ห้องสมุด E-LIB : Health Library for Thai : หัวใจของเรา ดวงเดียวกัน

สถิติล่าสุดของเด็กไทยที่เกิดใหม่ ทุกๆ 1,000 คน จะมีถึง 8 คน ที่พบว่า ป่วยเป็นโรคหัวใจ เป็น 8 คนที่คุณพ่อคุณแม่ใหม่ทุกคนต่างภาวนาขออย่าให้เกิดกับลูกน้อยของตนเลย แต่ความปรารถนานั้น ใครล่ะจะสามารถกำหนดได้

รู้จักโรคหัวใจเด็ก

เพราะอัตราการเกิดโรคหัวใจไม่เพิ่มและไม่ลดลง เหมือนกับว่าเป็นโรคที่พ่อแม่ต้องจับฉลากเสี่ยงดวงเอาว่า ลูกเราจะเป็น 1 ใน 8 หรือไม่ ซึ่งแน่นอนว่าไม่มีใครอยากให้ลูกตัวเองเป็นหนึ่งในจำนวนนั้น แต่ถึงกระนั้นการรู้ถึงวิธีป้องกัน ลดปัจจัยเสี่ยงของการเกิด และรู้จักทำความเข้าใจกับโรคหัวใจในเด็ก ก่อนที่โรคนี่จะบุกเข้ามาหาเจ้าตัวเล็กของเรา ก็เป็นสิ่งที่ควรรู้และทำความเข้าใจไว้ค่ะ

โรคหัวใจในเด็ก แบ่งออกเป็น 2 ชนิดใหญ่ๆ คือ

1. โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด
2. โรคหัวใจที่เกิดทีหลัง แบ่งได้เป็นโรคหัวใจรูห์มาติคและโรคคาวาซากิ

โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด เป็นโรคหัวใจที่พบได้บ่อยที่สุดในเด็ก บางคนเป็นตั้งแต่หลังคลอด บางคนก็อายุสัก 3-4 ปี แล้วจึงมาตรวจพบว่าเป็นโรคหัวใจ หรือบางคนมาตรวจพบตอนเป็นผู้ใหญ่แล้ว ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของโรค

อาการของโรคหัวใจจะแบ่งออกเป็นลักษณะของเด็กที่ตัวเขียว คือมีเลือดดำและเลือดแดงผสมกันแล้วขึ้นไปเลี้ยงสมอง และแบบตัวไม่เขียว คือผนังห้องหัวใจมีรูรั่วที่ทำให้เลือดไหลไปท่วมปอด

รู้ได้อย่างไรว่า ลูกเป็นโรคหัวใจ

อาการที่แสดงให้เรารู้ว่าลูกเป็นโรคหัวใจนั้นมีแตกต่างกันไป ขึ้นกับชนิดของโรคหัวใจที่เป็น แต่อาการโดยรวมของโรคหัวใจที่พ่อแม่พอจะสังเกตได้ก็คือ หายใจหอบแรง และหายใจเร็ว มีอาการเหนื่อยในขณะดูดนม ดูดนมช้าและต้องหยุดดูดนมเป็นพักๆ มีการเจริญเติบโตช้า และจะตัวเล็กกว่าเด็กๆ ในวัยเดียวกัน น้ำหนักไม่ค่อยขึ้น เป็นหลอดลมอักเสบหรือปอดบวมบ่อยๆ และเมื่อเป็นแล้วมักมีอาการรุนแรงหรือหายช้ากว่าปกติ

บริเวณเล็บ ริมฝีปาก ลิ้น หรือปลายมือจะมีสีเขียว อาจมีอาการมือและนิ้วเท้าโตกว่าปกติร่วมด้วย หรือมีอาการเขียวขณะที่ออกแรงร้องไห้ หัวใจเต้นเร็วหรือช้าผิดปกติ ถ้าอาการเริ่มเข้าข่ายตามนี้อย่ารอช้านะคะ รีบพาไปพบคุณหมอเพื่อตรวจดูค่ะ

