ห้องสมุด E-LIB : Health Library for Thai : ภูมิแพ้ ไม่น่ากลัวอย่างที่คิด

ใครๆ ต่างก็รู้กันดีว่าภูมิแพ้เป็นโรคที่บั่นทอนทั้งสุขภาพกายและสุขภาพใจ ยิ่งถ้าเกิดขึ้นกับเด็กด้วยแล้ว เป็นสิ่งที่ทรมานทั้งผู้ที่เป็นและผู้ดูแล ดวงใจพ่อแม่คราวนี้จึงเรียนเชิญ ผศ.นพ.เฉลิมชัย บุญยะลีพรรณ หัวหน้าหน่วยโรคภูมิแพ้ คณะแพทย์ศาสตร์ ม.ศรีนครินทรวิโรฒ แพทย์เฉพาะทางโรคภูมิแพ้ มาให้ความรู้เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่ได้เตรียมป้องกัน และทราบถึงการดูแลหากลูกน้อยของคุณมีโรคนี้เข้ามาเยือนค่ะ

แนวโน้มเด็กไทยเป็นภูมิแพ้

สถานการณ์โรคภูมิแพ้ในประเทศไทยและในประเทศอื่นๆ ทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นประเทศในแถบเอเชียของเรา ยุโรป ออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา หรือแม้กระทั่งละตินอเมริกาก็เพิ่มขึ้นทั้งหมด แต่แตกต่างกันมากน้อยขึ้นอยู่กับสิ่งแวดล้อมและกรรมพันธุ์

จากการสำรวจในประเทศไทย มีตัวเลขของโรคหอบหืดที่เพิ่มขึ้นจากในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา จาก 4% เป็น 13% ซึ่งตัวเลขนี้เป็นของนักเรียนในชั้นประถมถึงมัธยมในกรุงเทพฯ แต่ในเด็กเล็กยังไม่มีการเก็บสถิติ ส่วนในผู้ป่วยโรคแพ้อากาศที่เรียกว่า เยื่อบุจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ เพิ่มขึ้นจาก 20% เป็น 40% ครับ

รู้ลึกเรื่องภูมิแพ้

โรคภูมิแพ้ (Allergic Diease) เป็นโรคภูมิต้านทานของเราทำงานผิดปกติในเชิงขยันขันแข็งหรือทำงานมากเกิน และมีปฏิกิริยาตอบสนองเร็วเกินไป ซึ่งปกติการทำงานของภูมิต้านทานจะทำงานพอดี สมเหตุสมผล แต่ถ้าทำงานผิดปกติจะมีด้วยกัน 2 ประเภท คือ

ประเภทที่ 1 ขยันขันแข็ง ทำงานมากเกินไป เร็วเกินไป เรียกว่า Hypersensitive อันนี้ คือโรคภูมิแพ้

ประเภทที่ 2 คือ ภูมิต้านทานไม่ค่อยทำงาน เรียกว่า โรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง ซึ่งแยกย่อยเป็น 2 ชนิด คือ ชนิดที่มีมาแต่กำเนิดกับชนิดที่เกิดขึ้นภายหลัง ที่เจอได้บ่อยและรู้จักกันดีคือ โรคเอดส์ เป็นกลุ่มภูมิต้านทานบกพร่องชนิดเกิดขึ้นภายหลัง ตอนเกิดมาภูมิคุ้มกันคนคนนั้นปกติ แล้วไปเกิดสภาวะบางอย่าง เช่น ติดเชื้อไวรัส

ปัจจัยก่อโรคภูมิแพ้

กรรมพันธุ์ โดยทั่วไป ในสังคมหนึ่งๆ จะมีคนเป็นภูมิแพ้อยู่ประมาณ 12% แต่ถ้ามีคุณพ่อคุณแม่หรือคนใดคนหนึ่งเป็นโรคภูมิแพ้ เปอร์เซ็นต์ในการเกิดโรคภูมิแพ้จะเพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า นั่นคือ ลูกมีโอกาสเป็นภูมิแพ้ 25% แต่ถ้าคุณพ่อคุณแม่เป็นภูมิแพ้ด้วยกันทั้งคู่ ลูกจะมีโอกาสเป็นภูมิแพ้ถึง 50% ตัวเลขเพิ่มขึ้นเป็น 4 เท่า แต่หากพบว่าทั้งคุณพ่อคุณแม่เป็นภูมิแพ้ที่อวัยวะเดียวกัน เช่น เป็นภูมิแพ้จมูกเหมือนกัน โอกาสที่ลูกจะเสี่ยงเป็นโรคภูมิแพ้จมูกเพิ่มสูงขึ้นไปถึง 70%

