วันนี้เรามาส่งเสริมทักษะทางด้านมิติสัมพันธ์ให้ลูกกันค่ะ เริ่มสงสัยแล้วใช่ไหมว่า มิติสัมพันธ์ คืออะไร
และพ่อแม่จะสามารถส่งเสริมมิติสัมพันธ์ของลูกได้อย่างไรเรามีคำตอบให้ค่ะ
ความหมายของมิติสัมพันธ์
มิติสัมพันธ์ คือ ความสามารถในการรับรู้ตำแหน่งของสิ่งต่างๆ เมื่อเทียบกับตำแหน่งหรือจุดอ้างอิงจุดใดจุดหนึ่ง เช่น หากใช้ตัวลูกเป็นหลัก สิ่งที่อยู่รอบตัวลูกก็จะมีตำแหน่ง เช่นหน้า หลัง บน ล่าง ซ้าย ขวา เป็นต้น
คนที่มีทักษะด้านมิติสัมพันธ์ จะมีความสามารถในการมองเห็นความสัมพันธ์ของมิติต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่ ที่ว่าง สถานที่และเวลา สามารถมองเห็นความเชื่อมโยงของสิ่งต่างๆ และสามารถวาดมโนภาพของความเชื่อมโยงให้เกิดขึ้นในใจ และถ่ายทอดออกมาให้คนอื่นรับรู้เป็นรูปธรรม หรือมีความสามารถในการมองเห็นพื้นที่ มองสิ่งต่างๆ ได้ในมิติที่หลากหลาย และรวดเร็ว
มิติสัมพันธ์ยังเกี่ยวกับชีวิตของคนเราตั้งแต่ตื่นนอน เช่น ตื่นนอนเราต้องลงจากเตียงทางด้านซ้ายมือ เพราะด้านขวามือติดผนัง เดินออกไปทางด้านหน้าเพื่อออกทางประตู เปิดประตูเข้าห้องน้ำ หยิบแปรงสีฟันที่อยู่บนอ่างล้างหน้าของตัวเอง การแต่งตัว การใส่เสื้อผ้า เป็นต้น เหล่านี้ล้วนอาศัยความรู้ด้านมิติสัมพันธ์ทั้งสิ้น
มิติสัมพันธ์กับทักษะอื่นๆ
ลูกน้อยจะมีทักษะด้านมิติสัมพันธ์ดี ต้องอาศัยองค์ประกอบจากทักษะด้านอื่นๆ ร่วมด้วย อาทิ การมองเห็น ความจำ การวิเคราะห์ การเคลื่อนไหว การกะระยะ
รวมถึงระบบต่างๆ ของร่างกายก็ต้องมีการทำงานที่พร้อมไม่ว่าจะเป็นกล้ามเนื้อมัดเล็ก มัดใหญ่ และการทำงานของสายตาที่ประสานกัน เป็นต้น
ในวัย 1-3 ขวบของลูกนั้น ความสามารถด้านมิติสัมพันธ์กำลังก่อเป็นรูปเป็นร่าง เมื่อลูกอายุ 4-5 ปี จึงจะเริ่มเข้าใจมิติสัมพันธ์อย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น เช่น เข้าใจว่า บนโต๊ะ ใต้โต๊ะ ด้านหน้า ด้านหลัง ซ้ายและขวาคืออะไร โดยจะเชี่ยวชาญมากขึ้น หรือมีทักษะเพิ่มขึ้นตามประสบการณ์ที่ได้รับจากการเลี้ยงดูและเติบโตไปตามวัย
มิติสัมพันธ์ ส่งเสริมได้ในชีวิตประจำวัน
ตั้งแต่ตื่นนอนตอนเช้าจนถึงเข้านอน คุณพ่อคุณแม่สามารถส่งเสริมทักษะด้านมิติสัมพันธ์ให้ลูกได้ด้วยการให้ลูกช่วยตัวเองตามพัฒนาการที่เหมาะสมของวัย เช่น กินข้าว กินน้ำ อาบน้ำ แต่งตัว เป็นต้น หรือสอดแทรกในกิจกรรมที่ลูกกำลังทำด้วยการพูดคุยกับลูก เช่น ในระหว่างที่ลูกกำลังกินอาหารก็ควรพูดกับลูกว่า
พ่อวางแก้วน้ำไว้ด้านขวามือของหนู
หนูจับช้อนด้วยมือขวา จับส้อมด้วยมือซ้าย
ถ้าจะให้สะดวกเวลาดื่มน้ำ หนูลองเอื้อมมือขวามาหยิบแก้วน้ำที่อยู่ด้านขวามือสิจ๊ะ
