• แยกแยะชั่วดี ลูกจะรู้จัก say no กับเรื่องไม่ดีทั้งหลายได้ ต้องเริ่มจากลูกแยกแยะได้ก่อนว่าอะไรเป็นเรื่องดี ไม่ดี แต่ถ้าพ่อแม่เอ่ยปากสอนลูกว่า ยาเสพติดให้โทษอย่างไรเมื่อลูกเป็นวัยรุ่นแล้วละก็ จะกลายเป็นการเทศนาไป รับรองว่าเขาเดินหนีแน่ค่ะ ในวัยพรีทีนซึ่งยังพอคุยสั่งสอนกันได้ ต้องหาเวลาพูดคุยกับลูกมากๆ ไม่ใช่บ่น เทศนา ตั้งหน้าสั่งสอนนะคะ อย่างนั้นก็น่าเบื่อ ใช้วิธีพูดคุยในช่วงเวลาสบายๆ แล้วก็ฟังลูกให้มาก ถ้าเราแสดงท่าทีว่าเรารับฟังลูกมากเท่าไร ลูกยิ่งกล้าที่จะแสดงความคิดเห็น ถามในเรื่องที่เขาอยากรู้ โดยเฉพาะเรื่องไม่ดีต่างๆ ฉวยโอกาสนี้ใส่ความคิดที่ถูกต้อง กระตุ้นให้ลูกคิด แยกแยะ กระตุ้นให้ลูกหาข้อเท็จจริงว่า ทำไมวัยรุ่นถึงชอบใช้ยา หรือติดรา ดื่มเหล้า วัยรุ่นต้องการพิสูจน์อะไรทำไมลูกถึงอยากให้เพื่อนๆ ยอมรับ เพื่อนที่ดีเป็นยังไง ถ้าเขาคิดเองเขาจะยอมรับได้มากกว่าเราบอกค่ะ

• เท่าทันโลกรอบตัว ลูกจะมีทักษะเอาตัวรอด รู้จักปฏิเสธสถานการณ์เสี่ยงได้ ต้องเท่าทันคน เท่าทันสถานการณ์ค่ะ จึงต้องฝึกลูกให้รู้จักคิดวิเคราะห์เยอะๆ อย่างเช่นชวนกันวิเคราะห์โฆษณาเหล้า เครื่องดื่มผสมแอลกอฮอล์ต่างๆ ที่สร้างภาพว่า การดื่มเป็นเรื่องของความเท่ ความสนุกสนาน การเข้าสังคม เราต้องช่วยลูกให้เห็นว่า เบื้องลึกของความเท่ความสนุกนั้นเป็นอย่างไร นั่นคือเมื่อดื่มเข้าไปแล้วเมา เมื่อเมาแล้วจะเสี่ยงต่อภัยอะไรบ้าง ให้ลูกได้รู้เห็นประสบการณ์หลากหลายแบบ เพื่อให้เท่าทันโลกรอบตัว

• ฝึกฝน say no! หลายๆ แบบ อย่างที่บอกว่าเด็กๆ เวลาเข้ากลุ่มเขาก็มีจริยธรรม หรือกฎกติกามารยาทในการคบเพื่อนในแบบของเขา บางครั้งเป็นเรื่องยากที่จะปฏิเสธคำชักชวนของเพื่อน เราจึงต้องสอนวิธีปฏิเสธเพื่อน โดยลูกไม่รู้สึกเสียหน้า หรือทำให้เพื่อนไม่ยอมรับ หาคำพูดหลายๆ แบบที่ลูกจะนำไปใช้ได้ ให้คุณพ่อ พี่ๆ น้องๆ ช่วยกันแชร์ไอเดียด้วย เช่น
  " ก็เราไม่ชอบนี่"
  " ต้องไปรับน้อง"
  " ต้องรีบไปซ้อมดนตรีแล้วล่ะ"
  " ต้องกลับไปช่วยแม่ขายของ ทำงานบ้าน"
  " ถึงไม่ทำอย่างนาย เราก็ยังเป็นเพื่อนกันได้ไม่ใช่หรือ"
  หรืออย่างง่ายๆ สั้นๆ "ไม่ล่ะ ขอบใจ" "ไว้วันหลังแล้วกัน"

  คุณหมอประเสริฐอีกค่ะที่แนะไว้ว่า เวลาจะปฏิเสธเพื่อนการชักชวนให้เสพยาหรือทำเรื่องไม่ดีต่างๆ ให้ตัดบทสั้นๆ คำเดียวว่า "ไม่" โดยไม่ต้องบอกเหตุผล เพราะถ้าบอกเหตุผล คนชวนก็จะพยายามหาเหตุผลมาหักล้างจนเราดิ้นไม่หลุด บางสถานการณ์ใช้คำว่า "ไม่" เป็นไม้ตายที่แสดงความเด็ดขาดในการตัดสินใจของเรา

  มีกิจกรรมสนุกๆ ทำ เด็กวัยแรกรุ่นขี้เหงาค่ะ เขาเริ่มแปลกแยกจากพ่อแม่ น้องๆ เขาก็ไม่อยากยุ่งด้วย ถ้าเขามีเวลาว่างมาก ไม่มีงานอดิเรก ไม่มีกิจกรรมทำหลังเลิกเรียนหรือในวัยหยุด มีโอกาสที่จะ say yes กับเพื่อนได้ทุกเรื่อง อาจจะเริ่มจากเพื่อนชวนไปเที่ยวหลังเลิกเรียน ต่อมาชวนโดดเรียน ชวนสูบบุหรี่ ลองดื่มเหล้า เสพยา ฯลฯ พ่อแม่ควรเฟ้นหากิจกรรมน่าสนใจหรือที่ลูกชอบ มาดึงลูกออกห่างจากเพื่อนกลุ่มเสี่ยง อย่าใช้วิธีบังคับ ลูกจะแอนตี้ อาจเริ่มจากชวนไปดูแข่งฟุตบอล ดูดนตรีด้วยกัน ถ้าเขาสนใจก็ชวนเขาไปเรียนดนตรี เล่นกีฬาเสียเลย เป็นต้น