สิ่งแวดล้อม ด้วยความเป็นสังคมเมืองส่งผลให้เราอยู่กันแออัดมากขึ้น สมัยก่อนอยู่บ้างต่างจังหวัด ยกใต้ถุน ไม่ติดแอร์ การสะสมของพวกไรฝุ่นน้อย พอสังคมมีการเปลี่ยนแปลง คนเริ่มเปลี่ยนมาอยู่คอนโดฯ แฟลตมากขึ้น หรือแม้กระทั่งอยู่บ้านก็ติดแอร์ บางคนที่หรูหราก็ปูพรม หรือบางบ้านที่มีการประดับประดาของเยอะๆ ก็ยิ่งทำให้เกิดภูมิแพ้ได้มากขึ้น

การเลี้ยงดู โดยเฉพาะในเด็กเล็กเป็นปัจจัยหนึ่งที่สำคัญ เนื่องจากสมัยก่อนเป็นครอบครัวขยาย ปู่ ย่า ตา ยาย ช่วยดูแม่ก็ไม่ต้องทำงานนอกบ้าน ก็เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ แต่ปัจจุบันนี้เศรษฐกิจก็แย่ คุณพ่อคุณแม่ก็ต้องช่วยกันทำงานทั้งสองฝ่าย ทำให้เด็กได้รับนมแม่น้อยลง

การกินนมวัวตั้งแต่วัยเยาว์ อายุ 1-2 เดือน ยิ่งกระตุ้นให้เกิดภูมิแพ้ง่ายขึ้นและมากขึ้น จะเห็นได้จากตัวเลขที่สนับสนุนทฤษฎีอันนี้ว่า ในสังคมเมืองที่เลี้ยงด้วยนมวัวเยอะๆ หรือนมกระป๋อง ภูมิแพ้ของพวกแพ้อาหารหรือผิวหนังในวัยขวบปีแรกสูง ขณะที่ในสังคมชนบทที่เลี้ยงด้วยนมแม่แต่อ้อนแต่ออก อุบัติการณ์ของการเกิดภูมิแพ้จะต่ำกว่าสังคมเมือง

รู้จักชนิดของโรคภูมิแพ้

หลักการง่ายๆ ของโรคภูมิแพ้จะเป็นไปตามอวัยวะ หากเป็นที่อวัยวะไหนก็เรียกชื่อโรคต่างๆ กันไป เช่น

1. ภูมิแพ้ในระบบทางเดินหายใจ

1.1 ภูมิแพ้ในระบบทางเดินหายใจส่วนต้น เป็นกับจมูก เรียกว่า โรคเยื่อบุจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ภาษาทั่วไปที่คุ้นเคยกันดี เรียกว่า แพ้อากาศ
1.2 ภูมิแพ้กับระบบหลอดลม เรียกว่า โรคหืด หรือ โรคหอบหืด

2. ภูมิแพ้ผิวหนัง เป็นผื่นผิวหนังอักเสบจากภูมิแพ้

อาการผื่นผิวหนัง จะมีลักษณะแห้งๆ เป็นขุยและคัน โดยเฉพาะในเด็กเล็กจะเป็นบริเวณแก้ม อันนี้จะพบบ่อย บางรายก็จะเป็นผิวหนังบริเวณหลังใบหู และบริเวณด้านนอกแขน ขา หัวเข่า พอโตขึ้นถึงจะย้ายอาการแพ้มาเป็นที่ข้อพับ ในเด็กเล็กเริ่มเป็นได้ตั้งแต่แรกเกิด

ในเด็กขวบปีแรกมักจะเป็นผื่นผิวหนังอักเสบจากภูมิแพ้ ที่เราเรียกว่า เอ็กซีม่า และอาจจะเจอได้อีกบ้าง เช่น หลอดลมไว ภูมิแพ้ในระบบทางเดินหายใจ ซึ่งมีโอกาสจะพัฒนาไปเป็นโรคหืด ถ้าเกิดไม่ได้รับการดูแลรักษาที่ดี

