ไม่ว่าใครก็เกิดความวิตกกังวลได้ ความกังวลที่เป็นปกติมักรู้ว่าสาเหตุมาจากอะไร
แม้ความกังวลจะเป็นสภาวะทางอารมณ์ แต่ก็สามารถทำให้เกิดอาการทางกายได้
ซึ่งไม่ใช่อาการที่ คิดไปเอง เช่น อาการเวียนศีรษะ ปวดท้อง ปวดหัว ปวดหลัง ท้องเสีย
เหงื่อออกมาก กระสับกระส่าย เพลีย หายใจผิดปกติ ทั้งนี้เพราะความกังวลมีสาเหตุจากปฏิกิริยาที่มีการหลั่งฮอร์โมน
อะดรีนารินในร่างกาย ซึ่งจะทำให้คนเรากล้าทำสิ่งที่ท้าทาย หรือทนต่อสถานการณ์ที่ยากลำบาก
ความวิตกกังวลที่เป็นปกตินั้นอาจเกิดได้ชั่วครั้งคราว แต่ไม่เกิดขึ้นบ่อย แต่ถ้าความกังวล
หรือความวิตกหวาดหวั่นนั้นไม่มีเหตุผลชัดเจน หรือกังวลเกินกว่าสถานการณ์ที่เป็นจริง
ก็อาจกลายเป็นปัญหาต่อสุขภาพจิตและการดำเนินชีวิตได้
กรณีของเด็กในวัยเรียน ผู้ปกครองควรสังเกตพฤติกรรมของเด็กอย่างใกล้ชิด
เพื่อช่วยคลี่คลายปัญหาแต่เนิ่นๆ หรือจะได้แก้ไขได้ทันท่วงที
ต่อไปนี้คือ แบบตรวจสอบรายการด้านความวิตกกังวลที่ผิดปกติ
นอนไม่ค่อยหลับ
- หลับยาก กลัวความมืด ได้ยินเสียงต่างๆ
- กลัวที่จะต้องอยู่คนเดียวตอนกลางคืน
- ละเมอ ฝันร้าย ตอนกลางคืน
กลัวประสบการณ์ใหม่
- ต้องการทำสิ่งใหม่ๆ แต่กลัวในนาทีสุดท้ายแล้วก็ไม่ไป
- กังวลอย่างมาก่อนเจอประสบการณ์ใหม่
- ปฏิเสธที่จะลองทำสิ่งใหม่ เพราะความวิตกกังวล
- กลัวเกินเหตุ ก่อนจะเริ่มงานชิ้นใหม่ของโรงเรียน ในสัปดาห์แรก เทอมแรก หรือปีแรก
- ต้องเตรียมการมากมาย ก่อนจะรับมือกับประสบการณ์ใหม่ได้
- แอบหรือขังตนเองเพื่อหลีกเลี่ยง ความวิตกกังวลที่เกิดขึ้นจากสิ่งเร้า
มีสัญญาณทางกายเมื่อมีความวิตกกังวล
- กระพริบตาถี่ๆ บิดมือ หรือมีอากัปกิริยาทางประสาทอื่นๆ
- รู้สึกพูดไม่ออก หรือบ่นในเรื่องความรู้สึกตื่นเต้น เย็นหลัง
- เหงื่อออกที่ฝ่ามือเมื่อตื่นเต้น
- หน้าซีดเมื่อรู้สึกกดดัน
- อาเจียน หรือรู้สึกปวดท้อง เมื่ออยู่ในภาวะเครียด
- หายใจขัด หรือรู้สึกจะไอสำลัก เมื่อมีความวิตกกังวล
- บ่นว่าหัวใจเต้นเร็ว แรงผิดปกติ
- กระทืบเท้า หรือเกาะติดกับใครบางคนเมื่อตกใจหรือวิตกกังวล
- เกิดอาการแข็งทื่อ ไม่ขยับเขยื้อน หรือไม่พูดจาเมื่อมีความวิตกกังวล
- กลัวการสูญเสีย จนรู้สึกแทบคลั่ง หรือควบคุมตนเองไม่ได้
ความวิตกกังวลเกี่ยวกับการถูกแยกจากพ่อแม่
- ต่อต้านการต้องแยกจากพ่อแม่ เช่น วันเปิดเรียนวันแรก
- กังวลกับสุขภาพของพ่อแม่ เมื่อต้องแยกจากกัน
- รีรอที่จะหลับนอนโดยไม่มีพ่อแม่อยู่ใกล้
- รีรอที่จะจากบ้านไปค้างคืนที่อื่น
- กังวลว่าอีกนานเท่าไรพ่อแม่จึงจะมารับกลับ
