คุณแม่ของน้องนิ่ม พาน้องนิ่มมาหาหมอ ด้วยปัญหาปัสสาวะบ่อยมาก วันหนึ่งปัสสาวะถึงสิบกว่าครั้ง
บางทีปัสสาวะเสร็จแล้วอีกครึ่งชั่วโมงก็ไปปัสสาวะใหม่ น้องนิ่งอายุ 16 ปี เรียนอยู่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5
ก่อนมาหาหมอ คุณแม่พาเธอไปรักษาตัวกับแพทย์ที่คลินิกหลายแห่ง แพทย์วินิจฉัยว่าเป็นโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบ
ให้ยาแก้อักเสบมากิน อาการก็ดีขึ้นเล็กน้อย ต่อมาก็เป็นอีก คราวนี้กินยาแก้อักเสบ อาการก็ไม่ดีขึ้นเลย
" ก่อนหน้าที่จะมีอาการปัสสาวะบ่อย น้องนิ่มชอบกลั้นปัสสาวะหรือเปล่าคะ" หมอถาม
" น้องนิ่มชอบกลับมาปัสสาวะที่บ้านค่ะ เพราะห้องน้ำโรงเรียนไม่สะอาด แต่ในระยะหลัง
เวลาอยากถ่ายปัสสาวะ น้องนิ่มจะกลั้นไม่ได้เลยค่ะ ต้องรีบไปห้องน้ำ ลำบากมากเลยค่ะหมอ
จนน้องนิ่มไม่อยากไปโรงเรียนเลย" คุณแม่ตอบแทน
ผลการตรวจร่างกายของน้องนิ่ม พบว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ
หมอจึงบอกว่า " งั้น
ขอตรวจน้ำปัสสาวะก่อนนะคะ ว่ามีการอักเสบของน้ำปัสสาวะหรือเปล่า
เพราะสาเหตุของปัสสาวะบ่อย ส่วนใหญ่เกิดจากการอักเสบของกระเพาะปัสสาวะ"
ผลการตรวจน้ำปัสสาวะ พบว่าปัสสาวะของน้องนิ่มใสดี ไม่ขุ่นข้น
ไม่มีทั้งเม็ดเลือดขาวและเม็ดเลือดแดงในน้ำปัสสาวะ แสดงว่าไม่มีการอักเสบของน้ำปัสสาวะ
" อาการของน้องนิ่ม เป็นภาวะกระเพาะปัสสาวะไวเกิน (Overatcive bladder) ค่ะ" หมออธิบาย
และแปลผลการตรวจน้ำปัสสาวะว่า ปกติดี ไม่มีการอักเสบ ให้คุณแม่และน้องนิ่มฟัง "
ภาวะกระเพาะปัสสาวะไวเกิน ภาวะนี้ทำให้รู้สึกอยากถ่ายปัสสาวะขึ้นมาทันที และกลั้นไม่ได้
ทั้งๆ ที่กระเพาะปัสสาวะยังมีน้ำปัสสาวะไม่เต็มเลยค่ะ"
" สาเหตุเกิดจากอะไรค่ะ เกิดขึ้นได้อย่างไร ใช่เพราะการอักเสบหรือเปล่า"
" สาเหตุของภาวะนี้ไม่มีใครทราบค่ะ การที่จะบอกว่าเป็นภาวะนี้ต้องตรวจน้ำปัสสาวะ
และตรวจร่างกาย ไม่พบว่ามีอะไรผิดปกติ ไม่พบการอักเสบติดเชื้อใดๆ"
" และจะต้องตรวจอะไรเพิ่มเติมไหมคะหมอ"
" ตอนนี้คงยังไม่ต้องตรวจอะไรเพิ่มเติมค่ะ อาศัยจากประวัติตรวจร่างกาย ก็เพียงพอ"
" แล้วรักษาอย่างไรจึงจะหายขาด น้องนิ่มเขาทรมานเหลือเกิน"
" วิธีรักษามีหลายอย่างค่ะ อย่างที่ง่ายที่สุด อย่างที่หนึ่งก็คือ การออกกำลังกายกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน
โดยการขมิบ ทั้งกล้ามเนื้อด้านหน้าและด้านหลัง ขมิบด้านหน้า ก็เหมือนกับการกลั้นปัสสาวะ
ขมิบวันละ 100 ครั้ง ขมิบด้านหลัง ก็เหมือนกับการกลั้นอุจจาระ ขมิบวันละ 100 ครั้งเหมือนกัน
