การทำงานประสานกันของอวัยวะต่างๆ มือ ตา แขน ขา มีความสำคัญต่อชีวิตของลูกเพราะพัฒนาการของเจ้าตัวเล็กจะเน้น 4 ด้านใหญ่ คือ กล้ามเนื้อมัดใหญ่ กล้ามเนื้อมัดเล็ก การพูดคุยหรือการสื่อสารและการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ซึ่งในหมวดหลักๆ เหล่านี้ จะมีการทำงานเชื่อมประสานของอวัยวะต่างๆ สอดคล้องอยู่ด้วยค่ะ
เตรียมพร้อมก่อนสนุก
การเชื่อมประสานของอวัยวะต่างๆ ต้องอาศัยประสาทสัมผัสทั้ง 5 ค่ะ คือ สัมผัสมองเห็น ได้ยิน ดมกลิ่น และลิ้มรส แต่ปราการสำคัญด่านแรกที่เป็นจุดเริ่มต้นก็คือสายตาหรือการมองเห็นของลูกค่ะ เพราะเมื่อลูกมองเห็นสิ่งต่างๆ รอบตัวแล้วสมองจะมีการส่งประสาทสัมผัสเชื่อมประสานไปยังกล้ามเนื้อมัดใหญ่กับมัดเล็กให้มีการจับคว้าของสิ่งเหล่านั้น
แรกเริ่มที่สายตาลูกยังมองเห็นได้ไม่ชัดเจน สิ่งของที่คว้าจับมักจะมีขนาดใหญ่แต่เมื่อลูกโตขึ้นการมองเห็นของลูกก็จะชัดเจนและละเอียดมากขึ้น สิ่งของที่จับก็จะเล็กลงเรื่อยๆ เพื่อฝึกกล้ามเนื้อนิ้วไปสู่พัฒนาการที่จะใช้มือเขียนในอนาคต ส่วนกล้ามเนื้อขานั้น ก็จะเริ่มพัฒนาการจากการคลานไปจนสามารถเดินและเคลื่อนไหวได้อย่างคล่องแคล่วมากยิ่งขึ้น ซึ่งการที่จะทำงานเชื่อมประสานสมองทั้งสองซีกซ้าย-ขวา ให้มีการควบคุมกล้ามเนื้อที่สอดคล้องกันเป็นจังหวะอย่างเหมาะสมค่ะ
มาถึงตรงนี้คิดว่าคุณแม่คงพอจะเห็นภาพการทำงานเชื่อมประสานของอวัยวะต่างๆ แบบคร่าวๆ และรู้แล้วว่าทุกครั้งที่ลูกขยับตัวล้วนต้องใช้การทำงานเชื่อมประสานของอวัยวะทั้งนั้นใช่ไหมคะ คราวนี้มาดูกันดีกว่าว่า คุณพ่อคุณแม่จะมีวิธีการกระตุ้นและส่งเสริมลูกได้อย่างไร แต่ที่แน่ๆ ต้องผ่านการเล่นแบบที่ลูกของเขาชอบอยู่แล้วล่ะ
0-1
แม้ชีวิตความเป็นอยู่ของเบบี๋วัยขวบปีจะต้องอาศัยคุณแม่เป็นหลัก และแขนขายังเคลื่อนที่ตามใจปรารถนาได้ไม่มากนัก แต่ในขวบปีแรกนี้การทำงานเชื่อมประสานมือ-ตาของเบบี๋กลับทำได้ดีจนคุณแม่อดแปลกใจไม่ได้เชียวล่ะ และจะดียิ่งขึ้นถ้าได้แรงเสริมอย่างเข้าอกเข้าใจค่ะ
Let's Play
- เพลินรับส่ง
