เด็กทุกคนมีสัญชาตญาณการใช้มือมาตั้งแต่เกิด สังเกตได้จากการคว้าจับตั้งแต่เกิด ลิงห้อยโหนกิ่งไม้ (กำซะแน่นเชียว) และการสะดุ้งของมือที่กางออกเป็นห้าแฉกซึ่งการที่เด็กจะเรียนรู้พัฒนาการกล้ามเนื้อมือให้จับได้อย่างใจสั่ง จำเป็นต้องลืมหรือเอาชนะสัญชาตญาณทั้งสองอย่างก่อน
พัฒนาการทางกล้ามเนื้อมือไม่สามารถดำเนินไปตามลำพังได้จำเป็นต้องอาศัยทักษะการมองเห็นร่วมด้วย
เพราะการทำงานของมือและตาจะประสานกัน คือมีการมองตามมือตัวเอง เช่น เวลาเขาจับนิ้วคุณแม่ ตาก็มองนิ้วตามด้วยเหมือนกัน
เพราะฉะนั้นที่คุณแม่เห็นนิ้วน้อยๆ เคลื่อนไหวหยิบจับของง่ายๆ นั้น เอาเข้าจริงแล้วต้องใช้การทำงานประสานกันของอวัยวะหลายส่วนเลยทีเดียว
พัฒนาการของมือน้อย
1-3 เดือน
หลังจากแรกเกิดที่เจ้าตัวเล็กมีสัญชาตญาณการคว้าจับ ช่วง 3 เดือนนี้แรงคว้าคลายตัวลงไป นิ้วมือจะค่อยๆ ยืดเหยียด ซึ่งเจ้าตัวเล็กมักให้ความสนใจมือของตัวเอง บางครั้งก็จะกางมืออ้าตลอด ชอบยกมือขึ้นมาดูเล่น ถ้าคุณแม่วางสิ่งของลงในมือเจ้าตัวเล็กก็ถือไว้ได้ไม่นานนัก ต้องใช้เวลาอีกสักนิด ช่วงนี้กำๆ กางๆ ยกมือขึ้นดูเล่นไปพลางๆ ก่อนค่ะ
กระตุ้นเสริมพัฒนาการ : จ๊ะเอ๋มือจ๋า คุณแม่ลองใช้ของเล่นที่มีพื้นผิวต่างกันเขี่ยมือลูกเบาๆ เพื่อกระตุ้นประสาทสัมผัส หรือวางสิ่งของลงในมือเจ้าตัวเล็กจะรีบใช้อุ้งมือรัดของเล่นชิ้นนั้นไว้อย่างรวดเร็ว แต่ถ้าไม่อยากใช้วัสดุอุปกรณ์ก็ลองใช้มือคุณแม่เล่นกับนิ้วมือน้อยๆ ขณะที่กำลังนอนหงายผึ่งพุงสบายอยู่เพื่อให้ลูกมองเห็นด้วยค่ะ
3-6 เดือน
กล้ามเนื้อมือเจ้าตัวเล็กเริ่มแข็งแรงขึ้นมาก เพราะเขาควบคุมมือได้มากขึ้น อย่างดึงเสื้อมาเล่นจ๊ะเอ๋กับคุณแม่ได้ ช่วงนี้เขาจะชอบคว้าของเล่นด้วยสองมือ ชอบหยิบจับหรือขยำของเล่นที่มีเสียง แต่อาจจะยังถือของที่มีน้ำหนักไม่ค่อยได้ แต่ก็พยายามใช้ปลายนิ้วเกี่ยวหรือคว้าจับสิ่งของและค่อยๆ ใช้นิ้วกลางกับนิ้วชี้คีบของมากกว่า รอกระทั่งเข้าเดือนที่ 6 ละค่ะ เจ้าตัวเล็กจึงประคองขวดนมและสามารถย้ายของจากมือหนึ่งไปอีกมือหนึ่งได้
กระตุ้นเสริมพัฒนาการ : เอื้อมคว้าหยิบจับ ลองยื่นของเล่นไปให้เขาใกล้ๆ ลูกจะเอื้อมมือออกมาคว้าเป็นการเล่นร่วมกัน หากคุณแม่อยากกระตุ้นนิ้วมือลูกน้อยให้รู้จักการจับและปล่อยด้วยการเล่นเกมรับส่งของเล่น หรือจะฝึกให้ใช้ช้อนทานอาหารก็ได้ค่ะ
