รกลอกก่อนลูกคลอด



ถึงเวลาคลอด แทนที่แม่จะได้เชยชมเจ้าตัวน้อยก่อน รกที่อยู่ในท้องกลับลอกแซงหน้าพยายามออกมาก่อนลูกเสียนี่ อย่างนี้ไม่ใช่เหตุการณ์ปกติแล้วครับ

คุณยาจิตอายุ 30 ปี อาชีพพนักงานขายในห้างสรรพสินค้า ตั้งท้องนี้เป็นครั้งที่ 4 เคยตั้งท้องครบกำหนด และคลอดปกติ 3 ครั้ง เมื่อ 7 ปี 5 ปี และ 2 ปี ก่อนตามลำดับ ภายหลังตั้งท้องได้ประมาณ 12 สัปดาห์ ได้ไปฝากท้องกับคุณหมอที่โรงพยาบาลใกล้บ้าน

จากการซักประวัติ ตรวจร่างกายและตรวจท้อง คุณหมอที่ดูแลไม่พบว่าคุณยาจิตมีความผิดปกติอะไร จึงให้ยาบำรุงเลือดไปรับประทานและแนะนำให้มาฝากท้องต่อ ซึ่งคุณยาจิตก็มาฝากท้องต่อตามนัดอย่างสม่ำเสมอ

3 ชั่วโมงก่อนมาโรงพยาบาล ขณะตั้งท้องได้ประมาณ 37 สัปดาห์ คุณยาจิตลื่นหกล้มในห้องน้ำ โดยคะมำเอาหน้าท้องกระแทกพื้น หลังจากนั้นไม่นานคุณยาจิตก็รู้สึกปวดท้องมากร่วมกับมีเลือดออกทางช่องคลอด จึงรีบไปพบคุณหมอที่โรงพยาบาล

จากการตรวจร่างกาย คุณหมอพบว่ามดลูกของคุณยาจิตมีการหดรัดตัวและแข็งเกร็งอยู่ตลอดเวลา และเมื่อคุณหมอใช้มือกดที่หน้าท้อง คุณยาจิตก็รู้สึกเจ็บอย่างมาก คุณหมอจึงรีบนำคุณยาจิตไปรับการตรวจท้อง ด้วยเครื่องอัลตราซาวนด์ จากการตรวจพบว่าลูกน้อยท้องของคุณยาจิตมีหัวใจเต้นเร็วมากกว่าปกติ และบริเวณด้านหลังของรกติดกับผนังมดลูกพบเป็นเงาดำๆ ซึ่งน่าจะเป็นเลือดที่ขังอยู่ คุณหมอวินิจฉัยว่า น่าจะเป็นภาวะที่รกมีการลอกตัวก่อนกำหนดมากที่สุด

คุณหมอได้ทำการตรวจภายในคุณยาจิตต่อ ซึ่งพบว่าปากมดลูกยังปิดอยู่แต่มีเลือดไหลซึมออกมาเล็กน้อย คุณหมอได้พิจารณาดูแล้วเห็นว่าถ้ายังรอต่อไปลูกน้อยในท้องของคุณยาจิตอาจจะเสียชีวิตได้ นอกจากนี้ตัวคุณยาจิตอาจจะเสียชีวิตได้ นอกจากนี้ตัวคุณยาจิตเองก็อาจมีอันตรายจากการเสียเลือดมาก เพราะรกลอกตัวด้วย จึงรีบนำคุณยาจิตไปผ่าตัดคลอดโดยด่วน

ผลการผ่าตัดพบว่า ที่บริเวณด้านหลังของรกส่วนที่เกาะติดอยู่กับผนังมดลูกมีก้อนเลือดแทรกอยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งแสดงว่ารกมีการลอกตัวแล้วจริง ลูกที่คลอดออกมาเป็นเพศชาย น้ำหนัก 2,800 กรัม แรกเกิดตัวเขียว หายใจไม่ค่อยดี ต้องให้กุมารแพทย์มาช่วยดูแลต่ออย่างรีบด่วน