ภูมิแพ้จะมีอาการรุนแรงมากในช่วงหน้าหนาว เพราะว่าผื่นผิวหนังอักเสบจากภูมิแพ้มักจะมีอาการคัน พอคันก็จะเกา เกาแล้วผื่นก็จะเลอะเทอะและเป็นมากขึ้น ทั้งนี้เพราะในหน้าหนาวความชื้นในอากาศต่ำ ผิวหนังก็จะแห้งกว่าปกติเพราะร่างกายเราจะเสียน้ำเข้าไปในระบบบรรยากาศได้ง่าย และทำให้ผิวยิ่งแห้ง เพราะฉะนั้นภูมิแพ้ผิวหนังของเด็ก พอเข้าหน้าหนาวก็ยิ่งคันกว่าเก่า เด็กก็จะเกาจนผิวแดงถลอก บางคนเกาจนมีน้ำเหลืองเยิ้มออกมาก็มี

3. ภูมิแพ้ในระบบทางเดินอาหาร เกิดที่กระเพาะอาหารหรือลำไส้

ในเด็กเล็กจะปรากฏอาการแพ้ยา หรือแพ้อาหาร และที่เจอบ่อยมาก คือ แพ้นมวัว แพ้ไข่ อาหารทะเลยังไม่ค่อยเจอในเด็กเล็กเพราะเขาไม่ค่อยป้อน อาหารทะเลอาจจะเจอในเด็กที่เลยขวบไปแล้ว แต่เนื่องจากไข่กับนม เด็กต้องรับประทานตั้งแต่เล็กๆ ก็จะเจอบ่อย โดยเฉพาะไข่ มักจะแพ้ไข่ขาวมากกว่าไข่แดง

ถ้าในเด็กเล็กจะสังเกตง่าย ตอนเลี้ยงอยู่ด้วยนมแม่ดีๆ ก็ไม่เป็นอะไร แล้วพอเริ่มให้นมขวด ก็เริ่มสังเกตได้ว่า มีผื่นเริ่มขึ้นบริเวณต่างๆ ทั้งๆ ที่ไม่เคยขึ้นมาก่อน อันนี้เรียกว่า เหตุอันชวนสงสัย แต่ในเด็กบางรายที่เป็นรนแรงก็อาเจียน พอให้นมเขาก็อาเจียนอีก บางรายก็ถ่ายเหลว แต่พอหยุดให้สิ่งที่เขาแพ้ เขาก็หยุดอาเจียนและหยุดถ่าย อย่างนี้พ่อแม่ก็น่าจะเอะใจว่า ลูกมีโอกาสจะแพ้สิ่งที่กินเข้าไปหรือเปล่า

4. ภูมิแพ้ในเยื่อบุตา

เกิดขึ้นกับดวงตา อาการคือ คันตา น้ำตาไหลง่าย สู้แสงไม่ค่อยได้ บริเวณตาขาวจะเหลืองขุ่น แต่ใต้เปลือกตาไม่เหลือง ถ้าเป็นดีซ่าน ส่วนที่เป็นตาขาวจะเหลืองทั้งหมด

สังเกตอย่างไรลูกเป็นภูมิแพ้

นอกเหนือจากอาการที่กล่าวมาข้างต้นแล้ว คุณหมอเฉลิมชัยได้แนะนำคุณพ่อคุณแม่ให้ลองสังเกตเจ้าหนูที่บ้าน ว่ามีลักษณะอันชวนสงสัยที่จะเป็นภูมิแพ้หรือไม่ ด้วยวิธีง่ายๆ ต่อไปนี้

1. เริ่มสังเกตดูว่าลูกเป็นอะไรบ่อยๆ ผิดไปจากลูกคนอื่นๆ หรือเปล่า เช่น เด็กอาจมีผื่นขึ้นได้บ้าง ด้วยเหตุอะไรก็ตาม เช่นไปสัมผัสถูกอะไรหน่อย แต่เวลาผ่านไปพอสมควรแล้ว ยังไม่หาย พอให้กินยาหรือทาครีมก็จะหายไป แต่หากหยุดยาแล้วก็กลับมาเป็นใหม่ มีอาการเรื้อรัง อย่างนี้คุณพ่อคุณแม่ต้องเอะใจแล้วว่าลูกเป็นภูมิแพ้หรือเปล่า

