อย่าให้ มดลูก ป่วย


คุณรู้จักมดลูกแค่ไหน ? หลายท่านอาจจะคิดว่าไม่น่าถาม เพราะทราบกันดีอยู่แล้วว่า มดลูก เป็นอวัยวะที่อยู่กับผู้หญิงมาตั้งแต่เกิด แต่ทราบไหมคะว่า มดลูกที่เจ้าตัวเล็กของคุณแม่เจริญเติบโตอยู่ในนั้นมีหน้าที่และการทำงานอย่างไร เป็นโรคใดได้บ้าง เป็นแล้วรักษาได้ไหม ฯลฯ

คำถามเหล่านี้คงจะไม่ค้างคาใจอีกต่อไปทั้งนี้เพราะว่า ผศ.ดร.นพ.ดิฐกานต์ บริบูรณ์หิรัญสาร สูติแพทย์ประจำโรงพยาบาลศิริราช ได้อธิบายและไขข้อข้องใจไว้อย่างละเอียดค่ะ

มดลูกของผู้หญิงเราจะโตขึ้นตามวัยค่ะ แต่ไม่ได้โตขึ้นเรื่อยๆ นะคะ เพราะเมื่อเข้าสู่วัยเจริญพันธ์ก็จะหยุดโตและมีขนาดประมาณ 123 นิ้ว (ขนาดประมาณลูกแพร์)

มดลูกเป็นอวัยวะระบบสืบพันธ์ มีเอ็นยึดไว้ให้ติดอยู่ในช่องท้องบริเวณอุ้งเชิงกราน
  • ด้านหน้าของมดลูกติดกับกระเพาะปัสสาวะ

  • ด้านหลังอยู่ใกล้ลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย โดยมีปากมดลูกหรือคอมดลูกยื่นเข้าไปในช่องคลอด

  • ด้านนอกมีลักษณะเป็นกล้ามเนื้อ มีการหดรัดตัวได้ช่วงเวลาที่มีประจำเดือนแล้วรู้สึกปวด เนื่องจากมีการหดรัดตัวเกร็งตัวของกล้ามเนื้อมดลูกค่ะ

  • ส่วนด้านในที่เรียกกันว่าโพรงมดลูกนั้น ที่จริงไม่ได้เป็นโพรงนะคะ แต่จะมีเยื่อบุแนบชิดกันอยู่ภายใน
หากจะพูดถึงหน้าที่โดยตรงของมดลูก มีเพียงหน้าที่เดียว นั่นคือ สำหรับเลี้ยงลูก เมื่อตัวอ่อนเข้าไปฝังตัวและเจริญเติบโตเป็นทารก มดลูกจะเริ่มขยายใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ตามอายุครรภ์ของคุณแม่ค่ะ


ความเปลี่ยนแปลงของมดลูก

ความจริงมดลูกไม่ได้มีกลไกอะไรในการทำงาน แต่ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นเนื่องจากมีฮอร์โมนมากระตุ้นเมื่อถึงวัยเจริญพันธ์ ต่อมใต้สมองจะกระตุ้นรังไข่ ทำให้มีการสร้างฮอร์โมนเพศหญิงเพิ่มมากขึ้น จนเยื่อบุที่อยู่ข้างในโพรงมดลูกหนาตัวขึ้น เมื่อครบรอบก็จะหลุดลอกเป็นประจำเดือน หมุนเวียนเป็นรอบๆ ไป

การเปลี่ยนแปลงอีกครั้ง คือวัยก่อนหมดประจำเดือนเพราะไม่มีฮอร์โมนมากระตุ้นอีกต่อไป มดลูกจะเหี่ยวและฝ่อลงไป แต่ไม่ได้เกิดอันตราย เป็นการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติเท่านั้นค่ะ

การตั้งครรภ์ คือ การเปลี่ยนแปลงอีกอย่างหนึ่งของมดลูก เมื่อคุณแม่ตั้งครรภ์มดลูกจะยืดขยายจากเดิมได้เป็นพันเท่าทีเดียวค่ะ คุณแม่อาจสงสัยว่า เมื่อมดลูกขยายเต็มที่แล้วขณะตั้งครรภ์ หลังคลอดแล้วมดลูกจะกลับมามีขนาดเท่าเดิมหรือไม่ คุณหมอบอกว่าจะกลับมามีขนาดเท่าเดิมค่ะ