- ลูกวัยนี้ส่งของยื่นไปมาได้แล้วค่ะ เมื่อเบบี๋ถือตุ๊กตาในมือ คุณแม่มองที่ตาลูกยิ้มให้ลูก แล้วค่อยๆ ดึงตุ๊กตานั้นจากมือลูกพร้อมกับพูดขอบใจจ้ะ จากนั้นก็ยื่นตุ๊กตากลับคืนเขา เกมนี้จะช่วยฝึกให้ลูกรับ-ส่งของสายมองตามมือ เรียนรู้เรื่องการให้และรับรวมทั้งจะได้เห็นการแก้ปัญหาของลูก เมื่อไม่ต้องการให้ตุ๊กตาแก่เราด้วย
- กล่องสมบัติของหนู
- พอลูกนั่งเองได้แล้ว คุณแม่อย่าเพิ่งแปลกใจนะคะ ที่เห็นเจ้าตัวเล็กวัยนี้สนุกสนานกับการหยิบของใส่และหยิบของออกจากกล่องด้วยมือทั้งสองข้าง เพราะลูกกำลังฝึกกล้ามเนื้อมือและตาให้ทำงานประสานกันได้ดีค่ะ
- กลิ้งไปกลิ้งมา
- คุณแม่ใช้ลูกบอลผ้านุ่มนิ่มหลากสีสันหรือลูกบอลพลาสติกใส เอามากลิ้งไปกลิ้งมาเล่นกับเจ้าตัวเล็ก สีสันสดใสจะช่วยให้ลูกเรียนรู้ที่จะเพ่งสายตามอง หรือจะใช้มือหรือเท้าผลักให้ลูกบอลกลิ้งไปตามพื้น เป็นการช่วยกระตุ้นการเชื่อมประสานค่ะ
- คลานข้ามภูเขาลูกย่อม
- คุณแม่เอาหมอนที่มีในบ้านมาดัดแปลงเป็นเนินเขาเตี้ยๆ ให้ลูกน้อยใช้ทักษะเชื่อมประสานมือกับตา คลานข้าม-ภูเขานี้ไปให้ได้นอกจากสนุกลูกจะได้ฝึกความคล่องแคล่ว อ้อ! คุณแม่ต้องอยู่ใกล้คอยระวังลูกด้วยค่ะ
- ริบบิ้นสายรุ้ง
- คุณแม่ลองเอาริบบิ้นสีสวย 5-6 สี ยาวประมาณ 6 นิ้ว เย็บปลายข้างหนึ่งติดไว้บนแผ่นผ้า แล้วยกแผ่นผ้าขึ้น-ลง เพื่อให้เจ้าตัวเล็กเห็นริบบิ้นเคลื่อนไหวไปมา รับรองลูกหัวเราะชอบใจ และจะพยายามยกมือไขว่คว้าเอาไว้ในมือ อย่าลืมให้ริบบิ้นอยู่ในระดับที่มือลูกจับและดึงเล่นถึงนะคะ
1-3
เจ้าตัวเล็กเริ่มมีพัฒนาการทางด้านกล้ามเนื้อที่โดดเด่นขึ้น มีการเคลื่อนไหวที่ดีขึ้นของกล้ามเนื้อมัดใหญ่และมัดเล็ก สังเกตได้จากการหยิบจับของเล่นที่เริ่มมีความซับซ้อนมากขึ้น เคลื่อนไหวร่างกายได้มากขึ้นรวดเร็วขึ้นและจะไม่หยุดนิ่ง แต่การทำงานประสานของส่วนต่างๆ จะเป็นแบบแนวตั้งและแนวนอนมากกว่าแบบทแยงมุม เช่น ถ้าให้พับกระดาษก็จะพับแบบขวางหรือตั้งตรง ยังพับมุมเฉียงไม่ได้ค่ะ
Let's Play
- ต่อบล็อก