- ตกใจกลัวเกินเหตุ เมื่อพ่อแม่ไม่ปรากฏในช่วงเวลาที่ควรจะมา
ความกลัวเกินเหตุในบางเรื่อง
- กลัวสัตว์หรือแมลงบางชนิดอย่างรุนแรง
- ตกใจกลัวตัวตลกหรือตัวบันเทิงอื่นๆ
- ไม่สามารถดูการ์ตูนที่เหมาะสมกับวัยโดยไม่ตกใจกลัว
- กังวลเกินเหตุกับหมอ หรือการทำฟันไม่ยอมรับรักษา
- กลัวอย่างมากกับการเข้าไปในสถานที่บางแห่ง (แม้แต่ในบ้านของตัวเอง เช่น ห้องน้ำ ที่บ้าน)
- วิตกกังวลอย่างรุนแรงกับการเสี่ยงภัยในชีวิตประจำวัน เช่น พายุ ฟ้าร้อง ฟ้าผ่า น้ำ ความสูง ไฟ ฯลฯ
- รู้สึกอึดอัดอย่างมาก เมื่อต้องอยู่ในที่แคบ หรือที่โล่ง เช่น ในลิฟต์ ในอุโมงค์หรือในที่โล่งแจ้ง ศูนย์การค้า ฯลฯ
- วิตกกังวลจนเกินเหตุกับ เชื้อโรค อุบัติเหตุ ความตาย การเจ็บป่วย
ย้ำคิด หรือย้ำทำ
- พยายามจะป้องกันเหตุการณ์ที่หวั่นกลัว โดยการตรวจสอบซ้ำ เช่น ล้างมือบ่อยๆ นับแล้วนับอีก ฯลฯ
- เศร้าโศกเสียใจจากความคิด จินตนาการ หรือพะวงอยู่กับความคิดที่ครอบงำจนไม่อาจเลิกคิดได้
หงุดหงิดผิดปกติจากเหตุการณ์ที่ทำให้เศร้าเสียใจ
- วิตกกังวลอย่างมากจากการได้รับทราบข่าว หายนะ การโจมตีที่น่ากลัว ฯลฯ
- วางแผนหลบหนี หรือ ยุทธวิธีป้องกันตนเพื่อหลีกเลี่ยงอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้น
- พูดแล้วพูดอีกอย่างมากมายเกี่ยวกับความวิบัติที่เกิดขึ้น หรืออาจเกิดขึ้น
- เฝ้าถามเพื่อความแน่ใจเกี่ยวกับภัยพิบัติที่อาจเกิดขึ้น
- มีปฏิกิริยารุนแรงหรือยาวนานต่อประสบการณ์เลวร้ายที่ได้ประสบ
ความวิตกกังวลทางสังคม
- เขินอายมากกับคนที่ไม่คุ้นเคย
- ลังเลรีรออย่างผิดปกติที่จะร่วมกิจกรรมกลุ่มที่เหมาะสมกับวัย
- อ่อนไหวง่าย และกังวลเกี่ยวกับตนเอง กระดากอายง่าย
- ไม่ชอบถูกมอง แม้แต่ในกิจวัตรประจำวัน เช่น การกิน การเล่น
- ขี้อาย และลังเลที่จะแสดงออกต่อหน้ากลุ่มเพื่อนหรือกลุ่มคน
ประวัติครอบครัว
- สมาชิกคนอื่นๆ ในครอบครัวมี หรือเคยมีความวิตกกังวลผิดปกติ
การใช้แบบตรวจสอบรายการด้านความวิตกกังวลผิดปกติ
รายการแต่ละข้อใช้พิจารณาเด็กและวัยรุ่น หากข้อความใดที่ปรากฏแม้เพียงนานๆ ครั้ง
หรือมีในระดับน้อย ก็ควรได้รับการพิจารณา ยิ่งมีข้อความที่ปรากฏเป็นพฤติกรรมเด็ก หรือ วัยรุ่นมาก
ก็ยิ่งก้าวเข้าสู่ภาวะเสี่ยงต่อการเป็นเด็กมีความวิตกกังวลผิดปกติ อย่างไรก็ดีควรระลึกไว้ว่า
ลักษณะที่พบนั้นควรได้รับการวินิจฉัยอย่างเป็นทางการจากผู้เชี่ยวชาญอีกครั้ง
(update 30 มีนาคม 2005)
[ ที่มา...
นิตยสารบันทึกคุณแม่ ปีที่ 11 ตุลาคม 2547 ]
|