ส่วนอย่างที่สองคือ การใช้ยาค่ะ หมอจะสั่งยาคลายการหดเกร็ง ช่วยลดการบีบตัวของกระเพาะปัสสาวะ"
" และถ้าไม่หายละคะ" น้องนิ่มพูดเป็นครั้งแรก ดูท่าทางกังวล
" ใจเย็นๆ ค่ะน้องนิ่ม ส่วนใหญ่กินยา และออกกำลังกล้ามเนื้อที่หมอแนะนำ
ก็หายเกือบทุกรายค่ะ ถ้าไม่หายก็มีวิธีอื่นๆ อีก แล้วอย่างไร คุณแม่คอยดูอาการ
ถ้ายังมีปัญหา ให้พามาพบหมออีกนะคะ" หมออธิบาย
ที่ไม่ได้บอกต่อให้คุณแม่และน้องนิ่มวิตก คือถ้ารักษาด้วยยาและการออกกำลังกายกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานไม่ได้ผล
น้องนิ่มคงต้องตรวจเพิ่มเติม ได้แก่ สวนปัสสาวะดูปัสสาวะที่ค้างภายในกระเพาะปัสสาวะ
ส่องกล้องดูกระเพาะปัสสาวะ เพื่อการวินิจฉัยให้แน่นอน
และถ้ายังปัสสาวะบ่อยจนเกิดการทุกข์ทรมานอาจต้องลงเอยด้วยการผ่าตัด
ซึ่งมีคนไข้น้อยมากที่ต้องผ่าตัด เนื่องจากส่วนใหญ่การรักษาแบบประคับประคอง
มักจะได้ผลร้อยละ 80-90
และภาวะนี้
แม้ใช้ยาหลอก ก็สามารถรักษาหายถึงร้อยละ 30-45 ทีเดียว
คุณนิด เจ้าของร้านเสริมสวย มาปรึกษาหมอ เรื่องคุณแม่ของเธอมีอาการปัสสาวะเล็ด คุณแม่มีลูก 6 คน อายุ 67 ปี
" หมอคะ แม่ของหนูปัสสาวะเล็ด แกเริ่มเป็นปีที่แล้ว ตอนแรกเป็นน้อย หัวเราะ ไอ จาม ก็เล็ดทีหนึ่ง
ตอนนี้เป็นมากต้องใส่ผ้าอนามัยสำเร็จรูปทีเดียวค่ะ หมอจะทำรีแพร์หรือยกมดลูกให้แม่ได้ไหม" คุณนิดถาม
" คุณนิดคะ เรื่องปัสสาวะเล็ดนั้น ต้องหาสาเหตุก่อน ว่าเป็นเพราะอะไร จึงจะรู้ว่าจะต้องรักษาแบบไหน
และปัจจุบันการรีแพร์เพื่อแก้ปัสสาวะเล็ดนั้น ไม่นิยมทำแล้วค่ะ เพราะไม่ได้ผล" หมอบอก
" แล้วเรื่องยกมดลูกละคะหมอ แม่มีลูกมาก มดลูกคงหย่อนทำให้ปัสสาวะเล็ด"
" ค่ะ แต่การยกมดลูก (Colpo-suspension) หรือการผ่าตัดอื่นๆ นั้น
จะได้ผลก็ต่อเมื่อคุณแม่ของคุณนิดเป็นโรคปัสสาวะเล็ดจากหูรูดหย่อน
ซึ่งทำให้เวลา ไอ จาม ยกของหนัก มีปัสสาวะเล็ดออกมาค่ะ
การมีลูกมาก
ไม่ได้บอกว่าคุณแม่ต้องเป็นหูรูดหย่อนและเป็นโรคมดลูกหย่อนร่วมด้วยนะคะ เพราะคนอายุมาก
โรคปัสสาวะเล็ดนั้น ยังเกิดจากสาเหตุอื่นๆ ได้ เช่น เกิดจากดื่มเหล้า รับประทานยาบางอย่าง
มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน หรือเกิดจากกระเพาะปัสสาวะไวเกิน (Overactive bladder)
กระเพาะปัสสาวะคราก (overflow) ได้ ดังนั้นควรจะต้องตรวจหาสาเหตุก่อนค่ะ "
" ถ้าหนูพาแม่มา หมอจะตรวจอะไรบ้างคะ"
" หมอคงตรวจร่างกายคุณแม่ ว่ามีโรคประจำตัวอะไรไหม ตรวจภายในว่า
หูรูดเสื่อมไหม มดลูกหย่อนไหม ภายในมีการอักเสบไหม ตรวจปัสสาวะดูการอักเสบติดเชื้อ