- บล็อกและตัวต่อมักเป็นของเล่นชิ้นโปรดที่เล่นได้แทบทุกวัน ของเล่นประเทนี้จึงเป็นของเล่นที่ซื้อมาให้ลูกแล้วคุ้มค่า และเล่นได้นานหลายปีทีเดียว แถมการเล่นต่อบล็อกจะช่วยให้ลูกเรียนรู้เรื่องมิติสัมพันธ์และการประสานสัมพันธ์ระหว่างกล้ามเนื้อมือสายตา และระบบประสาทค่ะ
- ระบำผ้า
- แค่ผ้าหนึ่งผืนกับเสียงเพลงจากตัวคุณพ่อคุณแม่หรือเทปเพลงที่ลูกชอบ แล้วออกลีลาเคลื่อนไหวประกอบจังหวะไปพร้อมๆ กัน เกมนี้ไม่ใช่แค่ได้บริหารกล้ามเนื้อเท่านั้นนะ แต่ลูกยังได้ฝึกการเคลื่อนไหวในท่าทางต่างๆ ฝึกการทรงตัว ซึ่งสมองส่วนควบคุมการทรงตัว และเซลล์ประสาทจะส่งเส้นใยออกไปต่อเชื่อมประสานกัน
- ขว้างบอล
- ลูกบอลเป็นของเล่นยอดนิยมตลอดกาลที่เล่นได้ตั้งแต่วัย 0-6 ปีเลยก็ว่าได้ แต่จะแตกต่างกันไปลักษณะการเล่นค่ะ ลูกบอลจะช่วยสอนให้เจ้าตัวเล็กเรียนรู้เรื่องมิติ ขนาด สีสัน และการเคลื่อนไหว ไม่ว่าจะเตะ ปา ขว้าง ฯลฯ ล้วนช่วยพัฒนาส่วนต่างๆ ของร่างกายให้ทำงานประสานกันและเคลื่อนไหวคล่องแคล่วขึ้น
- ตอกมหาสนุก
- เจ้าตัวเล็กวัยเตาะแตะ มักจะพอใจที่ได้เห็นผลจากสิ่งที่ตัวเองลงมือทำ และชอบเล่นให้เกิดเสียงดัง การเล่นที่ได้ใช้ค้อนตอกทั้งหลายนี้ ไม่ใช่ว่าสนับสนุนให้ลูกมีความรุนแรงนะคะ แต่การของเล่นแบบตอกๆ ทั้งหลายนี้ช่วยให้กล้ามเนื้อมือและตาทำงานประสานกัน และเหมาะสมกับวัยเพราะเจ้าตัวเล็กชอบตอกนั่นตอกนี่ จึงสร้างความเพลิดเพลินได้นานทีเดียว
- ลูกข่างหมุนติ้ว
- ถือเป็นของเล่นชิ้นโปรดของเด็กทุกยุคทุกสมัยเลยล่ะค่ะ ลูกข่างสมัยก่อนอาจจะหมุนเฉยๆ แต่ทุกวันนี้มีการพัฒนาให้มีเสียงเพลงด้วย แถมเล่นง่ายมากขึ้นเพราะแค่กดและปล่อยลูกข่างก็จะหมุนติ้วๆ การเล่นลูกข่างนี้จะช่วยให้กล้ามเนื้อมัดเล็กทำงานประสานกันได้ดี เพื่อสร้างกำลังใจให้เจ้าตัวเล็ก คุณแม่ควรให้ลูกเล่นลูกข่างลูกใหญ่ทีทรงตัวได้ดีก่อนนะคะ
3-6
ลูกวัยอนุบาลจะเอาพื้นฐานพัฒนาการของทั้งสองช่วงวัย มาปรับลงรายละเอียดให้มากขึ้นไปอีก และมีทักษะความสัมพันธ์ของกล้ามเนื้อที่พัฒนาให้ดีขึ้นมากกว่าเดิม ไม่ว่าจะเป็นความสัมพันธ์ระกว่างกล้ามเนื้อ มือ แขน ขา สายตา และความคล่องแคล่วว่องไวเพราะฉะนั้นกิจกรรมที่จะช่วยส่งเสริมจึงต้องรวมทักษะต่างๆ นี้เข้าด้วยกัน
