• สภาพครอบครัวเอื้อให้เกิด เช่น เป็นลูกคนแรก หลานคนแรก ลูกคนสุดท้อง ลูกคนเดียว หรือเป็นครอบครัวมีลูกยาก เด็กที่อยู่ในสถานะเหล่านี้ในบ้านมีโอกาสที่จะถูกตามใจได้มาก ไม่ว่าจะจากตัวพ่อแม่เอง หรือญาติมิตร โดยเฉพาะปู่ย่าตายายที่มักเป็นประเด็นขัดแย้งในเรื่องแนวทางการเลี้ยงดูในหลายๆ ครอบครัว

• แพ้ใจตัวเองเป็นเหตุ จะเกิดกับพ่อแม่ที่ใจอ่อนค่ะ คือที่ยอมทำตามลูกก็เพราะทนเห็นภาพลูกร้องไห้เศร้าโศกไม่ได้ แม้บางครั้งตั้งใจเป็นมั่นเป็นเหมาะแล้วว่าจะ “ไม่” ก็ตาม

• เป็นพ่อแม่สไตล์ Perfectionist คือทุกอย่างต้องดูดี เนี้ยบ เจ๋ง สมบูรณ์แบบ รวมทั้งลูกด้วย เลยจัดแจงทำให้ลูกทุกเรื่อง ไม่เปิดโอกาสให้ลูกได้เรียนรู้ หรือทำอะไรด้วยตัวเอง เพราะกลัวจะออกมาไม่เนี้ยบอย่างที่ตัวเองต้องการ

• ใช้การตามใจเป็นเครื่องมือชดเชยเวลา พ่อแม่สมัยนี้ไม่ค่อยมีเวลาได้อยู่ดูแลลูกอย่างเต็มที่นัก ถ้าไม่ฝากย่ายายเลี้ยง ก็ต้องพึ่งพี่เลี้ยงเด็ก กว่าจะได้อยู่ดูแลใกล้ชิดกันก็เย็นย่ำหรือไม่ก็วันหยุดสุดสัปดาห์ บางบ้านร้ายกว่านั้น เป็นเดือนเป็นปีถึงจะได้เจอลูก พอเจอกันทีก็อยากชดเชยเวลา ชดเชยความรักที่ไม่ได้ดูแลลูกเต็มที่ด้วยวิธีตามใจทุกอย่างตามแต่ลูกจะต้องการ ซึ่งถ้านานๆ ครั้งก็คงไม่เป็นปัญหา แต่ถ้าเกิดขึ้นเป็นประจำก็เท่ากับเรากำลังบ่มเพาะพฤติกรรมไม่เหมาะสม ให้กับลูกไปโดยไม่รู้ตัว

• ไม่ใช้อารมณ์ตอบโต้ สงบอารมณ์ตัวเองแล้วค่อยๆ หาวิธีจัดการกับลูก การใช้อารมณ์โต้ตอบเอาชนะลูก ในสถานการณ์ที่ลูกมีอารมณ์เกรี้ยวกราด อาละวาด ไม่ได้ช่วยให้สถานการณ์ดีขึ้นเลย แต่กลับกลายว่าคุณกำลังเป็นตัวอย่างของการแสดงออกเมื่อไม่ได้อะไรอย่างใจ (ลูกไม่หยุดหรือไม่ทำอย่างที่คุณต้องการ) ให้กับลูก

• จำกัดขอบเขต ถ้าพฤติกรรมที่ลูกทำชักจะเกินเลย ไม่น่ารัก ก็ต้องเตือนและปรามไม่ให้ลูกทำจนเคยตัว หรือถ้าสิ่งที่ลูกต้องการหรืออยากทำเป็นเรื่องอันตราย หรือเป็นเรื่องที่ฝ่าฝืนกติกาก็ไม่ควรโอนอ่อนยอมตามลูกจนได้ใจ แต่ควรอธิบายให้ลูกเข้าใจและใช้มาตรการเด็ดขาดปฏิเสธกับลูกค่ะ ไม่เช่นนั้นอีกหน่อยกฎกติกาที่ตั้งกันไว้ ก็จะเป็นแค่คำพูดลอยๆ ที่ไม่มีความหมายอะไรสำหรับลูก
  แต่ถ้าดูแล้วว่า ไม่ใช่เรื่องอันตรายอะไร การยืดหยุ่นยอมตามลูกบ้างในบางเรื่อง หรือถ้าลูกไม่ได้อาละวาดมากมาย แทนที่จะใช้คำสั่งก็ใช้วิธีให้ทางเลือกแทน เช่น ถ้าถึงเวลาต้องเลิกเล่นแล้วแทนที่จะสั่งให้ลูกหยุดเล่น ก็ใช้ “เราจะอาบน้ำกันก่อนหรือหม่ำข้าวกันก่อนดีจ๊ะ” ก็พอจะแก้ปัญหาลูกต่อต้านสิ่งที่เราเลือกให้ได้ ได้ฝึกให้ลูกรู้จักตัดสินใจทางอ้อมและยังเป็นการบอกให้ลูกรู้ว่าพ่อแม่ก็ยอมรับฟังความคิด ความต้องการของลูกเหมือนกัน ซึ่งเป็นสิ่งที่ลูกต้องการมากค่ะ

