ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ


การเผชิญหน้ากับภาวะ ซึมเศร้า สำหรับ วัยสูงอายุ เป็นเรื่องที่หนักใจของใครหลายคนทั้งญาติ ผู้ใกล้ชิด และตัวผู้สูงอายุเอง ดังนั้นการเรียนรู้และทำความเข้าใจกับภาวะซึมเศร้า ก็จะช่วยให้สามารถเตรียมรับมือกับปัญหาที่จะเกิดขึ้น

ในงานสัมมนาผลการวิจัยเรื่อง “โครงการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ : จากความรู้สู่การปฏิบัติ” (ครั้งที่ 4) จัดโดยสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ เมื่อไม่นานมานี้ มีการนำเสนอผลงานวิจัยทั้งหมด 14 โครงการ มีอยู่ 1 เรื่องที่เกี่ยวกับสุขภาพจิต คือเรื่อง “การวิจัยเพื่อพัฒนาคู่มือสำรวจอารมณ์เศร้าด้วยตัวเองในผู้สูงอายุไทย” หัวหน้าโครงการวิจัยเรื่องนี้คือ รองศาสตราจารย์แพทย์หญิงอรพรรณ ทองแตง ได้กล่าวถึงความเป็นมาและปัญหาในการวิจัยว่า
"ภาวะหรือการซึมเศร้าพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ เพราะเป็นวัยที่มีการสูญเสียหลายด้านทั้งร่างกาย จิตใจ และสังคม เป็นวัยที่ต้องปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงของชีวิตอย่างมาก โดยมีรายงานพบว่า ประมาณร้อยละ 30 ของผู้ที่มีอายุมากกว่า 60 ปีขึ้นไปจะเคยมีประสบการณ์ของการมีภาวะซึมเศร้าที่รุนแรงอย่างน้อยหนึ่งครั้ง ซึ่งมีผลกระทบกระเทือนต่อชีวิตประจำวัน"
เรื่องนี้จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ไม่ควรละเลย และขอเผยแพร่ความรู้นี้ให้กว้างขวางยิ่งขึ้นตามวัตถุประสงค์ของคณะผู้จัดงาน โดยคัดเนื้อหามาจากตอนหนึ่งในหนังสือ “สาระน่ารู้เพื่อผู้สูงวัย” จัดทำโดยคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ซึ่งเป็นหนึ่งในเอกสารประกอบการสัมมนาผลการวิจัยที่แจกให้ผู้เข้าร่วมงานในครั้งนี้


ภาวะซึมเศร้าคืออะไร

ภาวะซึมเศร้าเป็นการเจ็บป่วยทางจิตใจชนิดหนึ่ง ซึ่งจะทำให้รู้สึกไม่มีความสุข ซึมเศร้า จิตใจหม่นหมอง หมดความกระตือรือร้น เบื่อหน่าย แยกตัวเอง ชอบอยู่เงียบๆ คนเดียว ท้อแท้ บางครั้งมีความรู้สึกสิ้นหวัง มองชีวิตไม่มีคุณค่า มองตนเองไร้ค่า เป็นภาระต่อคนอื่น ถ้ามีอาการมากจะมีความรู้สึกเบื่อชีวิต คิดอยากตาย หรือคิดฆ่าตัวตาย

วัยสูงอายุ เป็นวัยที่มีความเปลี่ยนแปลงมากทั้งร่ายกาย จิตใจ สังคม สิ่งแวดล้อม เป็นวัยบั้นปลายของชีวิต ภาวะซึมเศร้าจะทำให้โรคทางกายที่เป็นอยู่มีอาการมากขึ้น หรือทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนได้ง่ายขึ้น ถ้ามีอาการรุนแรงจะมีอันตรายจากการทำร้ายตนเองได้ มีรายงานการฆ่าตัวตายในผู้สูงอายุ ซึ่งพบว่า ร้อยละ 90 มีความสัมพันธ์กับภาวะซึมเศร้า


สาเหตุที่ทำให้เศร้า

สาเหตุทางร่างกาย
  • จากโรคทางกายบางอย่าง เช่น ภาวะสมองเสื่อม หลอดเลือดสมองอุดตัน โรคพาร์กินสัน โรคต่อมธัยรอยด์ มะเร็งของตับอ่อน เป็นต้น
  • จากยาบางชนิด เช่น ยารักษาความดันโลหิตสูง ยารักษาโรคกระเพาะอาหาร ยาขับปัสสาวะ ยารักษามะเร็ง เป็นต้น
สาเหตุทางจิตใจ

