้อแขนข้างซ้าย ทั้งนี้กระดูกบริเวณดังกล่าวมีอยู่มากชิ้น ทำให้มีรายละเอียดมากพอ ในการอ่านแยกอายุกระดูกได้อย่างแม่นยำ
สรุปคือ เด็กจะต้องมีส่วนสูงและน้ำหนักแรกเกิดที่ปกติ หลังจากนั้น เด็กอายุแรกเกิดถึง 2 ขวบครึ่ง อัตราการเพิ่มของความสูงจะลดลงทำให้ความสูงตกออกไปจากเกณฑ์ หรืออีกอย่างหนึ่งที่คุณพ่อคุณแม่จะสังเกตได้คือขนาดของรองเท้าและเสื้อผ้า จะเปลี่ยนแปลงช้าในช่วงดังกล่าว หลังจากช่วงอายุ 2 ขวบครึ่งเป็นต้นไป ความสูงของเด็กจะเพิ่มในอัตราปกติ สำหรับช่วงอายุนั้นๆ โดยกราฟความสูงจะขนานไปกับกราฟการเจริญเติบโตตามปกติ พอถึงช่วงเข้าวัยหนุ่มสาวปัญหาจะเห็นได้ชัดเจนอีกครั้งหนึ่ง เด็กที่มีภาวะม้าตีนปลายนี้จะตามเข้าสู่วัยหนุ่มสาวอย่างช้าๆ แต่แตกต่างเรื่องความสูงก็จะเป็นที่สังเกตได้ชัดเจนอีกครั้งหนึ่งซึ่งอาจจะส่งผลให้เกิดปัญหาการปรับตัวเข้าสู่สังคมเพื่อนฝูง นำไปสู่ความเป็นปมด้อยและขาดความมั่นใจในตัวเอง
อย่างไรก็ดี ในที่สุดเด็กที่มีอายุร่างกายอ่อนกว่าวัย กว่าอายุที่นับตามวันเกิด เช่น ในภาวะนี้ก็จะเข้าสู่วัยหนุ่มสาว ถึงแม้จะช้ากว่าเพื่อน แต่ก็ไม่ทำให้ความสูงเมื่อถึงวัยผู้ใหญ่น้อยลงเป็นผู้ใหญ่ตัวเตี้ยแต่อย่างใด เด็กวัยนี้จะมีเวลาของการเจริญเติบโตนานกว่า เพราะฮอร์โมนเพศของวัยหนุ่มสาวทำให้กระดูกปิด เราอาจสังเกตได้จากประวัติที่ว่าเด็กยังมีการเพิ่มส่วนสูง ถึงแม้เข้าเรียนในระดับมหาวิทยาลัยเด็กที่มีภาวะนี้จะมาจากครอบครัวที่มีประวัติการเจริญเติบโตคล้ายๆ กันของพ่อ
การบกพร่องฮอร์โมนของการเจริญเติบโต
ฮอร์โมนการเจริญเติบโตจะสร้างต่อมใต้สมอง อาจจะเกิดความบกพร่องจากการขาดฮอร์โมนเพียงตัวเดียว หรืออาจเกิดร่วมกับการขาดฮอร์โมนของต่อมใต้สมองตัวอื่นๆ ร่วมด้วย โดยทั่วไปเด็กที่ป่วยด้วยโรคนี้ จะมีความสูงเพิ่มขึ้นน้อยกว่า 2 นิ้ว หรือ 5 ซม. ต่อปี การเจริญเติบโตจะเริ่มผิดปกติเมื่อเด็กอายุมากกว่า 2 ปีขึ้นไป โดยก่อนหน้านั้นเด็กจะเติบโตได้อย่างปกติ ร่างกายจะดูสมส่วนเมื่อเทียบกับความสูงคือไม่ผอมแกนหรือดูขาดอาหาร นอกจากนั้นแล้วเด็กที่มีภาวะนี้จะดูอ่อนกว่าอายุจริง โดยจะเห็นได้ชัดเจนขึ้นเมื่อเทียบกับเพื่อนวัยเดียวกัน
เมื่อมีข้อบกพร่องหรือเกิดข้อสงสัยว่าลูกหลานของท่านเกิดมีภาวะบกพร่องทางฮอร์โมนการเจริญเติบโตนี้แพทย์จะเริ่มพิจารณาลักษณะของการเติบโตย้อนหลัง จากการพิจารณาจากกราฟแสดงการเจริญเติบโตโดยน้ำหนักและส่วนสูงจะมีส่วนสำคัญมากในจุดนี้ ต่อไปนี้แพทย์จะตรวจร่างกายอย่างละเอียด และตามมาด้วยการถ่ายภาพเอกซเรย์ ของกระดูกข้อมือซ้ายเพื่อประเมินอายุกระดูกจากนั้นจะมีการเจาะลเอดตรวจสอบเพิ่มเติม