สาเหตุของโรคหัวใจพิการแต่กำเนิด

ส่วนใหญ่ยังไม่พบสาเหตุที่แน่นอนว่าเกิดจากอะไร แต่มีโอกาสเป็นได้ถ้าว่าตอนที่ตั้งครรภ์ คุณแม่ติดเชื้อหัดเยอรมันในช่วง 3-4 เดือนแรก หรือกินยาบางชนิดเข้าไปในขณะตั้งครรภ์ เช่น ยารักษาโรคจิตเภท ดื่มเหล้า ได้รับรังสีบางชนิด หรือมารดาสูงอายุแล้วเป็นโรคเบาหวาน และโรคทางพันธุกรรม หรือแม้แต่การเป็นโรคบางชนิดก็อาจเป็นสาเหตุให้เกิดโรคหัวใจได้ แม้เด็กจะไม่ได้เป็นโรคหัวใจพิการแต่กำเนิดก็ตาม

โรคหัวใจรูห์มาติค

ที่ได้ชื่อว่า โรคหัวใจรูห์มาติค เพราะเกิดตามหลังการเป็นไข้รูห์มาติค อาการของไข้รูห์มาติคคือเป็นไข้ ปวดบวมตามข้อ มีผื่นแดงที่ผิวหนัง มีตุ่มแข็งที่ชั้นใต้ผิวหนัง และถ้ามีหัวใจอักเสบร่วมด้วยจะมีอาการเหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย หอบ บวมที่เท้าและขา โรคนี้มักจะพบได้ในเด็กโตอายุ 5 ขวบขึ้นไป

สิ่งที่ต้องระวังสำหรับเด็กที่เป็นโรคนี้ก็คือ โรคนี้เป็นซ้ำได้ หากได้รับเชื้อและมีอาการอักเสบที่คอและทอนซิล ยิ่งในรายที่มีหัวใจอักเสบร่วมด้วย หัวใจจะอักเสบมากยิ่งขึ้น ยิ่งเป็นบ่อยเท่าไรยิ่งมีโอกาสเกิดความพิการของลิ้นหัวใจแบบถาวรได้เท่านั้น

ส่วนการรักษาให้หายขาดเป็นไปได้ยากมาก อาจต้องผ่าตัดซ่อมหัวใจหรือเปลี่ยนลิ้นหัวใจเลยทีเดียว ซึ่งมีอันตรายและค่าใช้จ่ายสูงมาก แต่โชคดีที่ปัจจุบันโรคนี้ในบ้านเราลดน้อยลงแล้ว

โรคคาวาซากิ

เป็นโรคที่เกิดขึ้นได้โดยไม่ทราบสาเหตุค่ะ พบได้เยอะในเด็กอายุน้อยกว่า 4 ปี โดยจะมีอาการไข้สูง มีการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง ตาแดงและต่อมน้ำเหลืองโต โรคนี้สามารถหายขาดได้เองโดยไม่ต้องรักษา

แต่ปัญหาที่สำคัญของโรคนี้ที่ก่อให้เกิดโรคหัวใจก็คือ การโป่งพองของเส้นเลือดที่เลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ อาจทำให้เกิดการอุดตันของเส้นเลือดเลี้ยงหัวใจจากลิ่มเลือด ส่งผลให้กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ซึ่งภาวะแทรกซ้อนที่ว่านี้เกิดได้ประมาณร้อยละ 20-30

โรคหัวใจที่พบในเด็กยังมีโรคกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ โรคเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย และโรคหัวใจซึ่งเป็นผลพวงมาจากโรคอื่นๆ ได้แก่ โรคหัวใจที่เกิดจากภาวะโลหิตจาง โรคทาลัสซีเมีย ไตวายเรื้อรัง และความผิดปกติทางกรรมพันธุ์

ดูแลเมื่อหัวใจหนูป่วย

การดูแลนั้นขึ้นอยู่กับโรคและอาการแสดงของเด็กด้วยค่ะ เด็กบางคนถึงแม้เป็นโรคหัวใจ แต่การดูแลก็แทบจะไม่ต่างจากเด็กปกติทั่วไป ขณะที่เด็กบางคนต้องดูแลเอาใจใส่อย่างมาก เพราะมีภาวะความผิดปกติมากกว่า ดังนี้