เมื่อมดลูกป่วย

โอกาสเกิดโรคในมดลูกพบได้พอสมควรค่ะ โรคที่พบได้เช่น
เนื้องอก ตัวมดลูกเป็นกล้ามเนื้อ อาจเกิดเนื้องอกขึ้นมาได้ เช่น เนื้องอกที่โตในโพรงมดลูก อยู่ในเนื้อมดลูก โตออกมาข้างนอก หรือตัวมดลูกอาจโตขึ้นมาทั้งหมดก็ได้ เรียกรวมๆ ว่าเนื้องอกของมดลูก ซึ่งพบได้บ่อยกว่าโรคอื่นๆ ค่ะ

สาเหตุนี้ยังไม่ทราบว่าเกิดเพราะเหตุใด และผู้ป่วยก็จะไม่ทราบว่าเกิดขึ้นตั้งแต่เมื่อไหร่ โรคนี้อาจจะแสดงอาการหรือไม่ก็ได้ อาการที่พบได้บ่อยๆ ก็คือ การมีประจำเดือนมากกว่าปกติ บางรายเลือดออกมากจนซีดก็มี นอกจากนั้นอาจจะมีอาการจากการกดเบียดอวัยวะข้างเคียง เช่น กระเพาะปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะบ่อยได้ เป็นต้น แต่หลายรายก็ไม่มีอาการใดๆ นอกจากมาตรวจแล้วจึงพบว่าเป็นโรค ส่วนการรักษาก็ต้องผ่าตัดค่ะ

เยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัว ภายในโพรงมดลูกซึ่งมีเยื่อบุอยู่ก็สามารถเกิดโรคได้ค่ะ เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัวผิดปกติ เพราะได้รับการกระตุ้นจากฮอร์โมนนานเกินไปยิ่งหนามากเลือดก็ยิ่งออกมาก แต่สามารถรักษาได้โดยการใช้ยาหรือการผ่าตัด ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรคค่ะ

กระบังลมหย่อน เกิดจากเอ็นที่ยึดตัวมดลูกและกล้ามเนื้อเชิงกรานที่ยึดรั้งตัวมดลูกยืดยานออก ทำให้มดลูกเลื่อนต่ำลงมาจากตำแหน่งเดิม ซึ่งส่งผลให้กลั้นปัสสาวะไม่ได้ เวลาไอ จาม อาจจะมีปัสสาวะเล็ดออกมาก่อให้เกิดความรำคาญ

ซึ่งภาวะนี้จะเกิดขึ้นเมื่อถึงวัยหมดประจำเดือนนอกจากมดลูกจะเหี่ยวและฝ่อลง เอ็นต่างๆ ที่ยึดมดลูกไว้จะหย่อนยานลงบ้าง รวมทั้งขณะตั้งครรภ์มดลูกมีการขยายใหญ่ขึ้น ทำให้เอ็นที่ยึดมดลูกมีการยืดขยาย ดังนั้นถ้าตั้งครรภ์และคลอดลูกบ่อยๆ เอ็นก็จะหย่อนยานได้มากขึ้นด้วยเช่นกัน

การรักษา หากเอ็นหย่อนไม่มากคุณหมอจะผ่าตัดเฉพาะช่องคลอด ที่เรียกว่า ผ่ารีแพร์ แต่ถ้าหย่อนมากๆ จนไม่สามารถซ่อมแซมได้ อาจต้องตัดทิ้งไปเลยค่ะ

มะเร็ง พบได้ทั้งที่ตัวมดลูก เยื่อบุโพรงมดลูก แต่พบไม่บ่อยนัก ส่วนมะเร็งที่ปากมดลูกซึ่งพบบ่อยกว่ามะเร็งต่างๆ เหล่านี้จะสามารถแพร่กระจาย และทำลายอวัยวะใกล้เคียง หรือแพร่กระจายไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกายทางกระแสเลือดและระบบท่อน้ำเหลือง

การรักษา มีทั้งการผ่าตัด การใช้รังสี การใช้ฮอร์โมนและเคมีบำบัด ขึ้นอยู่กับระยะโรคและชนิดของมะเร็งค่ะ

การดูแลมดลูก

คุณหมอบอกว่าไม่ต้องดูแลอะไรเป็นพิเศษค่ะ แต่ควรหมั่นสังเกตความผิดปกติที่เกิดขึ้น โดยเฉพาะเรื่องประจำเดือน หากผิดปกติ ควรไปพบแพทย์ก็จะตรวจดูว่ามีสาเหตุมาจากอะไร

