ไม่รู้ทำไมลูกไม่ค่อยยอมเล่นกับเพื่อน ชอบเล่นคนเดียว คุณแม่ท่านหนึ่งเปรยด้วยความกังวลใจให้ฟังค่ะ
เธอเล่าว่า เวลามีเด็กมาเล่นด้วยหรือเมื่อเธอพาลูกไปเล่นกับลูกของเพื่อนๆ หนูนาก็มักจะชอบแยกตัวออกมาพร้อมกับของเล่นของเธอและเล่นอยู่คนเดียว เป็นอย่างนี้หลายครั้งจนคุณแม่เริ่มไม่แน่ใจว่าเป็นบุคลิกของลูกสาวหรือเป็นปัญหากันแน่
คุณๆ ล่ะคะ มีเรื่องกังวลใจอย่างเธอบ้างหรือเปล่า?
จริงอยู่ค่ะที่การเล่นกับเด็กคนอื่นเป็นพัฒนาการทางสังคมอย่างหนึ่งที่คุณพ่อคุณแม่สามารถสังเกตเห็นได้ตามวัยของเด็ก การเล่นคนเดียวของเด็กจะบอกว่าผิดปกติหรือไม่ต้องดูบริบทต่างๆ ของเด็กด้วยอย่างเช่น อายุ บุคลิกและอุปนิสัยของเด็ก สภาพแวดล้อม รวมถึงพัฒนาการด้านอื่นๆ ประกอบกัน
เช่น เราจับเด็กอายุ 2-3 ขวบ มานั่งรวมกัน เขาจะต่างคนต่างเล่น ซึ่งเป็นเรื่องปกติของพัฒนาการตามวัยค่ะ ยิ่งถ้าคุณพ่อคุณแม่พยายามจะให้เล่นด้วยกันก็อาจจะเกิดความกังวลใจได้อีกเช่นกันที่ลูกไม่เล่นกับเพื่อน เพราะบ่อยครั้งค่ะที่เด็กวัยนี้เล่นแล้วก็มักจะเกิดศึกแย่งของเล่นกันบ้าง จนต้องมีคนร้องไห้กันบ้างล่ะ
แต่พอลูกอายุ 4-5 ขวบ จะเริ่มมีพัฒนาการด้านสังคมมากขึ้น ทีนี้จะเริ่มหันหน้าเข้าหากันและเล่นกันอย่างมีกติกามารยาทเพิ่มขึ้น รู้จักผลักดันเล่น รู้จักแบ่งปัน และมีพัฒนาการเล่นร่วมกับคนอื่น หรือเล่นเป็นกลุ่มได้อย่างสนุกสนานมากขึ้น แต่ก็อาจจะมีการทะเลาะกันแย่งของกันเล่นกันเกินขอบเขต ยังไม่อยากแบ่งปันไม่อยากรอคอย และยึดตัวเองเป็นใหญ่ ซึ่งเป็นเรื่องที่เด็กๆ ต้องเรียนรู้และพัฒนาตนเองต่อไปค่ะ
ไม่เล่นกับเพื่อนก็เพราะ
การที่ลูกของเราแยกตัวและไม่ยอมเล่นกับคนอื่นๆ ก็อาจมีที่มาได้หลายอย่างค่ะ เช่น
- เป็นลูกคนเดียว จึงไม่คุ้นเคยกับการเล่นกับคนอื่น เด็กแต่ละคนจะใช้เวลาปรับตัวให้เข้ากับเพื่อนได้เร็วหรือช้าต่างกันเพราะฉะนั้นคุณพ่อคุณแม่ต้องให้เวลาเขาได้ปรับตัวสักพัก ก็มักจะเล่นกับคนอื่นได้สนุกสนานดี
- เล่นด้วยกันไม่สนุก เด็กบางคนไม่ชอบเล่นกับเด็กคนอื่นเพราะไม่สนุก อาจจะเป็นเพราะความสามารถของตนเองที่ไม่เท่ากับเพื่อน เช่น เด็กบางคนเก่งกว่าคนอื่นมาก วิ่งไล่จับทีไรก็ชนะเพื่อนทุกทีเขาก็จะไม่สนุกที่จะเล่นด้วย เด็กบางคนช้าหรือมีทักษะที่ล้าหลังเพื่อน เช่น เด็กที่อ้วนมากๆ พอเล่นวิ่งไล่จับกับเพื่อนก็จะไม่สนุก เพราะวิ่งหนีไม่ทันสักที ต้องแพ้เพื่อนอยู่บ่อยๆ เด็กก็เลยรู้สึกเป็นปมด้อย ไม่อยากเล่นร่วมกับเด็กคนอื่นค่ะ