ภายหลังการผ่าตัดคลอด คุณยาจิตและลูกสามารถกลับบ้านได้ภายหลังรับไว้ในโรงพยาบาล 7 วัน


ชื่อผู้ป่วย สถานที่ และเหตุการณ์ในตัวอย่างผู้ป่วยเป็นสิ่งที่สมมติขึ้น
อย่างไรก็ตามเค้าโครงของเรื่องนำมาจากเหตุการณ์จริงทั้งสิ้น


ผู้ป่วยรายนี้เป็นตัวอย่างของคุณแม่ตั้งท้องที่มีปัญหาเกี่ยวกับรก ซึ่งมีการลอกตัวก่อนเวลาอันควร ยังผลให้เกิดปัญหาตามมามากมาย

ภาวะนี้พบได้ไม่บ่อยนัก ข้อมูลจากโรงพยาบาลศิริราชพบปัญหานี้ในคุณแม่ที่มาคลอดเพียงประมาณร้อยละ 3 เท่านั้น อย่างไรก็ตาม แม้ว่าปัญหานี้จะพบได้ไม่บ่อย แต่ถ้าพบแล้วสามารถสร้างปัญหาได้ค่อนข้างรุนแรง และบางครั้งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตต่อทั้งตัวคุณแม่ และลูกน้อยในท้องได้


  • รกลอกตัวก่อนกำหนด คืออะไร ?

ตามธรรมชาติของการคลอด เมื่อลูกน้อยคลอดออกมาแล้ว รกจึงจะมีการลอกตัวออกจากผนังมดลูกแล้วคลอดตามออกมา แต่มีคุณแม่บางรายที่รกมีการลอกตัวออกมาก่อนที่ลูกจะคลอด เหตุการณ์ดังกล่าวเรียกกันทางการแพทย์ว่า รกลอกตัวก่อนกำหนด (Placental Abruption)


  • ลักษณะของรกลอกตัวก่อนกำหนด

   

การลอกตัวของรกมีได้ 2 แบบใหญ่ๆ แบบแรกคือ รกจะมีการลอกตัวบริเวณขอบของรกก่อน แล้วทำให้เกิดเลือดไหลออกมาให้เห็นทางช่องคลอด โดยไหลผ่านออกมาทางปากมดลูก ส่วนอีกแบบหนึ่งคือ รกมีการลอกตัวบริเวณตรงกลางของรกก่อน แต่เลือดที่ออกคั่งค้างอยู่หลังรก ไม่ไหลออกมาให้เห็นทางช่องคลอด รกลอกตัวแบบหลังนี้พบได้น้อยกว่าแบบแรก แต่ในคุณแม่บางคนอาจพบรกลอกตัวทั้ง 2 ลักษณะปนกันก็มี


  • ทำไมรกจึงลอกตัวก่อนกำหนด ?

สาเหตุที่แท้จริงยังไม่มีใครทราบ แต่มักพบร่วมกับปัญหาและความผิดปกติบางอย่าง เช่น
  • คุณแม่มีความดันโลหิตสูงขณะตั้งท้อง ทำให้แรงดันในการสูบฉีดเลือดไปยังรกสูงขึ้นด้วย ซึ่งมีผลทำให้รกหลุดออกจากผนังมดลูกได้ คล้ายกับการที่เราฉีดน้ำแรงๆ ล้างผนังห้องก็จะทำให้สิ่งที่ติดกับผนังห้องหลุดออกมาได้ สาเหตุนี้พบได้ค่อนข้างบ่อย

  • ได้รับการกระแทกที่หน้าท้องอย่างรุนแรง ที่พบบ่อยเช่น คุณแม่กำลังตั้งท้องอยู่แล้วลื่นหกล้ม เอาหน้าท้องกระแทกพื้นหรือถูกลูก (ที่คลอดออกมาแล้ว) วิ่งมาชนหน้าท้อง แรงกระแทกดังกล่าวจะทำให้รกลอกตัวได้ สำหรับคุณยาจิตการลอกตัวของรกก็เกิดจากสาเหตุนี้เช่นกัน