ดังนั้น หากเกิดความผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นประจำเดือนขาดไปโดยไม่ได้ท้อง หรือมามากเกินไป ปวดท้องมากหรือมาแบบกะปริดกะปรอย ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงซึ่งอาจไม่ใช่ที่ตัวมดลูกอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงเยื่อบุโพรงมดลูก กล้ามเนื้อมดลูก ปากมดลูก

ส่วนคุณแม่ตั้งครรภ์ซึ่งมดลูกจะยืดขยายมากนั้นหลังคลอดมดลูกจะหดเล็กลงมา แต่ยังไม่เล็กเท่าก่อนตั้งครรภ์ทันที ถ้าอยู่ในช่วงหลังคลอดใหม่ๆ หากคุณหมอคลำท้องดูจะพบว่ามดลูกโตอยู่ ขนาดประมาณขณะตั้งครรภ์ 4 เดือน และมีน้ำคาวปลาออกมา แต่ร่างกายก็จะซ่อมแซมจนเป็นปกติได้เอง รวมทั้งขนาดของมดลูกที่ขยายก็จะค่อยๆ ลดลงที่เรียกว่า มดลูกเข้าอู่ นั่นเองค่ะ

การดูแลมดลูกหลังคลอด คุณแม่เพียงดูแลสุขภาพร่างกายตามปกติ การให้ลูกกินนมแม่จะช่วยกระตุ้นฮอร์โมนทำให้มดลูกมีการหดรัดตัว ทำให้ไม่ตกเลือดหลังคลอด และช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็วขึ้นอีกด้วย ซึ่งโดยทั่วไปจะใช้เวลาประมาณ 4-6 สัปดาห์ค่ะ

หากคุณแม่มีอาการผิดปกติอื่นๆ เช่น มีน้ำคาวปลาออกมามากผิดปกติ มีไข้ ปวดท้องมาก ก็ควรต้องไปหาคุณหมอเพื่อตรวจดูว่า มีการอักเสบติดเชื้อในการคลอดหรือไม่ แต่ปัจจุบันโรงพยาบาลต่างๆ มักดูแลคุณแม่อย่างดี จึงไม่ค่อยพบปัญหานี้ค่ะ

ด้วยวิทยาการที่ก้าวหน้าทางการแพทย์ในปัจจุบันทำให้โรคที่เกิดขึ้นกับร่างกายส่วนใหญ่ รวมทั้งที่เกิดกับมดลูกสามารถรักษาให้หายได้ แต่ปัจจัยหลักที่สำคัญก็คือต้องตรวจพบได้เร็ว ซึ่งจะทำให้การรักษาได้ผลดี ดังนั้นผู้หญิงเราจึงไม่ควรละเลยการตรวจร่างกายเป็นประจำและตรวจภายในด้วยนะคะ


คุณแม่ที่มีลูกแล้ว มีโอกาสเกิดโรคมากกว่าหรือไม่?

ไม่ว่าจะเป็นคุณแม่หรือไม่ก็ตามก็มีโอกาสเกิดโรคได้ค่ะ อย่างกรณีที่เป็นเนื้องอก ก็สามารถเป็นได้ทั้งคนที่มีลูกและยังไม่มีลูก

หากจำเป็นต้องตัดมดลูก ก็ยังสามารถดำเนินชีวิตได้ตามปกติ และไม่ก่อให้เกิดอาการหรือผลข้างเคียงใดๆ นอกจากยังไม่สามารถมีลูกได้อีก เมื่อไม่มีมดลูกก็ไม่มีประจำเดือนเท่านั้น

แต่ฮอร์โมนยังมีอยู่ตามปกติและจะหมดไปตามวัยค่ะ และไม่เกิดอาการวัยทองอย่างที่หลายคนเข้าใจ


ตรวจภายในเมื่อไหร่ดีนะ ?

การตรวจภายในไม่กำหนดอายุที่แน่นอนค่ะ ว่าควรตรวจเมื่ออายุเท่าไหร่ในต่างประเทศ เมื่อเข้าสู่วัยเจริญพันธ์แลก็จะเริ่มตรวจกัน ในขณะที่คนไทยยังไม่ยอมตรวจ คุณหมอจึงแนะนำว่าหากเคยมีเพศสมันพันธ์แล้ว ก็ควรไปตรวจภายในค่ะ.


(update 14 กันยายน 2006)
[ ที่มา.. นิตยสารรักลูก ปีที่ 24 ฉบับที่ 282 กรกฎาคม 2549 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600