ห้องสมุด E-LIB : Health Library for Thai : ช่วยด้วยค่ะ คลอดเองไม่ได้

หลังจากที่คุณแม่ตั้งครรภ์มานานถึง 9 เดือน วันเวลาที่คุณแม่รอคอยก็มาถึง แต่ถ้าถึงเวลาคลอดแล้ว ไม่สามารถคลอดเองได้ คุณหมอก็จะมีวิธีการช่วยให้การคลอดผ่านพ้นไปได้ค่ะ

คุณแม่ที่เริ่มเข้าสู่ระยะการคลอดจะมีอาการต่างๆ เกิดขึ้นได้ เช่น มีน้ำเดิน มีมูกเลือด หรือมีอาการเจ็บครรภ์ถี่และสม่ำเสมอมากขึ้นเรื่อยๆ นอนพักอย่างไรก็ไม่หาย คุณแม่ควรรีบมาโรงพยาบาลทันทีนะคะ อย่าปล่อยให้อาการเหล่านี้เกิดขึ้นโดยไม่ได้รับการดูแลจากแพทย์ เพราะอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนตามมาได้

เมื่อมาถึงโรงพยาบาลคุณแม่จะได้รับการตรวจครรภ์และตรวจภายในจากแพทย์ทันที ทั้งนี้เพื่อแพทย์จะให้การวินิจฉัยได้ว่าคุณแม่เริ่มเข้าสู่การคลอดในระยะใด และจะให้การดูแลให้การคลอดดำเนินไปตามปกติในแต่ละระยะอย่างไร

สำหรับระยะการคลอด สามารถแบ่งได้เป็น 3 ระยะ คือ

ระยะที่ 1 เป็นระยะที่มดลูกมีการบีบรัดตัวเป็นระยะๆ ศีรษะทารกเริ่มมีการเคลื่อนต่ำลงมาเรื่อยๆ ปากมดลูกจะเริ่มเปิดมากขึ้นเรื่อยๆ จนเปิดหมดเต็มที่ประมาณ 10 เซนติเมตร ศีรษะทารกจะมาตุงอยู่ในช่องคลอด เพื่อเตรียมพร้อมในการคลอดระยะต่อไป ช่วงนี้คุณแม่จะเริ่มรู้สึกอยากเบ่งคลอด โดยมีอาการคล้ายอยากเบ่งถ่ายอุจจาระ

ระยะที่ 2 เป็นระยะตั้งแต่ปากมดลูกเปิดหมดประมาณ 10 เซนติเมตร จนทารกมีการคลอดออกมา สำหรับคุณแม่ที่ฝึกการเบ่งคลอดมาก่อน จะสามารถคลอดทารกออกมาได้ง่าย ไม่ใช้เวลาเนิ่นนาน และยังช่วยลดภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดกับคุณแม่ได้ด้วย

ระยะที่ 3 เป็นระยะหลังจากทารกคลอดออกไปแล้ว ช่วงนี้คุณหมอจะช่วยทำคลอดรกให้กับคุณแม่

จากระยะการคลอดที่กล่าวมา คุณแม่จะเห็นได้ว่าการคลอดในระยะที่ 1 และ 2 มีความสำคัญมาก คุณแม่ที่เบ่งก่อนที่ปากมดลูกจะเปิดหมด หรือได้รับยาบรรเทาอาการปวดเร็วเกินไป จะทำให้การคลอดเนิ่นนานออกไปได้ ดังนั้นคุณแม่จึงควรศึกษาหาความรู้เรื่องการคลอด ฝึกการหายใจ และเบ่งคลอดในระยะต่างๆ ให้ถูกวิธี การคลอดก็จะสามารถดำเนินไปตามธรรมชาติ และก็จะไม่ใช่สิ่งที่น่ากลัวสำหรับคุณแม่อีกต่อไป

ถ้าคลอดเองไม่ได้...

