พูดถึงฮอร์โมนแห่งความสุขในร่างกายเราหลายคนคงนึกถึงเอ็นดอร์ฟินใช่มั้ยคะ
แต่นอกจากเอ็นดอร์ฟินแล้วยังมีฮอร์โมนอีกหนึ่งชนิดค่ะ ที่เป็นตัวสร้างความสุข
และช่วยให้นมแม่ไหลได้ดีนั่นก็คือ ฮอร์โมนออกซีโตซิน
ออกซีโตซินคืออะไร
ฮอร์โมนที่ว่านี้มีแหล่งกำเนิดมาจากต่อมใต้สมอง ทำหน้าที่หลายอย่างค่ะรวมทั้งหน้าที่ก่อให้เกิดความสุข
ปัจจัยที่ทำให้เกิดการสร้างฮอร์โมนและหลั่งฮอร์โมนออกมา ก็คือการที่ลูกดูดนมแม่เพราะบริเวณลานนมจะมีเส้นประสาท
การดูดนมของลูกจะกระตุ้นเส้นประสาท หรือผ่านไปยังสมองบริเวณที่ควบคุมต่อมการสร้างฮอร์โมนนี้
ส่งผลให้สารเคมีในสมองกระตุ้นให้ฮอร์โมนออกซีโตซินหลั่งออกมานั่นเอง
ปัจจัยที่ช่วยให้ฮอร์โมนหลั่ง
ฮอร์โมนออกซีโตซินจะสร้างได้ดีก็ต้องมีปัจจัยช่วยเหลือค่ะ ซึ่งมีอยู่ 2 อย่างด้วยกันนั่นก็คือ
1. การดูดนมของลูก เพราะทุกครั้งที่ลูกดูดนมจะมีสัญญาณส่งไปที่ต่อมใต้สมอง
ต่อมใต้สมองก็จะหลั่งฮอร์โมนออกมา ซึ่งฮอร์โมนจะทำหน้าที่กระตุ้นให้กล้ามเนื้อเล็กๆ
ที่อยู่บริเวณท่อน้ำนมหดตัว น้ำนมก็จะไหลออกมาได้ดีค่ะ
2. อารมณ์ของแม่ ถ้าเมื่อไรแม่เกิดความเคร่งเครียด ท้อแท้ ขาดกำลังใจหรือกำลังเศร้าโศก
อะไรก็ตามที่ทำให้อารมณ์ไม่แจ่มใส จะมีผลทำให้ฮอร์โมนหลั่งน้อยลง แล้วฮอร์โมนออกซีโตซินเนี่ย
เขาต้องทำงานควบคู่กับฮอร์โมนโปรแลคติน ซึ่งจะถูกสร้างจากต่อมใต้สมองเหมือนกัน
แล้วก็ถูกกระตุ้นให้ทำงานได้ดี ด้วยการดูดของลูกเช่นกัน
แต่ต่างกันตรงที่ว่าโปรแลคตินจะช่วยในการผลิตน้ำนมให้ออกมาเยอะ
ส่วนฮอร์โมนออกซีโตซินจะช่วยทำให้น้ำนมไหลออกมา การที่คุณแม่เครียดหรือกังวลใจจึงทำให้ฮอร์โมนออกซีโตซินไม่หลั่ง
กล้ามเนื้อที่อยู่รอบๆ ท่อน้ำนมไม่หดตัว น้ำนมแม่จึงไม่ไหลค่ะ โปรแลคตินก็ไม่มีโอกาสได้ทำหน้าที่
ออกซีโตซินฮอร์โมนแห่งความรัก
ฮอร์โมนตัวนี้ไม่ได้ช่วยแค่เรื่องการไหลได้ดีของน้ำนมเพียงอย่างเดียวนะคะ
แต่ยังมีผลทำให้เกิดความรักลูกขึ้นด้วย มีการศึกษาในสัตว์ทดลอง เช่น หนูและแกะพบว่า
