ทารก คือผู้เลือกท่าคลอด


เวลาคุณแม่มาตรวจครรภ์คำถามยอดฮิตโดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่ใกล้ครบกำหนดคลอดแล้วก็คือ “ลูกเอาหัวลงหรือยังคะ” ซึ่งผมคิดว่าคุณแม่คงจะไม่ได้หมายถึงว่าจะเอาหัวหรือก้นออกก่อน แต่ต้องการรู้ตอนนี้ “ส่วนนำ” (ส่วนที่อยู่ล่างสุด) ของทารกได้เคลื่อนต่ำลงมาผ่านช่องกระดูกเชิงกราน ลงมาถึงปากมดลูกด้านใน เพื่อเตรียมสู่ระยะเจ็บครรภ์แล้วหรือยัง

ซึ่งภาวะนี้เกิดช่วงเดือนสุดท้ายของการตั้งครรภ์ หรือประมาณสัปดาห์ที่ 36 เป็นต้นไป แต่สำหรับแพทย์จะกังวลเรื่องท่าคลอดของทารกมากกว่า เพราะจะมีผลต่อการตัดสินใจในการดูแลการคลอด ว่าจะเลือกวิธีการคลอดปกติทางช่องคลอด คลอดโดยใช้หัวดูด (vacuum) หรือคีม (Foreps) ช่วยคลอดส่วนหัวของทารกหรือผ่าตัดคลอดทางหน้าท้องดี รวมทั้งยังมีผลต่อการเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนที่จะเกิดขึ้น เช่น การคลอดติดขัด การตกเลือดหลังคลอด หรือการเคลื่อนของกระดูกเชิงกราน


ส่วนนำ-การคลอด

ทารกอาจคลอดโดย ศรีษะเป็นส่วนนำ (Cephalic) ก้นเป็นส่วนนำ (Breech) หรือเป็นท่าขวาง (Transverse) หรือ ท่าเอียงๆ (Obligue) ก็พบได้บ้าง แต่ที่พบบ่อยที่สุดคือศรีษะเป็นส่วนนำ เป็นการคลอดปกติและมีความปลอดภัยสูงสุด ตามปกติแล้วศรีษะจะเป็นส่วนที่ใหญ่ที่สุดของทารกในครรภ์ ซึ่งประกอบด้วยกระดูกของกระโหลกศรีษะเป็นหลัก จึงมีน้ำหนักมากกว่าส่วนอื่น ทำให้หมุนลงมาอยู่ล่างสุด และเป็นส่วนแรกที่โผล่พ้นปากมดลูกได้เมื่อคลอด

แต่ก็จะมีบางกรณีที่ทำให้ทารกไม่สามารถหมุนเอาศรีษะลงมาต่ำสุดได้ เช่น แผ่นรกมีขนาดใหญ่ และเกาะอยู่ส่วนล่างของมดลูก หรือมีเนื้องอกมดลูกอยู่ที่ส่วนล่าง ก็จะเป็นตัวขัดขวางไม่ให้ศรีษะหมุนลงมาได้ รวมทั้งกรณีที่สายสะดือสั้นหรือพันเป็นปมรอบตัวทารกจนล็อก หมุนไม่ได้

ช่วงต้นของการตั้งครรภ์ ทารกจะหมุนเปลี่ยนท่าส่วนนำได้หลายครั้ง เพราะตัวยังมีขนาดเล็ก จึงเหลือพื้นที่ในถุงน้ำคร่ำมาก แต่พออายุครรภ์มากกว่า 34 สัปดาห์ขึ้นไป ทารกจะโตขึ้นเกือบเต็มโพรงมดลูก ดังนั้นถ้าแพทย์ตรวจพบว่าอะไรเป็นส่วนนำเมื่อครบกำหนดคลอด ทารกก็มักจะคลอดออกมาด้วยท่าเดียวกัน


การช่วยคลอด


การช่วยคลอดในกรณีใช้ก้นหรือเท้าคลอด ภาพแสดงการใช้คีมช่ววคลอด


ในอดีตเมื่อพบว่าทารกมีแนวโน้มจะคลอดด้วยท่าก้นหรือท่าขวาง จะรักษาโดยให้ยาคลายกล้ามเนื้อมดลูก แพทย์จะใช้มือทั้งสองข้างหมุนท่าของทารกจากผนังหน้าท้อง เพื่อให้ส่วนศรีษะเป็นส่วนนำซึ่งบ่อยครั้งที่ไม่สำเร็จ ก่อให้เกิดอันตราย เช่น สายสะดือพันคอหรือพันกันเป็นปมได้

ปัจจุบันมีการผ่าตัดคลอดปลอดภัยสูงขึ้น วิธีนี้จึงไม่เป็นที่นิยมอีกต่อไป เมื่อตรวจพบว่าส่วนนำไม่ใช่ศรีษะก็จะถือเป็นข้อบ่งชี้ให้แพทย์ทำการผ่าตัดคลอดทันทีเนื่องจากกล้ามเนื้อในอุ้งเชิงกราน ปากมดลูก และช่องคลอดของคุณแม่ที่ไม่เคยคลอดลูกมาก่อนนั้นแข็งแรง ไม่หย่อนยานหรือขยายได้ง่าย ก็อาจเกิดการคลอดติดขัดได้ เพราะการคลอดท่าก้น ก้นซึ่งเป็นส่วนที่เล็กกว่าอาจจะคลอดผ่านออกมาก่อนได้ แต่ส่วนหัวอาจติดกระดูกเชิงกรานหรือกล้ามเนื้อภายใน ทำให้คลอดไม่ออก