  • มีการขาดหรือลดน้อยลง ของสารสื่อประสาทบางชนิดในสมอง
  • อารมณ์ตอบสนองต่อปัญหาต่างๆ ในชีวิต ต่อความความเครียดที่เกิดขึ้น ต่อภาวะการสูญเสีย หรือภาวะที่ทำให้เกิดความเสียใจ ไม่สบายใจ หรือเกิดเป็นความทุกข์ทางใจ

ทำอย่างไรจึงจะรู้ว่าเศร้า

สามารถสำรวจดูได้ด้วยตนเอง โดยการตรวจเช็คอาการจากข้อมูลข้างล่างนี้ ถ้ามีอาการต่างๆ จำนวน 5 ข้อ หรือมากกว่า โดยอาการนี้เป็นมานานกว่าสองสัปดาห์ ก็บ่งชี้ว่ามีปัญหาภาวะเศร้า
  • รู้สึกเซ็ง หรือเศร้า หรือเสียใจ หรือหงุดหงิด โดยไม่มีเหตุผล
  • รู้สึกเบื่อหน่ายสิ่งต่างๆ ที่เคยชอบ หรือเคยทำ หรือความต้องการทางเพศเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม (ลดลงหรือมากขึ้น)
  • รู้สึกเบื่ออาหารหรือกินมากขึ้น น้ำหนักตัวลดลงหรือน้ำหนักเพิ่มขึ้น
  • นอนไม่หลับ หรือหลับมากเกินไป
  • รู้สึกอ่อนเพลีย ล้า ไม่มีแรงโดยไม่มีสาเหตุ
  • รู้สึกหมดหวัง มองตนเองไม่มีค่า หรือคอยตำหนิกล่าวโทษตนเอง
  • สมาธิไม่ดี ขี้ลืม หรือไม่มั่นใจ ไม่กล้าตัดสินใจ
  • รู้สึกกระวนกระวายใจ นั่งไม่ติด ทุรนทุราย โดยไม่มีสาเหตุ
  • เบื่อหน่ายหรือเบื่อชีวิต หรือคิดอยากตาย หรือพยายามฆ่าตัวตาย

เศร้าแล้วทำอย่างไร

ควรรีบมาพบจิตแพทย์ เพราะโรคนี้รักษาให้ดีขึ้น หรือหายได้ ถ้าไม่ได้รับการรักษา จะทำให้ระยะการป่วยยาวนานขึ้น โอกาสที่จะป่วยซ้ำหรือกำเริบอีกจะมีสูง ในรายที่เป็นรุนแรงอาจทำร้ายตนเองหรือฆ่าตัวตายได้


ข้อเสนอแนะ
  • ถ้าอาการเกิดขึ้น ควรรีบมารับการตรวจรักษากับจิตแพทย์ทันที
  • อย่าอาย เพราะภาวะซึมเศร้าเกิดได้กับทุกเพศ ทุกวัย ทุกเชื้อชาติ ทุกศาสนา และเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา
  • โรคนี้รักษาให้ดีขึ้นและหายได้
  • โปรดระลึกไว้เสมอว่า ภาวะซึมเศร้าไม่ได้เกิดจากคิดขึ้นมาเอง ไม่ได้เกิดจากความอ่อนแอ หรือเกิดจากความไม่อดทน ไม่ต่อสู้ หรือเกิดจากความเซ็ง
  • ภาวะซึมเศร้า เป็นการป่วยจริงๆ ทางจิตใจ ที่ต้องการการเยียวยารักษาจากจิตแพทย์
รศ.พญ.อรพรรณ ทองแตง ยังให้ข้อคิดทิ้งท้ายไว้ในเรื่องนี้ของหนังสือสาระน่ารู้เพื่อผู้สูงวัย ว่า “ไม่มีคำว่าสาย ในการที่จะเอาชนะภาวะซึมเศร้า ถ้าได้รับการรักษาที่ถูกวิธี ชีวิตจะกลับมาเป็นปกติสุขอีกครั้งหนึ่ง”

อาฬสา หุตะเจริญ
โรงพยาบาลเทพธารินทร์


(update 23 ตุลาคม 2004)
[ ที่มา... กรุงเทพวันอาทิตย์ ปีที่ 16 ฉบับที่ 5959 วันอาทิตย์ที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2547 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600