Let's Play
- กระโดดเชือก
- เพียงแค่เชือกเส้นเดียว แต่ลูกจะได้เรียนรู้อะไรหลายอย่าง การได้ผลัดกันเล่น ผลัดกันจับเชือกกับเพื่อนๆ ลูกจะได้ฝึกให้อวัยวะส่วนต่างๆ แขน ขา สายตา และฝึกความคล่องตัว อีกทั้งได้เรียนรู้กฎกติกาเบื้องต้น จังหวะ และช่วงเวลาด้วย
- ไต่ด้ไม้กระดาน
- คุณพ่อคุณแม่เอาไม้กระดานแผ่นเดียวมาวาง อาจจะไม่ต้องห่างจากพื้นดินก็ได้ให้ลูกได้ลองเดินบนไม้กระดานแผ่นเดียวสลับขาไขว้ทีซ้ายทีขวาทีไปจนสุด หรือถ้าสนามหญ้าหน้าบ้านมีแผ่นบล็อกปูให้ลูกก้าวสลับซ้าย-ขวา ลูกจะเรียนรู้การทรงตัว สายตา ขา และสมองซีกซ้าย-ขวาได้ฝึกการทำงานประสานกัน
- ร้อยลูกปัด
- ลูกวัยอนุบาลเขามีสมาธิพอที่จะร้อยลูกปัดเม็ดโตๆ สีสันสวยงามเป็นสร้อยคอหรือเป็นพวงได้แล้วนะคะ การนั่งร้อยลูกปัดจะสอนให้ลูกเรียนรู้เรื่องสีสัน รูปทรงการใช้อวัยวะส่วนต่างๆ อย่างประสานสัมพันธ์กัน และยังฝึกทักษะการใช้กล้ามเนื้อมือมัดเล็กเป็นพิเศษด้วย
- ถีบจักรยาน 3 ล้อ
- วันพิเศษของลูกที่จะถึงนี้คุณแม่เลือกจักรยานเป็นของขวัญให้ลูกก็ดีนะคะเพราะการถีบจักรยาน จะช่วยให้ลูกได้ฝึกทักษะการเคลื่อนไหวที่คล่องแคล่ว พัฒนากล้ามเนื้อมัดใหญ่ เสริมสร้างความมั่นใจฝึกทักษะการทรงตัว และที่สำคัญอวัยวะทุกส่วนในร่างกายยังต้องทำงานประสานสัมพันธ์กัน เพื่อให้จักรยานถึงจะเคลื่อนที่ไปข้างหน้าไม่ล้มค่ะ
- โยนรับ-ส่งบอล
- ไม่ว่าจะเป็นลูกบอลใบเล็ก หรือใบโตลูกๆ ก็โปรดปรานเป็นนักหนาล่ะค่ะ เพราะการโยนรับ-ส่งลูกบอล นอกจากสนุกสนานและออกกำลังกายไปในตัว ลูกยังจะได้พัฒนากล้ามเนื้อมัดใหญ่ กล้ามเนื้อมัดเล็กให้ทำงานประสานสัมพันธ์กันได้ดี
หากจะบอกว่าการทำงานเชื่อมประสานของลูกน้อยมีความสำคัญต่อชีวิตของลูกในวันนี้และต่อไปในอนาคตก็คงจะไม่ผิดนัก เมื่อคุณพ่อคุณแม่เข้าใจพร้อมส่งเสริมและกระตุ้นอย่างเต็มที่ผ่านกิจกรรมสนุกก็จะเป็นเสริมพัฒนาการและเพื่อปูรากฐานชีวิตที่ดีให้ลูกนั่นเองค่ะ
(update 28 สิงหาคม 2007)
[ ที่มา..
นิตยสารดวงใจพ่อแม่ Vol.12 No.141 July 2007]
|