2. ในระบบทางเดินหายใจ ก็ยิ่งเห็นได้ชัดขึ้น ตามปกติเด็กเล็กๆ จะเป็นหวัดประมาณ 6-8 ครั้งต่อปี แต่ลูกเราเป็นหวัดทุกเดือน บางเดือนเป็น 2 ครั้ง แล้วเป็นแต่ละครั้ง คนอื่นไม่เกิน 5 วันก็หาย แต่ลูกเราเป็นเกือบ 2 อาทิตย์กว่าจะหาย

3. มีอาการคันที่ผิวหนังจะเกาจนเลือดออก บริเวณจมูกก็ขยี้จนกระทั่งเลือดกำเดาไหล บริเวณตาก็ขยี้จนเกิดเป็นรอยคล้ำ

4. มีอาการแน่นจมูก นอนกรน หายใจเสียงดัง กระสับกระส่าย พูดเสียงอู้อี้ ซึ่งอาการพวกนี้เกิดจากเยื่อบุจมูกไวต่อสิ่งแวดล้อม

ดูแลใส่ใจเมื่อลูกเป็นภูมิแพ้

1. ลูกก็ควรได้รับการเลี้ยงดูที่ได้อาหารครบถ้วน 5 หมู่ เวลาได้ออกกำลังกาย ได้รับอากาศที่บริสุทธิ์ อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มีสุขอนามัยที่ดี

2. ควรจะดูแลสุขภาพจิตของลูกด้วย เพราะคนที่เป็นโรคภูมิแพ้เป็นโรคเรื้อรัง ถ้าเป็นเด็กเล็กๆ ก็จะเกิดอาการซน อยู่ไม่สุขเพราะว่าคัน อันนี้พ่อแม่ต้องเข้าใจธรรมชาติของโรคนี้ด้วย หากได้รับการรักษาจากคุณหมอภูมิแพ้อาการดีขึ้น เขาก็อาจจะดื้อและซนน้อยลง

ถ้าเป็นเด็กโตขึ้นมานิด เขาอาจจะมีปัญหาสุขภาพจิตได้เหมือนกัน เขาอาจรู้สึกเศร้าได้ว่า ทำไมเขาต้องเป็นโรคนี้ ทำไมเพื่อนคนอื่นไม่เป็น อาจมีภาวะซึมเศร้าของเรื่องโชคชะตา เรื่องดวงไม่ดี ตรงนี้คุณพ่อคุณแม่อาจจะต้องเข้าไปดูแลเขามากๆ สร้างความเข้าใจและให้กำลังใจ

3. ได้รับการทดสอบภูมิแพ้ที่ถูกต้องเหมาะสมครบถ้วนกับคุณหมอเฉพาะทาง และหลีกเลี่ยงไปตามที่คุณหมอแนะนำ

4. การใช้ยา โดยทั่วไปคุณหมอจะใช้ยาให้น้อยและพยายามให้หยุดยาได้เมื่ออาการเป็นที่น่าพอใจ และอาจจะต้องมีการพิจารณาฉีดวัคซีนภูมิแพ้ ซึ่งอันนี้ขอให้คุณหมอทางด้านโรคภูมิแพ้เป็นผู้พิจารณาและแนะนำ

โรคภูมิแพ้มีสิทธิ์หายได้ ถ้าเราให้คำจำกัดความของการหายว่าไม่มีอาการ ไม่ต้องใช้ยา ซึ่งมีคนหายขาดและมีจำนวนเยอะด้วย แต่ถ้าต้องการให้หายขาดแบบไม่เป็นเลย สามารถไปเจอสิ่งที่แพ้เมื่อไหร่ก็ได้ ด้วยปริมาณของต้นเหตุที่ทำให้แพ้มากมายขนาดไหนก็ได้ ตรงนี้ก็คงจะเป็นไปไม่ได้ แต่อย่างไรก็ตามอยากให้กำลังใจสำหรับคุณพ่อคุณแม่ที่มีลูกเป็นภูมิแพ้ว่า ถ้าดูแลให้ดีอย่างที่กล่าวมาข้างต้น ลูกของคุณก็สามารถปลอดจากอาการ และไม่ต้องใช้ยาครับ

(update 12 เมษายน 2005)
[ ที่มา.. นิตยสารดวงใจพ่อแม่ ปีที่ 9 ฉบับที่ 97 พฤศจิกายน 2546 ]

[ BACK TO LIST]

main

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600