เมื่อหลายสิบปีก่อนถ้าบอกว่า โรคกระเพาะอาหารเป็นโรคติดต่อ คงถูกหัวเราะเยาะเป็นแน่ แต่ปัจจุบันไม่เป็นเช่นนั้นแล้วคิดว่าแพทย์ทุกคนคงทราบแต่ประชาชนส่วนใหญ่อาจจะยังไม่ทราบ
ต้นศตวรรษที่ ๒๐ เชื่อกันว่าโรคกระเพาะอาหารเกิดจากความเครียดและพฤติกรรมการกินอาหาร ต่อมาพบว่าตัวการสำคัญคือกรดในกระเพาะอาหาร การให้ยาลดกรดและเคลือบกระเพาะจึงกลายเป็นมาตราฐานในการรักษา แต่ถึงอย่างไรก็ยังเชื่อกันว่าโรคนี้เป็นโรคส่วนบุคคลไม่ใช่โรคติดต่อ จนเมื่อ ๒๐ ปีก่อน Marshall ก็ท้าทายแนวคิดนี้ด้วยตัวเขาเอง (จริงๆ)
เชื้อแบคทีเรียเกี่ยวข้องกับโรคกระเพาะอาหาร
พ.ศ. ๒๕๒๕ อายุรแพทย์ระบบทางเดินอาหารชาวออสเตรเลีย Barry Jame Marshall และพยาธิแพทย์ J. Robin Warren ขณะตรวจชิ้นเนื้อของกระเพาะอาหารพบว่าเยื่อบุมีการอักเสบและมีเชื้อแบคทีเรียรูปเกลียวแทรกอยู่ จึงตั้งสมมุติฐาน เชื้อนี้ทำให้เกิดโรคกระเพาะอาหาร ซึ่งต่อมาพิสูจน์ได้ว่าเป็นเชื้อเฮลิโคแบกเทอร์ไฟโลรี่ (Helocobacter pylori หรือ H.pylori)
แต่การที่จะสรุปว่าเชื้อโรคหนึ่งเป็นสาเหตุของโรคหนึ่งๆ ต้องอาศัย Koch' postulate ซึ่งเขียนไว้เมื่อ พ.ศ. ๒๔๑๓ koch บอกว่าอันดับแรกต้องมีเชื้อโรคที่สามารถเพาะเชื้อได้ซึ่งสัตว์ทดลองที่ติดเชื้อต้องเกิดโรคและหายจากดรคเมื่อกำจัดเชื้อไป
Marshall ทราบเรื่องนี้ดี เขาจึงเพาะเชื้อและพยายามทดลองในสัตว์แต่ไม่ประสบความสำเร็จ เชื่อว่าโรคนี้คงก่อโรคเฉพาะในคน เขาจึงดื่มน้ำที่มีเชื้อ H. pylori เข้าไป ห้าวันต่อมาเขาเกิดอาการของโรคกระเพาะอาหารและในวันที่ ๑๔ เขาได้รับการส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหาร (Gastroscopy) พบว่าเยื่อบุอักเสบและมีเชื้อจำนวนมาก
ต่อมาเขาก็กินยาปฏิชีวนะและทำการส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหารอีกครั้งพบว่าเยื่อบุกระเพาะอาหารปกติ เขาและเพื่อนร่วมงานจึงสรุปว่าเชื้อโรคนี้สัมพันธ์กับโรคกระเพาะอาหารและส่งผลงานไปที่วารสาร The Lancet ของอังกฤษ แต่เหมือน Jenner บทความของเขาได้รับการปฏิเสธ เขาจึงทดลองเพิ่มเติมและผลงานของเขาได้รับการตีพิมพ์ ใน Medical Journal of Australia เมื่อวันที่ ๑๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๘ (บทความนี้ติด ๑ ใน ๑๐ ของบทความที่มีผู้เข้ามาอ่านมากที่สุดในเว็บไซต์ของวารสารนี้)
อีกเกือบ ๑๐ ปีต่อมา พ.ศ. ๒๕๓๗ สถาบันสุขภาพแห่งชาติ (NIH) จึงได้ประชุมกันและรับรองว่า H. pylori สัมพันธ์กับโรคกระเพาะอาหารและหากผู้ป่วยติดเชื้อนี้ต้องให้ยาปฏิชีวนะ
จากผลงานดังกล่าว Marshall และ Werren ได้รับรางวัลต่างๆ มากมายรวมทั้งในปี พ.ศ. ๒๕๔๔ เขาก็มารับรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล สาขาสาธารณะสุขที่กรุงเทพฯ ผู้เขียนมีโอกาสเข้าฟังการบรรยายของ Marshall ด้วย ถึงได้ทราบว่าเขาออกเสียง Helicobacter pylori ว่า เฮลิแบกเทอร์ไพลอรี่
สำหรับประเทศไทยมีผู้ป่วยโรคกระเพาะอาหารส่วนน้อยเท่านั้นที่มีเชื้อโรคนี้ ประกอบกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหารยังมีน้อย ทางสมาคมแพทย์โรคระบบทางเดินอาหารแห่งประเทศไทยจึงแนะนำให้ทำการส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหารเฉพาะผู้ป่วยที่จำเป็นเท่านั้น
การปฏิบัติตัวที่เหมาะสม (เช่น ผ่อนคลายกินอาหารให้ตรงเวลา หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด เลิกบุหรี่ เลิกดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ หลีกเลี่ยงยาแก้ปวดที่กัดกระเพาะอาหาร เป็นต้น) ยังตงเป็นการรักษาเบื้องต้นที่สำคัญ
(update 27 เมษายน 2006)
[ ที่มา..
นิตยสารหมอชาวบ้าน ปีที่ ๒๗ ฉบับที่ ๓๑๖ สิงหาคม ๒๕๔๘]
|