ในกรณีนี้แพทย์จะดันทารกกลับเข้าสู่โพรงมดลูก แล้วย้ายไปผ่าตัดคลอดทันที ทำให้เสี่ยงต่อการฉีกขาดของช่องคลอด เกิดการตกเลือด และยังอันตรายต่อทารกอย่างสูง นี่ยังนับภาวะการติดเชื้อซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนในภายหลังได้อีก

สำหรับทารกแฝด ปัจจุบันแนะนำให้ผ่าคลอด แต่บางกรณีอาจคลอดทางช่องคลอดโดยปลอดภัยได้ หากทารกคนที่อยู่ล่างกว่า (คนที่คลอดออกมาก่อนหรือแฝดพี่นั่นเอง) เป็นท่าหัวและอีกคนเป็นท่าก้นเพราะจะช่วยเหลือการคลอดได้ง่ายกว่า

ในบางกรณีเมื่อตัดสินใจจะคลอดปกติทารกมีส่วนนำเป็นศรีษะแต่เกิดติดขัดขึ้นมา สูติแพทย์อาจตัดสินใจใช้หัวดูดติดที่ศรีษะทารก แล้วใช้สายต่อกับเครื่องดูดสุญญากาศ ให้เกิดแรงดูดมาที่เครื่องมือที่เป็นสายยางต่อกับมือจับ เราก็ออกแรงดึงมือจับเพื่อช่วยให้ทารกคลอดออกมาได้แต่อาจจะเกิดรอยปูดที่หนังศรีษะของทารกตรงตำแหน่งที่หัวดูดติดอยู่ ซึ่งก็ไม่ต้องตกใจอะไร เพราะส่วนใหญ่จะยุบหายไปเองภายในไม่กี่วัน โดยไม่มีอันตราย

คีมช่วยคลอด เป็นเครื่องมืออีกชนิดหนึ่ง มีลักษณะเป็นขาโลหะที่มีความโค้งไปตามแนวศรีษะของทารก เมื่อใส่ขาทั้งสองข้างของคีมไปตามผนังช่องคลอด 2 ด้านแล้วล็อกคีมเข้าด้วยกัน ก็จะช่วยควบคุมทิศทางการดึงให้ศรีษะและตัวทารกคลอดออกมาได้ แต่ในบางครั้งอาจทำให้ผนังช่องคลอดฉีกขาดเป็นแผล มีเลือดออก และต้องเสียเวลาเย็บแผลเพิ่มเติมจากการเย็บแผลตัดฝีเย้บในการคลอดปกติได้

ปัจจุบันคุณพ่อคุณแม่ยุคใหม่ที่ได้ศึกษาถึงข้อดี และความปลอดภัยหลายๆ ประการของการคลอดปกติ เช่น เสียเลือดน้อยกว่า มักเลือกคลอดทางช่องคลอดโดยปกติมากกว่าถ้าในครั้งก่อนเคยคลอดเองได้แล้ว ครรภ์นี้ก็จะคลอดปกติมากกว่าถ้าในครั้งก่อนเคยคลอดเองได้แล้ว ครรภ์นี้ก็จะคลอดปกติได้ไม่ยากนัก

แม้กระทั่งคนที่เคยผ่าตัดคลอดบุตรในการคลอดครั้งแรกมาแล้ว หากข้อบ่งชี้ในการผ่าตัดไม่ได้เกิดจากเชิงกรานมารดาแคบ และแพทย์ประเมินขนาดของทารกคนนี้แล้วไม่ได้ใหญ่โตกว่าคนก่อนมากก็อาจทดลองให้คลอดทางช่องคลอดได้เพียงแต่ต้องทำโดยสูติแพทย์ที่มีความชำนาญ ประสบการณ์สูง และต้องเฝ้าดูการคลอดตลอดเวลา เพื่อไม่เกิดภาวะแทรกซ้อนจากการที่มดลูกแตก เกิดตกเลือดในช่องท้องคุณแม่ได้

เห็นมั้ยครับ คำถามง่ายๆ เรื่องลูกเอาหัวลงหรือยังเพียงคำถามเดียว ก็มีเรื่องน่าสนใจและรายละเอียดให้คุยกันเป็นความรู้ได้ตั้งมากมาย ไว้มีเรื่องอื่นน่าสนใจที่ผมนึกออก จะหาโอกาสเขียนมาเล่าให้ฟังอีกนะครับ แล้วพบกันใหม่ในฉบับต่อไป สวัสดี.


(update 2 ตุลาคม 2006)
[ ที่มา.. นิตยสารรักลูก ปีที่ 24 ฉบับที่ 282 กรกฎาคม 2549 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600