เรื่องของยาเม็ดคุมกำเนิดเป็นเรื่องสำคัญมาก สำหรับผู้หญิงที่ไม่พร้อมจะมีลูก หรือสำหรับคุณแม่ที่คลอดลูกใหม่ก็มักสงสัยว่าตัวเองจะเริ่มยาคุมได้เมื่อไหร่ดี จะเลือกยาคุมแบบไหน ที่สำคัญคือมีหลายๆ คนลืมกิน จะนำให้กังวลใจว่าจะกินต่อหรือว่าจะหยุด ถ้าหยุดจะเกิดการตั้งท้องหรือเปล่าบันทึกคุณแม่ฉบับนี้มีข้อมูลที่คุณแม่หลายท่านสงสัยว่ามาบอกกล่าวค่ะ
1. ก่อนอื่นก็ต้องรู้ว่าคุณเป็นผู้หญิงแบบไหน ผู้หญิงทั่วไปจะมีภาวะของฮอร์โมนในตัวไม่เหมือนกัน บางคนก็ผิวเนียน บางคนก็ขนดก บางคนก็อ้วน บางคนต้องดูให้ดีๆ จึงรู้ว่าเป็นผู้หญิง ทั้งนี้ก็ขึ้นกับภาวะฮอร์โมนของแต่ละคนว่ามีแนวโน้มไปทางไหน ซึ่งสามารถแบ่งได้เป็นสามประเภท ประเภท estrogenic มีรอบเดือนออกมากและออกนานกว่า 6 วัน ระยะรอบเดือนสั้น มักจะน้อยกว่า 2-6 วันต่อครั้ง (มาเร็ว) รูปร่างท้วมหรืออ้วน ไม่ค่อยมีขนตามตัว ประเภทปกติ มีรอบเดือนสม่ำเสมอปริมาณเลือดไม่มากไม่น้อย 4-6 วัน น้ำหนักตัวอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ประเภท progestonic รอบเดือนมีเลือดน้อยไม่ค่อยเปลืองผ้าอนามัย มาน้อยกว่า 4 วัน ระยะรอบเดือนยาว บางคนกว่า 30 วันจึงจะมา (เลื่อนออกไปบ่อยๆ) รูปร่างออกไปทางผู้ชาย เต้าเล็ก มีขนตามตัว มีสิวบ่อยๆ ถ้าเป็นประเภทแรกก็ต้องพิจารณาให้ยาคุมที่มี progestogen มากหน่อย ถ้าเป็นประเภทไปทางผู้ชายหรือ progestogen ก็ต้องเลือกยาคุมที่มี estrogen มากหน่อย
2. ถ้ามีลูกแล้ว ก็ต้องดูว่าตอนท้องแพ้ท้องมากหรือเปล่า เช่น คลื่นไส้ อาเจียน หรือบวม แสดงว่าตอบสนองต่อเอสโตรเจนมาก ก็ต้องเลือกยาคุมที่มีเอสโตรเจนน้อย แต่ถ้าท้องแล้วอ้วนมาก และมีสิวมากแสดงว่าตอบสนองต่อโปรเจสโตเจน และแอนโดรเจนมากก็เลือกยาคุมที่มีโปรเจสโตเจนน้อยหน่อย กรณีนี้ Dian เป็นตัวเลือกแรก
3. ถ้าอายุต่ำกว่า 16 ปี ไม่แนะนำให้กินยาคุมเพราะอาจทำให้ตัวเตี้ยได้ มักจะลืมกินบ่อยๆ และแรงกระตุ้นให้กินอย่างสม่ำเสมอก็ไม่มีจึงทำให้การคุมกำเนิดล้มเหลวได้ง่าย ถ้าอายุมากกว่า 40 ปี ก็ไม่แนะนำให้กินยาคุมกำเนิดแนะนำให้ใช้วิธีฉีดยาคุมกำเนิดหรือใส่ห่วงอนามัยจะดีกว่า แต่ถ้ายืนยันจะกินยาคุม ก็เลือกยาคุมที่ไม่มีเอสโตรเจนน้อย จะได้ไม่มีผลต่อโรคหัวใจและระบบหลอดเลือด
4. แม่ลูกอ่อน ถ้ากำลังให้นมลูก เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ อาจเลือกแบบไม่มีเอสโตรเจน หรือหถ้ามีเอสโตรเจนก็ไม่เกิน 20 ไมโครกรัมแต่เมื่อหยุดให้นมลูกแล้วก็เปลี่ยนกลับมากินแบบปกติได้ เพราะเอสโตรเจนขนาดสูงอาจมีผลให้ปริมาณน้ำนมลดลงได้ และฮอร์โมนเอสโตรเจนออกทางน้ำนม อาจทำให้เด็กตาเหลืองได้เริ่มกินตั้งแต่ 6 สัปดาห์หลังคลอด