ในกรณีที่คุณแม่ไม่สามารถคลอดได้เอง แพทย์ก็จะมีวิธีการช่วยเหลือการคลอดให้คุณแม่ปลอดภัย ไม่มีภาวะแทรกซ้อน และให้ทารกคลอดออกมาอย่างปลอดภัยด้วย ซึ่งมีหลายวิธี นับตั้งแต่การช่วยคลอดทางช่องคลอด เช่น การใช้คีม เครื่องดูดสุญญากาศ หรือแม้กระทั่งการผ่าคลอด ซึ่งหมอจะได้กล่าวต่อไป

การช่วยคลอดด้วยคีม เป็นวิธีการช่วยคลอดที่ใช้ในกรณีที่คุณแม่ไม่มีแรงเบ่ง ทั้งๆ ที่ศีรษะทารกลงต่ำมากในระยะที่ 2 ของการคลอด และศีรษะอยู่ในแนวตรง คีมที่ใช้ก็ทำจากโลหะ และมีลักษณะคล้ายคีมหนีบของที่มีขนาดพอดีที่จะคีมศีรษะทารกทางช่องคลอดได้ โดยไม่ทำให้เกิดอันตรายต่อทารก เราเรียกอุปกรณ์นี้ว่า “Forceps” คุณหมอจะเลือกการช่วยคลอดด้วยคีมเมื่อคุณแม่มีภาวะเหนื่อยล้าจากการเจ็บครรภ์ มีแรงเบ่งไม่พอ หรือไม่รู้สึกอยากเบ่งคลอดเมื่อคุณแม่ได้รับการบล็อกหลังเพื่อระงับอาการปวด การเต้นของหัวใจทารกผิดปกติ หรือจำเป็นต้องช่วยคลอดในกรณีที่คุณแม่มีโรคประจำตัวที่ไม่สามารถออกแรงเบ่งได้ เช่น โรคหัวใจ เป็นต้น

คุณแม่ลองจินตนาการตามที่หมอจะบรรยายต่อไปดูนะคะ เพื่อที่จะได้เห็นภาพการช่วยคลอดด้วยคีม ซึ่งเป็นวิธีที่ไม่น่ากลัวเลย คุณหมอจะทำการฉีดยาชาที่บริเวณช่องคลอด เพื่อให้อวัยวะบริเวณอุ้งเชิงกรานเกิดอาการชา และคุณแม่ก็จะไม่รู้สึกเจ็บปวดในขณะคลอด จากนั้นคุณหมอก็จะใส่คีม ซึ่งประกอบด้วยด้ามคีมข้างซ้าย และขวาทีละข้างไปที่บริเวณด้านข้างศีรษะทารก พร้อมทั้งทำการตัดฝีเย็บและดึงศีรษะทารกออกทางช่องคลอด เมื่อศีรษะทารกโผล่พ้นบริเวณช่องคลอดแล้ว คุณหมอก็จะทำการคลอดไหล่ และลำตัวทารกต่อไปตามปกติ

อ่านมาถึงตรงนี้ คุณแม่บางท่านอาจรู้สึกหวาดเสียว อยู่ๆ มีคีมมาคีบศีรษะลูก อาจกลัวว่าศีรษะลูกจะได้รับอันตราย และลูกจะไม่ฉลาดเพราะโดนคีมคีบออกมา จริงๆ แล้วสมองลูกจะไม่ได้รับความกระทบกระเทือนเลย เพราะสมองอยู่ในกะโหลกศีรษะซึ่งค่อนข้างแข็งคอยปกป้องเนื้อสมอง โดยที่คีมช่วยคลอดได้ออกแบบมา ให้มีช่องตรงกลางขนาดพอดีกับศีรษะเด็กเว้นเอาไว้ให้เรียบร้อยแล้ว และคุณหมอจะช่วยคลอดในกรณีนี้เมื่อมีข้อบ่งชี้ และทารกอยู่ในสภาพพร้อมที่จะรับการช่วยเหลือด้วยการคลอดโดยวิธีนี้เท่านั้น