- ร่างกายไม่แข็งแรง เด็กที่เจ็บป่วยเป็นโรคเรื้อรัง เล่นแล้วเหนื่อยง่าย อ่อนแอก็อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้ไม่อยากเล่นกับคนอื่นได้ค่ะ
- ความเครียด ที่เกิดขึ้นจากภายในครอบครัว จากพ่อแม่ทะเลาะกัน ถูกพ่อแม่ทำโทษอย่างรุนแรง โดยมีสาเหตุมาจากการเล่น หรือพ่อแม่มีความคาดหวังกับลูกมากเกินไป เช่น คาดคั้นกับลูกว่าทำไมเล่นกับเพื่อนทีไรต้องแพ้ทุกที นี่ก็เป็นสาเหตุที่ทำให้เด็กไม่อยากเล่นได้เช่นกัน
เล่นกับเพื่อนง่ายนิดเดียว
เพราะฉะนั้นลองสังเกตดูนะคะ ว่าเพราะเหตุใดลูกเราถึงไม่เล่นกับเพื่อน เมื่อเรารู้ที่มาที่ไปแล้ว เราก็สามารถแก้ไขปรับเปลี่ยนแม่หนูของเราให้เป็นเด็กที่มีเพื่อนเล่น และสามารถปรับตัวเข้ากับเพื่อนๆ ได้สบายๆ เลย
- เพียงแค่คุณพาลูกไปเจอกับเด็กรุ่นราวคราวเดียวกันบ่อยๆ ให้เขาได้เล่นอย่างอิสระเต็มที่กับเพื่อนๆ โดยไม่เข้าไปเจ้ากี้เจ้าการว่าลูกจะต้องเล่นด้วยกันกับเพื่อนจนกว่าเขาจะพร้อม โดยเฉพาะในเด็กเล็กๆ
- คุณพ่อคุณแม่เพียงให้กำลังใจหากเห็นว่าลูกประพฤติได้เหมาะสมในการเล่นกับคนอื่น คุณพ่อคุณแม่ต้องบอกให้รู้ว่าพฤติกรรมที่ลูกทำอยู่นั้นดี ด้วยหลากหลายวิธีตามแต่ความถนัดค่ะ เช่น ชื่นชมเขายิ้มให้เขา พยักหน้า
- หากคุณพ่อคุณแม่เห็นพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของลูก ก็ควรบอกให้ลูกได้รู้ด้วยเช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นการพูดบอกลูกได้รู้ แยกลูกออกจากคนอื่น มีบทลงโทษตามข้อตกลงที่พูดคุยกันไว้ และอย่าลืมทำอย่างที่คุณพูดทุกครั้งด้วย
- แนะนำวิธีปฏิบัติตัวเวลาต้องเล่นร่วมกับคนอื่น เด็กบางคนอาจจะไม่เคยชินกับการได้พบเจอเพื่อนในรุ่นเดียวกันเพราะฉะนั้นคุณพ่อคุณแม่ต้องแนะนำค่ะทั้งในเรื่องของการรอคอย การแบ่งปันความมีน้ำใจนักกีฬา รู้แพ้รู้ชนะ
- ถ้าหากว่าลูกเก่งกว่าเด็กวัยเดียวกันก็อาจแนะนำเพื่อนที่อายุมากกว่าให้ลูกได้เล่นด้วยอย่างเหมาะสมกับความสามารถของเขา หากลูกเป็นเด็กที่มีทักษะน้อยกว่าเพื่อน ก็อาจแนะนำเพื่อนที่อายุน้อยกว่าให้กับเขา หรือสอนให้เขารู้จักแพ้แล้วลุกขึ้นสู้ใหม่ด้วยความมานะอดทน