โดยอาจดำเนินการเจาะเลือดทีเดียว หรือเป็นการตรวจโดยการกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมนการเจริญเติบโต ด้วยการให้ยาทาน ยาฉีด ตอนหลับลึกในตอนกลางคืน หรือการออกกำลังกายอย่างใดอย่างหนึ่งร่วมกัน ถ้าแพทย์ผู้เชี่ยวชาญให้การวินิจฉัยภาวะการขาดฮอร์โมนการเจริญเติบโต หรือมีความบกพร่องของการหลั่งฮอร์โมนนี้ การรักษาด้วยการทดแทนฮอร์โมนที่ขาดหายไป จะส่งผลให้เกิดการเจริญเติบโตกลับมาเป็นปกติดังเดิม การให้ฮอร์โมนจะทำได้โดยการให้ยาฉีดทุกวันวันละครั้งหรือเกือบทุกวันละครั้งเพื่อเป็นการลดความกลัว กังวล และ ความเจ็บปวดจากการฉีดยา เข็มที่ใช้ในการให้ฮอร์โมนการเจริญเติบโตจะมีขนาดเล็กมาก มองด้วยตาเปล่าแทบจะไม่เห็นการฉีดจะทำได้เองที่บ้าน
แต่สิ่งที่สำคัญเป็นอย่างยิ่งในภาวะที่ขาดฮอร์โมนการเจริญเติบโตก็คือ การวินิจฉัยแต่เนิ่นๆ และไม่ปล่อยทิ้งไว้โดยไม่สนใจ หรือการรักษาแบบไม่ถูกต้อง
สาเหตุอื่นๆ ของภาวะตัวเตี้ยในเด็ก
- ความผิดปกติในการทำงานร่วมกันอย่างปกติของระบบต่างๆ ในร่างกายจากโรคต่างๆ เช่น โรคระบบทางเดินอาหารที่จำเป็น โรคไตจะทำให้การขับถ่ายของเสียทางปัสสาวะทำหน้าที่ได้ไม่ดี และภาวะที่มีการอักเสบเรื้อรังจะทำให้การเติบโตของกระดูกชะลอลง
- ความผิดปกติของต่อมไร้ท่ออื่นๆ นอกจากฮอร์โมนที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตแล้วยังรวมไปถึงภาวะขาดฮอร์โมนไทรอยด์ ซึ่งนอกจากจะมีผลต่อความสูงแล้วยังมีผลต่อการพัฒนาสมองอีกด้วยและภาวะผิดปกติของต่อมหมวกไตทำให้เกิดการผลิตฮอร์โมนคอร์ติซอลเพิ่มขึ้นผิดปกติ และเป็นโรคคุซซิ่งเด็กที่ได้รับยาในกลุ่มคอร์ติโคสเตียรอยด์เพื่อรักษาโรคบางโรค จะมีผลต่อร่างกายคือตัวเตี้ยแต่น้ำหนักมากเกินปกติ ผิวหนังบาง กระดูกอ่อนแอ การตรวจพบแต่เนิ่นๆ จะทำให้เด็กกลับมาเจริญเติบโตตามปกติ
- ความผิดปกติตั้งแต่แรกเกิดบางอย่าง ตัวอย่างที่เห็นได้เด่นชัดในเด็กกลุ่มนี้คือ ทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อย ซึ่งเป็นผลรวมของการทำงานของรกระหว่างตั้งครรภ์ ภาวะโดยทั่วไปของคุณแม่และศักยภาพความผิดปกติของตัวเด็กเองในการเจริญเติบโต
ดังนั้นการเฝ้าสังเกตของพ่อแม่ผู้ดูแลเด็กรวมถึงกุมารแพทย์และการวัดส่วนสูงอย่างแม่นยำอย่างน้อยปีละครั้ง แล้วนำไปเทียบกับเกณฑ์มาตรฐาน โดยจดลงในกราฟการเจริญเติบโตของเด็กไทยแยกตามเพศ จะนำไปสู่การตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ และการรักษาอย่างถูกต้องก่อนจะสายเกินไป.
(update 16 มกราคม 2007)
[ ที่มา..
นิตยสารบันทึกคุณแม่ No.160 November 2006]
|