ถ้ามีการยับยั้งไม่ให้ฮอร์โมนออกซีโตซินหลั่งออกมา จะทำให้แม่หนูและแม่แกะไม่ยอมเลี้ยงลูกของมันในทางตรงกันข้าม
ถ้าฉีดฮอร์โมนออกซีติซินให้หนูตัวเมียที่ยังไม่มีลูก หนูเหล่านี้จะแสดงอาการรักลูกของหนูตัวอื่นแทน
โดยปกติแม่ทุกคนก็รักลูกอยู่แล้ว แต่ถ้าให้ลูกดูดนมแม่ ฮอร์โมนตัวนี้จะทำงานส่งผลให้คุณแม่เกิดความรัก
และผูกพันกับลูกมากยิ่งขึ้นค่ะ
แล้วฮอร์โมนตัวนี้ยังช่วยให้กล้ามเนื้อที่มดลูกหดตัวดีอีกต่างหาก ซึ่งมีผลดีคือมดลูกจะเข้าอู่ได้เร็ว
ลองสังเกตสิคะว่าเวลาที่ลูกดูดนมเราเนี่ย คุณแม่จะรู้สึกได้เลยว่ามดลูกหดตัว ซึ่งมดลูกจะเข้าอู่ได้เร็วขึ้น
เพราะจะหดตัวทุกครั้งที่ลูกดูดนมแม่ อีกทั้งช่วยในการขับน้ำคาวปลาด้วยค่ะ
ฮอร์โมนทำงานดีถ้าไม่มีนมขวด
ถ้าคุณแม่อยากให้มีฮอร์โมนนี้ออกมาเพื่อเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ให้สำเร็จล่ะก็
มีข้อแม้สักนิดค่ะว่าต้องไม่มีการเสริมด้วยนมขวดนะคะ เพราะถ้าเมื่อไหร่ที่เสริมด้วยนมขวด
หรือมีการให้อาหารเสริมชนิดอื่นๆ เร็วเกินไปจะทำให้เจ้าตัวเล็กอิ่ม แล้วการดูดกระตุ้นก็น้อยลงไปด้วย
ในเด็กเกิดใหม่ๆ อาจดูดนมแม่ทุก 2 ชั่วโมงหรือวันหนึ่งประมาณ 10 ครั้ง ซึ่งพอดูดนมแม่แล้วก็จะหลับแล้วก็ต้องดูดบ่อยๆ
เพราะว่านมแม่ย่อยง่าย คุณแม่บางคนอาจกังวลใจ ว่าทำไมลูกดูดนมทุกชั่วโมงเลย นมไม่พอหรือเปล่า จึงเสริมด้วยนมขวดเข้าไป
ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว ที่เจ้าตัวเล็กเขาดูดนมบ่อยก็เพราะว่านมแม่ย่อยง่าย
กระเพาะลูกยังเล็กรับน้ำนมได้ครั้งละไม่มาก เด็กจึงรู้สึกอยากดูดบ่อย ซึ่งก็จะเป็นแค่ช่วงอาทิตย์แรกๆ เท่านั้น
ลูกจะดูดบ่อยแค่ไหนก็ไม่เป็นไร พอเจ้าตัวเล็กอายุสัก 1-2 เดือน ไปแล้วเด็กจะเริ่มปรับตัวนอนได้เยอะขึ้น
และดูดนมแม่น้อยลงเองค่ะ
เห็นไหมว่า นมแม่มีแต่ประโยชน์ ทั้งคุณค่าสารอาหารที่ครบถ้วนต่อลูก
แถมท้ายด้วยไออุ่นแห่งรักและความผูกพันที่แม่และลูกมีให้กันในยามดูดนมด้วย
(update 4 กรกฎาคม 2005)
[ ที่มา..
นิตยสารรักลูก ปีที่ 23 ฉบับที่ 265 กุมภาพันธ์ 2548 ]
|