- ถ้าหากลูกเล่นแรงเกินไป หรือแสดงพฤติกรรมไม่เหมาะสม การลงโทษก็ไม่ควรเป็นการลงโทษด้วยความรุนแรง เช่น อาจตกลงกับลูกว่า หากลูกเล่นกับเพื่อนแรงจนเพื่อนเจ็บ หรือแย่งของเล่นเพื่อน ไม่รู้จักรอคิว คุณพ่อคุณแม่จะพาหนูกลับบ้านนะ และเมื่อลูกทำเช่นนั้นจริงๆ คุณพ่อคุณแม่จะต้องพาเขากลับบ้านทันที บอกกับเขาว่าลูกจะไม่ได้เล่นกับเพื่อนๆ อีกจนกว่าลูกจะควบคุมตัวเองได้ทำเช่นนี้สม่ำเสมอค่ะ ก็ช่วยให้ลูกมีทักษะในการเล่นกับเพื่อนได้ไม่ยาก
- หากสาเหตุมาจากเรื่องของความสัมพันธ์ หรือจากปัจจัยภายในครอบครัวคุณพ่อคุณแม่ต้องแก้ที่สาเหตุ หากเด็กๆ มีความผิดปกติของพัฒนาการด้านอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น มีอาการทางกาย ปวดหัว ปวดท้อง การนอน พัฒนาการถดถอย หรือมีความผิดปกติทางด้านร่างกายอื่นๆ ควรปรึกษาคุณหมอค่ะ
ทำไมต้องเล่นกับเพื่อน
บางคนอาจจะมีคำถามว่าทำไมถึงต้องให้ลูกเล่นกับเพื่อนด้วย เล่นกับเพื่อนมีประโยชน์ยังไง ก็ขอบอกถึงคุณประโยชน์ให้ฟังเอาไว้ตรงนี้ค่ะว่า การเล่นกับเพื่อนนอกจากจะเป็นการฝึกฝนพัฒนาทักษะด้านต่างๆ ให้กับเด็กๆ แล้ว การเล่นยังเป็นวิธีการเรียนรู้ของเด็กๆ ด้วย ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับรูปแบบการเล่นที่เหมาะสมกับพัฒนาการตามวัยของเขา
ส่วนการเล่นร่วมกับคนอื่น ยังเป็นการฝึกทักษะในการเข้าสังคม ทักษะในการแก้ปัญหา ทักษะในการสื่อสารการบริหารจัดการทั้งกับตัวเองและคนอื่นเป็นการฝึกฝนอีคิวให้กับลูกได้
ทักษะต่างๆ เหล่านี้เป็นพื้นฐานของทักษะทางสังคมที่เด็กๆ สามารถนำมาประยุกต์ใช้เมื่อเขาเติบโตได้เป็นอย่างดีค่ะ
การฝึกฝนในด้านต่างๆ เหล่านี้ทางที่ดีที่สุดคุณพ่อคุณแม่ควรเข้าไปยุ่งเกี่ยวกับการเล่นของเด็กๆ ให้น้อยที่สุดเพื่อให้เขาได้มีพัฒนาทักษะด้านต่างๆ ด้วยตัวของเขาเองให้มากที่สุดค่ะ
เพราะฉะนั้นใครที่ยังกังวลอยู่ก็คลายกังวลได้แล้วนะคะ เพราะแค่เล่นคนเดียวไม่ใช่เรื่องใหญ่อะไร สามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมลูกให้รู้จักเข้าสังคมได้ค่ะ อยู่ที่คุณพ่อคุณแม่จะอดทนและตั้งใจแค่ไหนเท่านั้นเอง.
(update 15 กรกฎาคม 2006)
[ ที่มา..
นิตยสารรักลูก ปีที่ 24 ฉบับที่ 278 มีนาคม 2549 ]
|