จะเริ่มกินอย่างไร
ยาคุมทุกชนิด แผงแรกเม็ดแรกให้เริ่มภายใน 5 วัน นับจากวันแรกที่มีรอบเดือน มิฉะนั้นจะยับยั้งไข่ตกไม่ทันในรอบนั้น ยกเว้นยาคุมแบบ 20 ไมโครกรัมควรเริ่มตั้งแต่วันแรกที่รอบเดือนมาเมื่อเริ่มกินยาคุมแล้ว ก็สามารถมีผลคุมกำเนิดได้ตั้งแต่แผงแรกทันทีไม่ต้องใช้การคุมกำเนิดวิะอื่นช่วยทั้งสามารถหลั่งภายในช่องคลอดได้เลย และไม่ต้องไปนับวันปลอดภัย (7 หน้า 7 หลัง) อีกต่อไป
เมื่อเริ่มกินยาคุมแล้ว ให้กินไปเรื่อยๆ เรียงไปตามลูกศรระหว่างกำลังกินยา ถ้ารอบเดือนมากะปริบกะปรอยก็ไม่ต้องหยุดยาเดินหน้ากินต่อไปเรื่อยๆ จนหมดแผง หมดแผงแล้ว ถ้าเป็นแบบ 28 เม็ดวันรุ่งขึ้นให้กินแผงใหม่ต่อทันทีไม่ต้องรอรอบเดือน ไม่ว่ารอบเดือนจะมาหรือไม่มา รอบเดือนจะหยุดหรือไม่หยุดก็ตาม ถ้าเป็นแบบ 21เม็ดหมดแผงแล้ว (ปกติหมดเม็ดที่ 21 แล้ว อีก 2-3 วันรอบเดือนจะมา) เว้นไม่กิน 7 วัน เมื่อครบ 7 วันที่ไม่กินแล้ว วันที่ 8 ให้เริ่มแผงใหม่ทันที ไม่ว่ารอบเดือนจะมาหรือไม่มา รอบเดือนจะหยุดหรือไม่หยุดและระหว่างที่ไม่กินยา 7 วันนั้น ก็สามารถมีเพศสัมพันธ์ได้อย่างปลอดภัยโดยไม่ต้องกังวลว่าจะตั้งครรภ์
จะเริ่มแผงแรกเมื่อไหร่
กรณีปกติทั่วไป รอรอบเดือนมาก็กินได้ทันที
กรณีหลังคลอดบุตร โดยปกติหลังคลอดบุตร 6 สัปดาห์ไข่ก็จะตกเป็นครั้งแรก ดังนั้นจึงควรเริ่ม 4-6 สัปดาห์หลังคลอด แต่ถ้าเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ก็อาจเริ่มกินช้ากว่านี้ได้
กรณีแท้งบุตร ถ้าท้องน้อยกว่า 12 สัปดาห์ (3 เดือน) จะมีไข่ตกทันทีในรอบเดือนถัดมา ดังนั้นต้องเริ่มกินทันทีหลังแท้ง แต่ถ้าแท้งเมื่อท้องได้ 12-28 สัปดาห์ (3-7 เดือน) ไข่จะตกราว 3 สัปดาห์หลังแท้ง จึงควรกินภายในสัปดาห์แรกหลังแท้ง
ถ้าลืมกิน
.ต้องทำอย่างไร
1. ถ้าลืมกิน นึกได้เมื่อไหร่ให้ไปหยิบเม็ดที่ลืมมากินทันที (เท่ากับกินเม็ดนั้นไปหน่อย) ห้ามผัดวันอีกต่อไป แล้วกินเม้ดถัดมาตามเวลาที่เคยกินแต่ถ้านึกได้ในเวลาที่ต้องกินอีกเม็ด ก็กินสองเม็ดควบเลย
2. ในกรณีที่ลืมกิน 2 เม็ดให้กิน 2 เม็ดที่ลืม แล้วเช้าวันรุ่งขึ้นกินอีก 1 เม็ด เย็นนั้นกิน 1 เม็ด เช้าวันรุ่งขึ้นกินอีกเม็ด (เพิ่มตอนเช้าสองเช้า เช้าละเม็ด) กรณีเช่นนี้อาจทำให้รอบเดือนมากะปริบกะปรอยได้ และถ้าลืมในช่วง 1-7 เม็ด แรกโอกาสพลาดอาจเกิดขึ้นได้จึงต้องใช้การคุมกำเนิดวิธีอื่นช่วย เช่น ถุงยางอนามัย แต่ถ้าลืมในช่วงท้ายๆ หรือจะหมดแผงก็ไม่ค่อยมีผลมากเท่าไหร่