  • ลูกมีสายสะดือสั้นมาก เวลาดิ้นอาจกระชากจนรกหลุดออกมาได้

  • เคยคลอดบุตรหลายครั้ง ผนังมดลูกของคุณแม่กลุ่มนี้บริเวณที่เคยมีรกมาเกาะมักจะมีแผลเป็น และมีเลือดมาเลี้ยงไม่ดีพอ ทำให้เมื่อรกมาเกาะบริเวณนี้ใหม่ก็จะเกาะได้ไม่แน่น เหมือนกับมีกาวไม่เหนียวพอจึงหลุดได้ง่าย

  • คุณแม่ที่สูบบุหรี่จัดหรือดื่มเหล้ามาก เชื่อว่าการดื่มเหล้าและสูบบุหรี่จะทำให้คุณแม่มีปริมาณออกซิเจน ไปเลี้ยงผนังมดลูกลดลง ผนังมดลูกจึงไม่ค่อยแข็งแรง และเมื่อมีรกเกาะจึงมีโอกาสหลุดง่าย
  • อันตรายจากรกลอกตัวก่อนกำหนด

ในคุณแม่ที่รกมีการลอกตัวบางส่วนเพียงเล็กน้อย พวกนี้มักไม่ทำให้เกิดปัญหาอะไร เพราะรกส่วนที่เหลือยังสามารถนำอาหารและออกซิเจนไปเลี้ยงลูกได้อย่างเพียงพอ แต่ถ้ารกลอกตัวมากขึ้น ส่วนของรกที่ยังคงสามารถนำอาหารไปเลี้ยงลูกก็จะลดลง ซึ่งจะทำให้ลูกได้รับอาหารน้อยลงตามไปด้วย ถ้าคุณแม่ที่รกลอกตัวจากผนังมดลูกมากกว่า 2 ใน 3 กรณีเช่นนี้คุณแม่จะมีการเสียเลือดมาก จนอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนในคุณแม่ตามมาได้หลายอย่าง เช่น ไตวาย เลือดไม่แข็งตัว และช็อกจากการเสียเลือดมาก ส่วนลูกในท้องก็อาจเสียชีวิตได้โดยเร็วจากการขาดเลือดไปเลี้ยง จึงจำเป็นต้องผ่าคลอดอย่างรีบด่วน


  • รกลอกตัวก่อนกำหนดมีอาการอย่างไรบ้าง ?

ในคุณแม่ที่มีรกลอกตัวก่อนกำหนด โดยลอกตัวบริเวณขอบของรกก่อน คุณแม่กลุ่มนี้จะมีเลือดออกมา ให้เห็นทางช่องคลอดร่วมกับมีอาการปวดท้องมาก (painful vaginal bleeding) ซึ่งต่างกับภาวะรกเกาะต่ำ ซึ่งมีเลือดออกโดยไม่ปวดท้อง (painless vaginal bleeding) ลักษณะอาการดังกล่าวนี้ ช่วยให้คุณหมอที่ดูแลใช้วินิจฉัยแยกระหว่างรกเกาะต่ำกับรกลอกตัวก่อนกำหนดได้เป็นอย่างดี

ในคุณแม่ที่รกลอกตัวบริเวณตรงกลางก่อน คุณแม่กลุ่มนี้จะไม่มีเลือดออกมาให้เห็นทางช่องคลอด แต่จะมีอาการปวดท้องมากตลอดเวลา ไม่ปวดๆ หายๆ เป็นจังหวะเหมือนคุณแม่ที่เจ็บท้องคลอด


  • คุณหมอจะตรวจพบอะไรบ้าง ?