  ไม่ คือ ไม่ เรื่องนี้สำคัญค่ะ ลองว่าคุณได้ส่ายหน้าปฏิเสธหรือเอ่ยปาก “ไม่” กับลูกไปแล้วก็ต้องมั่นคงกับการตัดสินใจนั้น ไม่ว่าเจ้าตัวน้อยจะงัดกลเม็ดเพิ่มดีกรีอาละวาด หรือแม้จะส่งสายตาออดอ้อนปนหยาดน้ำตามาก็ไม่ควรใจอ่อนค่ะ เพราะถ้าเผลอใจอ่อนไป “ไม่” ของคุณสำหรับลูกก็จะเป็นการยืดเวลาการต่อรองอีกนิดแล้วก็ได้ดังใจที่ต้องการ ทีนี้ล่ะ การดูแลลูกเรื่องนี้ก็จะยิ่งยากขึ้น

  ชมเชยให้กำลังใจ เรื่องหน้าบูดหน้าบึ้งก็ต้องมีกันบ้าง ก็คนโดนขัดใจนี่คะ แต่ถึงอย่างนั้นถ้าลูกยอมทำตามคำบอกของคุณ ไม่ดื้อรั้นดึงดัน ก็ขอให้คุณโอบกอดชมเชยเจ้าตัวเล็กสักหน่อยว่า คุณดีใจแค่ไหนที่ลูกเชื่อฟังและให้ความร่วมมือ

  ทำความเข้าใจกับพัฒนาการลูก ธรรมชาติของเด็กวัยนี้ก็คือ ยึดความต้องการของตัวเองเป็นหลัก เมื่อถูกปฏิเสธก็ออกอาการวีนได้ง่ายๆ นอกจากนี้ยังมีความต้องการเป็นของตัวเอง อยากแสดงให้ทุกคนรับรู้ความต้องการและความเป็นตัวตนของเขา รวมทั้งสนุกกับการแสดงความเป็นตัวของตัวเองด้วยการต่อต้าน ต่อรองและทำอะไรตามใจตัวเอง แทนการทำตามคนอื่นอย่างที่ผ่านมา ถ้าคุณเข้าใจในจุดนี้ของลูกได้ ก็จะช่วยให้คุณควบคุมอารมณ์ตัวเองได้ดีขึ้นยามเมื่อลูกเกิดงอแง อาละวาด

  กิจวัตรประจำวันที่เป็นเวลา เป็นเรื่องสำคัญที่ต้องมีควบคู่ไปกับความรักที่คุณมีให้ลูกค่ะ เด็กเล็กๆ อย่างนี้ต้องการระเบียบแบบแผนในชีวิตประจำวันที่ชัดเจน เป็นเวลา เพราะแบบแผนในชีวิตจะบอกให้แกรู้ว่าต้องทำอะไร ช่วงไหน ที่สำคัญทุกๆ คนในบ้านต้องยึดถือปฏิบัติร่วมกัน เช่น ถึงเวลากินข้าว เข้านอน ทุกคนก็ปฏิบัติเหมือนกัน การที่ทุกคนในบ้านเคารพกฎกติกา เป็นสิ่งเชิญชวนอย่างดีให้เด็กๆ ยอมรับกฎกติกาในบ้านได้ง่ายขึ้นค่ะ

  สอนให้รอคอยบ้าง ไม่ใช่พอลูกร้องไห้โวยวาย โอดครวญจะเอาอะไร หรืออยากให้คุณทำอะไรให้ คุณก็รีบวางมือจากงานไปจัดแจงให้ทันที อย่างนี้ไม่ดีเท่าไหร่ ควรจะทิ้งเวลาบอกลูกให้รอสักหน่อย พร้อมเหตุผลว่าคุณกำลังทำอะไรอยู่ เพื่อให้โอกาสลูกได้สัมผัสกับการรอคอย และให้ลูกเรียนรู้ที่จะควบคุมความต้องการของตัวเองบ้าง

• สะกดอารมณ์ อย่าแสดงอารมณ์โกรธและอย่าอาย คิดเสียว่าเรื่องปกติของเด็ก แล้วห้ามปรามบอกเหตุผลกับลูกว่าทำไมจึงไม่ยอมตามใจ

• ไม่ต้องให้ความสนใจ ถ้าลูกอยู่ในจุดที่ไม่เกะกะหรือจะทำให้ข้าวของเสียหายก็ปล่อยลูกไว้ ไม่ต้องให้ความสนใจ แต่คุณต้องอยู่ในจุดที่คุณและลูกมองเห็นกันได้ เมื่อลูกสงบลงหน่อยค่อยพูดคุยบอกเหตุผล

• อุ้มลูกออกจากบริเวณนั้น ถ้าลูกอยู่ในจุดที่ไม่เหมาะจะปล่อยเขาไว้ ให้อุ้มลูกออกจากบริเวณนั้นแล้วกอดลูกไว้ เมื่อเริ่มสงบค่อยบอกเหตุผล

• คำพูดที่ใช้ได้ผลต้องสั้น กระชับ น้ำเสียงเรียบๆ แต่จริงจังค่ะ

(update 28 มกราคม 2005)
[ ที่มา.. นิตยสารรักลูก ปีที่ 22 ฉบับที่ 256 พฤษภาคม 2547 ]