และอาจส่งคุณแม่ของคุณนิด ตรวจพิเศษ ส่องกล้องดูกระเพาะปัสสาวะ
และตรวจวัดความดันของกระเพาะปัสสาวะค่ะ"
" ฟังดูยุ่งยากจัง แม่ของหนูคงไม่อยากไปตรวจอะไรมากมายแน่
ถ้าไม่ตรวจอะไรเพิ่มเติม
จะเอายาไปลองให้แม่กินดูก่อนได้ไหมคะหมอ"
" คงไม่ได้หรอกค่ะ คุณนิด คงต้องตรวจดูก่อน ว่าปัสสาวะเล็ดนั้นเกิดจากสาเหตุอะไร
แต่อย่างไรก็ตาม ถ้าคุณแม่ยังไม่อยากมาตรวจ หมอแนะนำให้คุณแม่ของคุณนิด
ออกกำลังกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน โดยการขมิบกล้ามเนื้อส่วนหน้า และส่วนหลังไปพลางๆ ก่อนนะคะ
เพราะมีงานวิจัยที่บอกว่า การขมิบดังกล่าว ทำให้อาการปัสสาวะเล็ดดีขึ้น ถึงร้อยละ 50 เชียวค่ะ"
" ขมิบกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานหรือคะหมอ หนูเองทำประจำค่ะ
แล้วอย่างไรหนูจะไปแนะนำให้แม่ลองทำดู ถ้าไม่ดีขึ้น และแม่ยอมมารักษา
หนูจะพาแม่มาหาหมอนะคะ"
" สวัสดีค่ะ" หมอรับไหว้คุณนิด
| ปัสสาวะไม่ออกอย่างเฉียบพลัน |
หมอได้รับคำปรึกษาจากอายุรแพทย์ ให้ดูแลคนไข้รายหนึ่ง เธอชื่อ คุณลำจวน อายุ 42 ปี
มาโรงพยาบาลด้วยเรื่องปัสสาวะไม่ออก เธอเป็นคนโสด สุขภาพดี ไม่เคยเจ็บป่วยด้วยโรคอะไร
เมื่อคือเธอนอนหลับไป ตื่นมาตีสอง ด้วยอาการปวดปัสสาวะมาก ไปปัสสาวะก็ไม่ออก
ด้วยความเจ็บปวดทุกข์ทรมาน เธอจึงรีบมาโรงพยาบาล แพทย์สวนปัสสาวะทิ้ง ส่งปัสสาวะตรวจ
พบว่ามีการอักเสบของกระเพาะปัสสาวะเล็กน้อย จึงรับไว้ในโรงพยาบาลและให้ยาแก้อักเสบชนิดฉีด
เข้ามาเธอปัสสาวะไม่ออกอีก อายุรแพทย์จึงให้คาสายสวนปัสสาวะและปรึกษาสูติ-นรีแพทย์
" คุณลำจวน มีโรคประจำตัวอะไรไหมคะ เคยปัสสาวะไม่ออกไหมคะ" หมอถาม
" ไม่มีโรคประจำตัว ไม่เคยเป็นอย่างนี้มาก่อนเลยค่ะ" เธอตอบหน้าตาซีดเซียว
โรคปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลันหรือเป็นทันทีทันใดนั้น สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด
ก็คือมีเนื้องอกในอุ้งเชิงกราน เข้ามากดกระเพาะปัสสาวะทันทีทันใด ในกรณีนี้
หมอจึงขอตรวจภายใน และตรวจหน้าท้องด้วยเครื่องอัลตราซาวนด์ผลการตรวจพบว่า
เธอเป็นเนื้องอกที่มดลูกขนาดโตเท่ากับมดลูกของคนตั้งครรภ์สามเดือนเศษ และก้อนเนื้องอกนั้น
งอกมาด้านหน้า กดทับกระเพาะปัสสาวะพอดี หมอจึงได้แนะนำให้ผ่าตัด
หลังผ่าตัดเอาเนื้องอกมดลูกและมดลูกออกไป สามารถปัสสาวะได้เป็นปกติ
หลังการผ่าตัดเพียงสองวันค่ะ
(update 27 เมษายน 2004)
[ ที่มา..หนังสือ
นิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 26 ฉบับที่ 12 ธันวาคม 2545-มกราคม 2546 ]
|