เด็กที่มีอาการของโรคหัวใจน้อย การดูแลเหมือนเด็กปกติเลยค่ะ เพราะเด็กเหล่านี้มีความผิดปกติของหัวใจที่ไม่รุนแรง ไม่จำเป็นต้องรักษา ไม่มีข้อจำกัดในเรื่องการเรียน และการออกกำลังกาย
แต่มีข้อระวังคือเวลาที่ไปทำฟันคุณพ่อคุณแม่ต้องบอกคุณหมอค่ะ ว่าลูกของเราเป็นโรคหัวใจ เพื่อคุณหมอจะได้ให้ยาป้องกันการอักเสบของลิ้นและผนังหัวใจ แต่ถึงแม้อาการของโรคหัวใจของลูกจะไม่รุนแรง คุณพ่อคุณแม่ก็จะชะล่าใจไม่ได้ ควรพาลูกไปพบแพทย์เป็นระยะๆ เพราะในโรคหัวใจบางอย่าง อาการจะรุนแรงขึ้นเมื่อลูกของเราอายุมากขึ้นค่ะ

เด็กที่เป็นโรคหัวใจและมีอาการตัวเขียว คุณพ่อคุณแม่ต้องระวังอย่าให้ลูกขาดน้ำค่ะ ให้รับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กมากๆ อาการเขียวนี้มักจะเกิดในช่วงเช้า หรือมีไข้ ร้องไห้นานๆ หรืออาจจะเกิดจากการออกกำลังกายจนเหนื่อยก็ได้

หากลูกมีอาการเขียวขึ้นมาเมื่อไร ให้จับลูกนั่งยองๆ หรืออุ้มพาดบ่าเอาเข่าชิดที่หน้าอก ถ้ายังไม่ดีขึ้นควรพาไปพบคุณหมอ

เรื่องอาหารนั้นเด็กที่มีอาการเขียว ต้องได้รับอาหารที่มีคุณค่าสูง นมแม่จึงเป็นอาหารที่ดีที่สุด แต่ในบางกรณีคุณหมออาจแนะนำให้ใช้น้ำนมสูตรพิเศษเพื่อให้ได้รับสารอาหารเพิ่มขึ้น ข้อสำคัญคือการให้นมในเด็กที่มีอาการเขียวต้องให้ครั้งละน้อยๆ แต่บ่อยครั้งค่ะ

ออกกำลังกายกันเถอะ

อย่าเพิ่งเข้าใจว่าเด็กที่เป็นโรคหัวใจไม่สามารถออกกำลังกายได้เหมือนเด็กปกติ ตรงกันข้ามการออกกำลังกายเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับเด็กทุกคนรวมทั้งเด็กโรคหัวใจด้วย เพราะช่วยในเรื่องของพัฒนาการทั้งทางร่างกายและจิตใจ

แต่อาจต้องควบคุมการออกกำลังกายให้เหมาะสม เช่น ในเด็กที่มีอาการตัวเขียว ต้องระวังการออกกำลังกาย ไม่ควรออกกำลังกายมากเกินไป เพราะอาจทำให้เป็นลม หรือเกิดอาการเขียวฉับพลันจนอาจเสียชีวิตได้ ไม่ควรออกกำลังกายที่เป็นการแข่งขัน หรือเลือกชนิดการออกกำลังกายที่ไม่รุนแรงหรือใช้กำลังมากเกินไป ออกกำลังกายได้เท่าที่ร่างกายของลูกรับไหว ซึ่งในส่วนนี้คุณหมอที่ดูแลลูกสามารถให้คำแนะนำที่เหมาะสมได้ค่ะ

ป้องกันหัวใจดวงน้อย

ถึงแม้จะไม่ทราบว่าหัวใจพิการเกิดมาจากสาเหตุใดกันแน่ แต่หนทางป้องกันให้เกิดความเสี่ยงน้อยที่สุดก็มีเหมือนกันค่ะ ขอเพียงคุณพ่อคุณแม่ทั้งหลายใส่ใจและทำตามก็สามารถช่วยลดความเสี่ยงไปได้เยอะแล้วล่ะค่ะ