6-9 เดือน
มือไม่อยู่สุขแล้ว เจ้าตัวเล็กมักชอบจับของเล่นไว้ในมือนานๆ แม้จะหยิบของเล่นชิ้นใหม่ขึ้นมาก็ไม่ยอมทิ้งชิ้นเดิม และยังชอบทำให้เกิดเสียง เช่น ใช้ของเล่นเคาะโต๊ะ และเริ่มเคลื่อนไหวคล่องแคล่วมากขึ้น มีรายละเอียดในการเล่นมากขึ้น มีรายละเอียดในการเล่นมากขึ้น เช่น เม็ดถั่วจากพื้นหรือสร้อยคอเส้นเล็กจากคอคุณแม่ ฯลฯ
กระตุ้นเสริมพัฒนาการ : นักหยิบจอมซน เป็นช่วงที่สนุกกับการใช้นิ้วหยิบของค่ะ เมื่อเจ้าตัวเล็กพยายามนักหนากับการหยิบจับของชิ้นเล็ก คุณแม่ลองหั่นอาหารหรือผลไม้เป็นชิ้นเล็กๆ ขนาดที่เขาพอหยิบเข้าปากได้ให้ฝึกหยิบดูสิคะ เขาจะสนุกที่หยิบได้และยังอิ่มท้องด้วย
9-12 เดือน
ประสบความสำเร็จครั้งยิ่งใหญ่! เพราะเจ้าตัวเล็กสามารถหยิบของด้วยนิ้วหัวแม่มือกับนิ้วชี้ได้แล้ว มิหนำซ้ำยังหยิบสิ่งของจากพื้นและปล่อยสิ่งของให้หลุดมือได้ตามใจสั่ง คราวนี้ละค่ะ เขาจะสนุกกับการหยิบโน่นขว้างนี่ และพยายามถือแท่งไม้ 2 อันด้วยมือข้างเดียวอีกด้วย
กระตุ้นเสริมพัฒนาการ : หยิบโยนแสนสนุก จะชอบใช้มือเดียวถือของหลายชิ้น ให้คุณแม่วางของเล่นลงในมือลูกหลายๆ ชิ้น ให้เขาโยนทิ้ง เพราะการปล่อยของให้หลุดจากมือเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนที่สมองจะรับรู้และสั่งการ เกต้องฝึกอยู่นานค่ะ ส่วนการถือของ 2 ชิ้นในมือเดียวนั้น คุณแม่คงต้องค่อยๆ ฝึกโดยวางแท่งไม้ทั้งสองลงไปในมือเขาพร้อมๆ กันค่ะ
คุณแม่คงเห็นแล้วนะคะว่าถึงแม้การบังคับมือจะเป็นเรื่องละเอียดอ่อนและซับซ้อน แต่ก็ไม่ยากจนเกินไปหากใช้กิจกรรมที่ง่ายและสนุกค่ะ
Doctor's Advice
หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นว่าพัฒนาการมือของลูกไม่เป็นไปตามช่วงวัย อย่าเพิ่งวิตกกังวลจนเกินไปนะคะ เพราะเด็กแต่ละคนมีพัฒนาการแต่ละด้านไม่เท่ากันค่ะ ถ้าคุณพ่อคุณแม่ใจร้อนไปเร่งรัดมากเกินไปลูกอาจเกิดความเครียดได้ ทางที่ดีควรสังเกตและหมั่นกระตุ้นพัฒนาการของลูกอย่างใกล้ชิด และอย่าลืมดูพัฒนาการด้านอื่นประกอบด้วนนะคะ แล้วจะพบว่าแต่ละระยะมีการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นค่ะ.
(update 19 กรกฎาคม 2006)
[ ที่มา..
นิตยสารดวงใจพ่อแม่ Vol.11 No.126 April 2006]
|