นอกจากจะเป็นการฝึกทักษะการช่วยเหลือตัวเอง ฝึกการทำงานของกล้ามเนื้อมัดเล็ก ฝึกการทำงานที่ประสานกันระหว่างสายตาและมือ ยังเป็นการเรียนรู้ด้านมิติสัมพันธ์ไปด้วย
นอกจากนี้คุณพ่อคุณแม่ยังส่งเสริมด้วยการชี้ชวนให้ลูกสังเกตสิ่งที่เห็นรอบตัว เช่น ถ้าลูกสนใจ รถ ของคุณพ่อที่จอดอยู่หน้าบ้าน ให้ชวนลูกไปดูรถ โดยพูดดังนี้ค่ะ
เราไปดูด้านหน้ารถกัน
ไหนลองไปดูด้านข้างสิ
ไปดูด้านหลังรถด้วย
ลองดูทะแยงสิ
แบบนี้ก็จะเป็นการพัฒนาสมองส่วนที่ควบคุมทางด้านมิติสัมพันธ์ และมิติการมองเห็นไปพร้อมๆ กัน
ของเล่น ส่งเสริมทักษะด้านมิติสัมพันธ์
ของเล่นแทบทุกชนิดล้วนส่งเสริมทักษะทางด้านมิติสัมพันธ์และที่สำคัญคือคนที่เล่นกับเด็กจะต้องคอยกระตุ้นให้เด็กสังเกตสิ่งต่างๆ รอบตัว เช่น ขณะที่ลูกสาวกำลังเล่นสนุกกับตุ๊กตาบาบี้อยู่คุณแม่ควรชี้ชวนให้ลูกดู พร้อมพูดกับลูกว่า
ตุ๊กตาบาบี้มีผมอยู่ด้านบน
มีรองเท้าอยู่ด้านล่าง
มีกระดุมเสื้ออยู่ด้านหลัง
มีหัวเข็มขัดอยู่ด้านหน้า
- การเล่นต่อแท่งไม้ วางด้านบน หน้า ซ้าย ขวา
- การเล่นจิ๊กซอว์ ควรเลือกขนาดและจำนวนชิ้นที่เหมาะสมกับวัย
- เลโก้ที่มีสีแตกต่างกันชัดเจน จะช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ด้านมิติสัมพันธ์ได้เร็วขึ้น เพราะจะช่วยให้เด็กๆ สังเกตเห็นความแตกต่างได้ง่ายขึ้น
- การวาดภาพ ก็เป็นการฝึกทักษะด้านมิติสัมพันธ์ให้กับเด็กได้เป็นอย่างดี แต่ไม่ควรเร่งรัดมากเกินไป เมื่อลูกเติบโตขึ้นและได้รับการส่งเสริมอย่างสม่ำเสมอ ก็จะช่วยให้ลูกรู้สึกสามารถถ่ายทอดออกมาได้ดีและชัดเจนมากขึ้น
ทั้งนี้การเล่นเพื่อมิติสัมพันธ์สำหรับเด็กๆ อาจไม่สามารถเรียนรู้ได้เองผ่านการเล่นคนเดียว หากคุณพ่อคุณแม่เล่นกับลูก คอยชี้แนะด้วยการพูดคุยอยู่ตลอดเวลา จะช่วยให้ลูกได้ฝึกการสังเกตอย่างง่ายๆ และการมองเห็น กระตุ้นสมองส่วนความจำ ส่วนความคิดวิเคราะห์ และกระตุ้นทักษะการทำงานทางรางร่างกายที่เกี่ยวข้อง เช่น กล้ามเนื้อมัดเล็ก กล้ามเนื้อมัดใหญ่ การมองเห็น สมองส่วนต่างๆ ดังกล่าวทำงานไปพร้อมๆ กัน
ลักษณะของคนที่มีมิติสัมพันธ์ดี
- สามารถมองเห็นแง่มุมต่างๆ ได้
- เห็นความสำคัญของพื้น
- สามารถแสดงออกด้วยภาพ
- สามารถจัดกลุ่มรูปแบบต่างๆ ในสมองได้
- มีจิตนาการดี
- อ่านแผนที่ แผนภูมิได้ดี
- เรียนได้ดี ถ้าใช้จินตนาการ หรือใช้ความคิดอย่างอิสระ
- ทำงานได้ดีด้วยสี เส้น และภาพ
- ชอบที่จะวาด สร้าง ออกแบบ
- ชอบทดลอง
อาชีพที่เกี่ยวข้องกับมิติสัมพันธ์ ก็เช่น นักเดินเรือ นักบิน ประติมากร ศิลปิน นักวาดภาพ สถาปนิก เป็นต้น
(update 5 สิงหาคม 2006)
[ ที่มา..
นิตยสารรักลูก ปีที่ 24 ฉบับที่ 280 พฤษภาคม 2549 ]
|