ส่วนมากคุณหมอจะพบว่ามดลูกของคุณแม่มีการหดรัดตัวและแข็งเกร็งตลอดเวลา และเมื่อคุณหมอกดที่หน้าท้องคุณแม่จะรู้สึกเจ็บมาก เวลาตรวจคลำมดลูกเพื่อดูว่าลูกอยู่ในลักษณะใด จะคลำได้ยากมากเพราะแข็งตึงไปหมด ถ้าตรวจลูกในท้องพบว่า หัวใจของลูกในท้องของคุณแม่บางรายอาจเต้นเร็วมาก ซึ่งแสดงว่าลูกเพิ่งจะมีการขาดสารอาหาร และออกซิเจน

ในขณะที่บางรายหัวใจลูกจะเต้นช้ามาก แสดงว่าลูกมีการขาดสารอาหารมานานพอสมควร และถ้าทิ้งไว้อีกไม่นานอาจเสียชีวิตได้ และในคุณแม่บางรายฟังเสียงการเต้นของหัวใจลูกในท้องไม่ได้ เพราะเสียชีวิตแล้วก็มี

ในกรณีของคุณยาจิตพบว่า สิ่งที่คุณหมอตรวจพบเข้าได้กับอาการของรกลอกตัวก่อนกำหนดทุกอย่าง สำหรับตัวลูกในท้องเองคุณหมอก็ตรวจพบว่า หัวใจเต้นเร็วมาก ซึ่งแสดงว่าลูกของคุณยาจิต กำลังมีอาการของการขาดออกซิเจนอยู่

ถ้านำคุณแม่ไปตรวจด้วยเครื่องอัลตราซาวนด์ จะพบเงาดำๆ หลังรก ซึ่งแสดงว่ารกมีการลอกตัวก่อนกำหนด สำหรับเงาดำๆ ที่เห็นก็คือเลือดที่ออกหลังรกนั่นเอง ซึ่งในรายของคุณยาจิตก็ตรวจพบลักษณะดังกล่าวเช่นกัน


  • จะให้การรักษาอย่างไร ?

การรักษาที่ดีที่สุดคือ รีบทำคลอดโดยเร็วที่สุด ซึ่งส่วนมากจะใช้วิธีการผ่าตัดคลอดเพราะทำให้คลอดได้อย่างรวดเร็ว การจะปล่อยให้คลอดทางช่องคลอดจะพิจารณาเฉพาะในรายที่คุณแม่เจ็บท้องคลอดมาก และประเมินว่า จะคลอดในเวลาอีกไม่นานนัก ในกรณีของคุณยาจิตจากการตรวจภายในพบว่า ปากมดลูกยังปิดอยู่ซึ่งแสดงว่า ยังไม่ใกล้คลอด และถ้ารอไปก็คงจะอีกนาน ประกอบกับขณะนี้หัวใจของลูกก็เต้นไม่ค่อยดี การคลอดโดยการผ่าตัดคลอดจึงเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด

ก่อน หรือระหว่างการผ่าตัดคลอด คุณหมอมักจะต้องให้เลือด และสารน้ำหลายชนิดร่วมด้วย เพื่อแก้ไขและป้องกันปัญหาต่างๆ ดังกล่าวข้างต้น


  • ข้อเตือนใจ

เมื่อมีการตั้งท้อง คุณแม่ควรระมัดระวังเป็นอย่างยิ่งที่จะไม่ให้เกิดอุบัติเหตุต่างๆ ไม่ว่า การหกล้ม การถูกสิ่งของมากระแทกที่หน้าท้อง โดยเฉพาะจากลูก (ที่ออกมาแล้ว) คนพี่วิ่งมาชนหน้าท้องอย่างแรง เพราะอาจทำให้รกลอกตัวก่อนกำหนดได้ นอกจากนี้คุณแม่ที่มีปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ เช่น เคยคลอดบุตรหลายคน สูบบุหรี่จัด หรือดื่มเหล้ามาก ก็ควรที่จะแจ้งให้คุณหมอทราบด้วย เพื่อจะได้ให้การดูแลที่ถูกต้องและเหมาะสมต่อไป


(update 5 กุมภาพันธ์ 2005)
[ ที่มา.. นิตยสารดวงใจพ่อแม่ ปีที่ 8 ฉบับที่ 93 กรกฎาคม 2546 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600