มีเด็กจำนวนน้อยคนมากที่รู้ว่า ควรทำอะไรก่อนอะไรหลัง นั่นคือควรลำบากก่อนสบายทีหลัง
หากเป็นวัยเรียนควรเรียนหนังสือก่อนแล้วจึงไปเล่นทีหลัง หากเป็นวัยเพิ่งเรียนจบ
ควรเก็บหอมรอมริบก่อนแล้วจึงเที่ยวทีหลัง
นอกจาก ทำดีได้ดีทำชั่วได้ชั่ว และ ธรรมะย่อมชนะอธรรม แล้ว
จริยธรรมอีกข้อที่เด็กๆ ควรมีคือ ลำบากก่อนสบายทีหลัง
ทุกเช้าขณะขับรถไปทำงาน ผมต้องผ่านโรงเรียนประถมแห่งหนึ่งก่อนที่จะผ่านกลุ่มโรงเรียนมัธยม
อาชีวะ ช่างกล และพาณิชย์ นักเรียนประถมตัวเล็กๆ เดินตามคุณพ่อคุณแม่ข้าโรงเรียนอย่างว่านอนสอนง่าย
บางคนเดินมากับเพื่อนเป็นกลุ่มสี่ห้าคนก็เข้าโรงเรียนทันทีดูน่ารัก
ขณะที่กลุ่มนักเรียนมัธยมจะยืนจับกลุ่มกันบริเวณหน้าโรงเรียนค่อนข้างมาก บ้างก็สูบบุหรี่
บ้างก็ตะโกนแซวเพื่อนหน้าสวยที่เดินผ่านมา นักเรียนสาวบางคนกำลังแต่งหน้าทาปาก
บ่อยครั้งเห็นยืนคุยกะหนุงกะหนิงกันเป็นคู่ๆ
พวกนี้จบแล้วทำงานอะไรบ้าง ผมรำพึงบ่อยครั้ง
ไม่มีอะไรจะทำ คนข้างๆ ตอบ
เย็นวันหนึ่งผมถามลูกสาวซึ่งเพิ่งกลับมาจากโรงเรียน
จะทำอะไรต่อคร้าบ คุณพ่อถามเรียบร้อย
ฆ่าเวลา ลูกสาวตอบยิ้มๆ ถ้าไม่ฆ่าก็ปล่อยมันผ่านไป
ระหว่างชั้นประถมถึงชั้นมัธยมคงจะมีอะไรบางอย่างเกิดขึ้นแน่ อะไรบางอย่างนั้นทำให้เด็กประถมน่ารัก
ที่เดินเข้าโรงเรียนตอนเช้ากลายเป็นมัธยมน่าเกลียดที่ยืนเกะกะหน้าโรงเรียนไปได้
อะไรบางอย่างนั้นไม่ปรากฏในตำรา ไม่มีคำศัพท์เรียกหาโดยเฉพาะ
อะไรบางอย่างนั้นผมสมัครใจจะเรียกว่า รักสนุกยิ่งๆ ขึ้นไป
อันที่จริงเรารักสนุกตั้งแต่เกิด ตำราเขียนว่าเด็กๆ เป็นพวกรักสนุก
จะทำอะไรหรือไม่ทำอะไรก็เพื่อความสนุกสะดวก สบาย เอาความสุขเป็นที่ตั้ง
โตขึ้นมาแล้วต่างหากที่รู้จักใช้เหตุใช้ผล คิดหน้าคิดหลัง รู้ว่าควรทำอะไรก่อน ควรทำอะไรหลัง
แต่ภาพที่เห็นในบ้านเรานั้นมิใช่ ผมสังเกตว่ามีเด็กจำนวนน้อยคนมากที่รู้ว่าควรทำอะไรก่อนอะไรหลัง
นั่นคือควรลำบากก่อนสบายทีหลัง หากเป็นวัยเรียนควรเรียนหนังสือก่อนแล้วไปเล่นทีหลัง
หากเป็นวัยหนุ่มสาว คิดตั้งตัวควรทำการค้าขนาดเล็กก่อนแล้วจึงขยายภายหลัง
ส่วนใหญ่ที่พบนั้นรักสบายตั้งแต่ต้น เล่นมากกว่าเรียนจนไม่มีอนาคต
เพิ่งทำงานได้เงินเดือนสี่พันก็รังเกียจงานของตนเองเพราะไม่พอกินพอดื่ม
จบมาใหม่ๆ ก็คิดกู้เงินลงทุนสถาปนาตนเองเป็นเถ้าแก่ตั้งแต่วันแรก
ลักษณะที่ไม่ยอมเผชิญหน้าความยากลำบากเช่นนี้เกิดจากคุณพ่อคุณแม่มิได้ฝึกเด็กๆ ตั้งแต่ยังฝึกได้
คงเป็นเพราะคุณพ่อคุณแม่รักลูก และคุณพ่อคุณแม่มีเงินมากพอที่จะซื้อความสุขเล็กๆ น้อยๆ ให้แก่ลูกได้