3. ถ้าลืมกิน 3 เม็ด ก็จบเลยหยุดยา รอให้รอบเดือนมา แล้วเริ่มแผงใหม่ภายใน 5 วัน นับจากวันแรกที่มีเลือด ท้องเสีย อาเจียน
4. ถ้ากินแล้วอาเจียนถ้าอาเจียนหลัง 2 ชั่วโมงไปแล้วก็ไม่มีผลอะไร แต่ถ้าอาเจียนภายใน 2 ชั่วโมง ก็ต้องกินซ้ำอีกเม็ด ถ้าเป็นแบบที่มีฮอร์โมนเท่ากันทุกเม็ดจะกินเม็ดไหนก็ได้ แต่ถ้าเป็นแบบ triphasic คือ แต่ละเม็ดมีฮอร์โมนไม่เท่ากัน ก็ต้องซื้ออีกแผงมาเสริมเม็ดที่อาเจียนออกไป (กินตรงเม็ดที่อาเจียน)
5. กรณีท้องเดินหลายวันการดูดซึมของยาจะไม่ดี ควรใช้การป้องกันวิธีอื่นช่วยด้วย (กรณีเช่นนี้อาจมีเลือดออกกะปริบกะปรอยได้)
อาการข้างเคียงของยาเม็ดคุมกำเนิด และการแก้ไขด้วยตัวเอง
1. คลื่นไส้อาเจียน เป็นผลจากฮอร์โมนเอสโตรเจน มักเกิดในช่วง 2-3 เดือนแรก แก้ไขโดยกินทันทีหลังอาหารเย็น
2. เลือดออกกะปริบกะปรอย แก้ไขโดยการกินยาเวลาใกล้เคียงกันที่สุดในทุกเวลาใกล้เคียงกันที่สุดในทุกวัน แต่ถ้าใช้ยาคุมชนิดที่มีเอสโตรเจนต่ำอยู่ (เช่น 20ไมโครกรัม) ให้เปลี่ยนเป็นแบบที่มีเอสโตรเจนมากขึ้น เช่น แบบ 30 ไมโครกรัม
3. น้ำหนักตัวเพิ่ม แก้ไขโดยการใช้ยาคุมชนิดเอสโตรเจนต่ำกว่า แต่ถ้าน้ำหนักตัวเพิ่มมากกว่า 5 กิโลกรัม และมีแนวโน้มว่าจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ก็คงต้องพิจารณาเปลี่ยนวิธีคุมกำเนิด
4. ความดันโลหิตสูงขึ้น แก้ไขโดยการลดปริมาณเอสโตรเจนจาก 30 ไมโครกรัม ให้เหลือแบบ 20 ไมโครกรัม และต้องหมั่นตรวจวัดความดันโลหิตบ่อยๆ
5. หน้าเป็นฝ้า ถ้าเริ่มเป็นฝ้า ก็คงต้องพิจารณาใช้ยาที่มีเอสโตรเจน 20 ไมโครกรัม พร้อมกับการรักษาฝ้า ยากันแดด หลีกเลี่ยงแดด และถ้ายังเป็นอยู่ ก็ต้องพิจารณาเปลี่ยนวิธีคุมกำเนิด
6. อาการปวดศรีษะ ถ้าปวดเล็กน้อยก็กินยาแก้ปวด แต่ถ้าเป็นการปวดแบบไมเกรน ที่มีอาการปวดหัวข้างเดียว ก็ต้องหยุดยา
7. รอบเดือนมากะปริบกะปรอย หรือขาดระดู มักเป็นกับคนที่ใช้ยาคุมแบบ 20 ไมโครกรัม ให้เปลี่ยนไปใช้แบบ 30 ไมโครกรัมแทน
8. การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ เช่น อาการซึมเศร้า วิตกกังวล เป็นผลมาจากโปรเจสโตรเจนสูงถ้ามีอาการมาก คงต้องปรึกษาแพทย์
สำคัญที่สุดในการเลือกใช้ยาคุม ทางออกที่ดีที่สุดคือการปรึกษาคุณหมอจะดีที่สุด เพราะถ้าวินิจฉัยด้วยตัวเองอาจจะทำให้ได้ยาคุมที่ไม่เหมาะสมกับตัวเองได้
อย่าอายที่จะปรึกษาคุณหมอนะคะ
(update 25 สิงหาคม 2007)
[ ที่มา..
นิตยสารบันทึกคุณแม่ No.168 July 2007]
|