1. ในครอบครัวที่เคยมีคนเป็นโรคหัวใจ ขอให้ปรึกษาแพทย์ก่อนตั้งครรภ์ จะได้ทราบถึงโอกาสและลดความเสี่ยงที่เจ้าตัวน้อยจะเป็นโรคหัวใจ

2. ฉีดวัคซีนป้องกันโรคหัดเยอรมันในกรณีที่ไม่เคยเป็นโรคนี้ หรือไม่เคยได้รับวัคซีนชนิดนี้มาก่อน และควรฉีดก่อนตั้งครรภ์อย่างน้อย 3 เดือน

3. ช่วงที่คุณแม่กำลังตั้งครรภ์ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาทุกชนิด หรือปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ รักษาสุขภาพให้แข็งแรง เลิกเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ และหมั่นไปพบแพทย์สม่ำเสมอตามนัดค่ะ

4. ถ้าคุณแม่มีโรคประจำตัวอย่างเช่น เบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง ควรปรึกษาแพทย์ก่อนมีบุตรค่ะ

ปัญหาของเด็กโรคหัวใจ

แม้ปัจจุบันโรคหัวใจในเด็กจะไม่ใช่เรื่องใหญ่หรือเป็นโรคที่ทำให้เด็กต้องเสียชีวิตเป็นจำนวนมากเหมือนแต่ก่อน เพราะความเจริญทางการแพทย์ที่ก้าวหน้าขึ้น แต่การผ่าตัดหัวใจเพื่อรักษาชีวิตเด็กในแต่ละปีก็ยังทำได้น้อย ทั้งนี้เนื่องจาก

แพทย์ที่เชี่ยวชาญทางด้านนี้มีน้อย และการผ่าตัดหัวใจเด็กต้องใช้ความชำนาญและความระมัดระวังสูงมาก เพราะการผ่าตัดหัวใจเด็กมีความซับซ้อนกว่าผู้ใหญ่ แล้วหลังจากการผ่าตัดแล้วทีมแพทย์ก็ต้องคอยดูแลจนกว่าอาการเด็กจะดีขึ้น อีกอย่างจำนวนเด็กที่ต้องรับการผ่าตัดก็เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ทำให้การผ่าตัดทำได้น้อยในแต่ละปี เด็กส่วนหนึ่งจึงต้องเสียชีวิตเพราะรอคอยการผ่าตัดไม่ไหว

เด็กที่ป่วยเป็นโรคหัวใจส่วนใหญ่ผู้ปกครองมีฐานะยากจน การเข้ารับการรักษาจึงต้องรอความช่วยจากมูลนิธิ หรือโครงการต่างๆ เช่น โครงการ 30 บาท ซึ่งในแต่ละปีมีเด็กรอคอยความช่วยเหลือเป็นจำนวนมาก

หน่วยงานที่ดูแลเรื่องโรคหัวใจ

มูลนิธิเด็กโรคหัวใจ โทร 0 2716 6109, 0 2716 6070
มูลนิธิเพื่อสนับสนุนการผ่าตัดหัวใจเด็ก โรงพยาบาลราชวิถี โทร. 0 2247 1027
โครงการ ICU ที่โรงพยาบาลราชวิถี ตึกสอาดบริพัฒน์ (สามารถบริจาคทรัพย์เพื่อช่วยเหลือเด็กๆ ที่ป่วยด้วยโรคหัวใจที่หน่วยงานดังกล่าว)

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติมเรื่องโรคหัวใจ

www.saveblueheart.org
www.thaiheart.org
www.doctorok.com
www.pcsf.org
www.mahidol.ac.th/mahidol/ra/rapd/cardpati.htm

(update 37 สิงหาคม 2005)
[ ที่มา.. นิตยสารรักลูก ปีที่ 22 ฉบับที่ 258 กรกฎาคม 2547 ]

[ BACK TO LIST]

main

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600