แต่การไม่ฝึกให้เด็กเผชิญหน้าความยากลำบากเลยนั้นน่าจะเป็นการทำร้ายเด็กในระยะยาว
พูดเช่นนี้มิได้หมายความว่าต้องแกล้งเด็กให้ยากลำบาก ที่จริงแล้วในชีวิตประจำวัน
มีเหตุการณ์มากมายที่เด็กๆ ต้องเผชิญความยากลำบากโดยธรรมชาติ
ซึ่งคุณพ่อคุณแม่หลายท่านก็ยินดีให้ลูกเผชิญความยากลำบากและช่วยเหลือตนเอง
ยังมีอีกสถานการณ์หนึ่งที่คุณพ่อคุณแม่หลายท่านมักลืมฝึกเด็กนั่นคือ
ความสามารถที่จะถอนตัวจากความสนุก ชื่อยาวจัง เรียกสั้นๆ ว่า หยุดสนุก ก็ได้
ผมสังเกตเห็นปรากฏการณ์เหล่านี้จากงานปาร์ตี้วันเกิดที่เด็กๆ ชอบจัดกัน
เด็กหลายบ้านไร้ความสามารถที่จะถอนตัวออกจากงานกลับบ้านไปนอนทั้งๆ ที่วันรุ่งขึ้นเป็นวันเรียน
บางครั้งถึงกับเป็นวันสอบ ขณะที่เด็กบางคนจะอยู่ร่วมงานพอสมควรแก่เวลาแล้วถอยกลับบ้าน
ไปอ่านหนังสือเตรียมตัวสอบ
ปรากฏการณ์ที่เห็นกันทั่วไปคือเรื่องเล่นเกม แช็ตกับเพื่อน หรือคุยโทรศัพท์
ประเด็นวันนี้มิใช่เรื่องติดหรือไม่ติด มีวินัยหรือไม่มีวินัย
แต่ขอให้สังเกต ความสามารถที่จะถอนตัวจากความสนุก หรือ หยุดสนุก
ว่าเด็กๆ แต่ละคนมีไม่เท่ากัน
เรื่องนี้ยากนะครับ ใครๆ ก็ชอบสนุกเป็นเรื่องธรรมดา แต่ความสามารถที่จะถอนตัวจากความสนุก
ตรงหน้ามิใช่เรื่องธรรมดา ต้องการวุฒิภาวะ ความมีวินัยในตนเอง
และต้องการความสามารถในการคาดการณ์อนาคตด้วย
พ่อบ้านคนหนึ่งพาตนเองไปติดเชื้อเอดส์ก็เพราะขาดความสามารถที่จะถอนตัวจากความสนุกตรงหน้า
คล้ายๆ กับที่เด็กมัธยมยืนแกร่วหน้าโรงเรียนตอนเช้า เลิกเรียนไม่กลับบ้านไปงานเลี้ยงแล้วไม่ยอมเลิก
เล่นเกมแล้วถอนตัวไม่ออก
พรุ่งนี้ไม่มีวิชาสำคัญนี่นา ลูกชายผมขออนุญาตขาดเรียนในวันรุ่งขึ้น
ไม่มีสอบเก็บคะแนนด้วยนะ ลูกสาวร่วมเจรจาต่อรอง
ไม่เกี่ยวนี่นา เรามีหน้าที่ไปเรียน ผมพูดสั้นๆ
จ๊อดก็ไม่กลับนะ อี๊ดเขาก็ไม่กลับ อยากดูรอบชิงครับ ลูกชายขอร้องต่อ
เค้าไม่กลับก็เรื่องของเค้า พวกเรากลับเถอะ ป๊าม้าก็ต้องไปทำงานตามปกติ
คุณพ่อคุณแม่มีหน้าที่สอนให้เด็กรับผิดชอบหน้าที่ของตนเอง
แสดงให้ดูว่าตนเองก็ต้องรับผิดชอบงานของตนเองด้วย
อยากดูรอบชิง ลูกสาวเสียงอ่อย
จะได้ดูแน่ ยังจะมีอีกหลายครั้ง แต่ตอนนี้พวกเราต้องไปทำงานและไปโรงเรียน คุณแม่ว่า
เป็นหน้าที่ของคุณพ่อคุณแม่ที่จะมอบความสามารถที่จะถอนตัวจากความสนุกให้แก่ลูกๆ
เพราะในอนาคตยังจะมีเรื่องยั่วยวนชวนสนุกอีกมาก
สอนลูกให้รู้ว่าไม่ต้องห่วงเลยว่าชีวิตจะไม่มีความสนุก
แต่ความสนุกนั้นต้องมาพร้อมความรับผิดชอบ ความปลอดภัย
และความมั่นคงในชีวิต
(update 14 พฤศจิกายน 2005)
[ ที่มา..
kids & family ปีที่ 10 ฉบับที่ 115 ตุลาคม 2548]
|