ช่วยคลอดด้วยเครื่องสุญญากาศ เป็นการช่วยคลอดในกรณีที่คุณแม่ยังมีแรงเบ่งอยู่ แต่อาจจะอ่อนเพลียมากจนแรงเบ่งไม่เพียงพอ หรือทารกเริ่มมีการเต้นของหัวใจผิดปกติจนจำเป็นต้องรีบให้คลอด รวมทั้งทารกที่ศีรษะอยู่ท่าทางไม่เหมาะสมที่จะช่วยคลอดด้วยคีม เช่น ศีรษะอยู่ในแนวเฉียงๆ หรือตะแคง คุณหมอจะช่วยคลอดด้วยวิธีนี้เมื่อศีรษะทารกเคลื่อนลงต่ำมากในระยะที่ 2 ของการคลอดเช่นกัน

อุปกรณ์ที่ใช้ดูดศีรษะทารกจะมีลักษณะคล้ายถ้วยเล็กๆ หรือจุกของขวดนม ส่วนใหญ่ทำจากโลหะ บางชนิดทำจากยางนิ่มๆ ก็ได้ มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางตั้งแต่ 3 จนถึง 5 เซนติเมตร คุณหมอจะเลือกใช้ตามขนาดของศีรษะทารก ส่วนใหญ่จะมีนิยมใช้ขนาด 5 เซนติเมตรมากที่สุด เราเรียกอุปกรณ์นี้ว่า ถ้วยดูดสุญญากาศ หรือ “Cup” ซึ่งตัว Cup นี้ก็จะไปต่อกับเครื่องดูดสุญญากาศ โดยมีสายยางเป็นตัวเชื่อม

คุณแม่ลองจินตนาการภาพตามที่หมอจะเล่าให้ฟังอีกครั้งนะคะ ก่อนจะทำการคลอดโดยใช้เครื่องดูดสุญญากาศ แพทย์จะฉีดยาชาบริเวณช่องคลอดเพื่อให้คุณแม่มีอาการชาบริเวณอุ้งเชิงกรานเช่นเดียวกับการทำคลอดด้วยคีม จากนั้นคุณหมอก็จะใส่ Cup เข้าไปในช่องคลอดจนประกบติดบริเวณศีรษะทารก ตัว Cup นี้จะเชื่อมต่อสายยาง ที่ต่อกับเครื่องดูดสุญญากาศ คุณหมอจะค่อยๆ ลดความดันของเครื่องดูดลงไปเรื่อยๆ จนความดันในถ้วยลดลงตามลำดับ จนเกิดภาวะสุญญากาศขึ้น ทำให้ถ้วยดูดเกาะติดแน่นกับศีรษะทารก ซึ่งใช้เวลาในการปรับความดันประมาณ 5-8 นาที ช่วงนี้ถ้าคุณแม่รู้สึกอยากเบ่งก็สามารถเบ่งคลอดได้ตลอดเวลา เมื่อได้เวลาที่เหมาะสมคุณหมอก็จะช่วยคลอด โดยถ้วยดูดสุญญากาศซึ่งเกาะติดกับศีรษะทารก และจะออกแรงดึงพร้อมๆ กับที่คุณแม่เจ็บครรภ์ ช่วงนี้คุณแม่ต้องช่วยเบ่งด้วย เพราะการใช้เครื่องดูดสุญญากาศเป็นเพียงการเสริมแรงเบ่งเท่านั้น คุณแม่จะรู้สึกผ่อนแรงไปได้มาก และศีรษะทารกก็จะเคลื่อนลงมาในเวลาไม่นานนัก เมื่อศีรษะทารกคลอดออกมาแล้วก็จะทำการปลดถ้วยดูดสุญญากาศออก จากนั้นคุณหมอก็จะทำคลอดไหล่และลำตัวทารกตามปกติต่อไป

ทารกที่คลอดออกมาโดยเครื่องดูดสุญญากาศนี้จะมีลักษณะเหมือนเทพบุตรหรือเทพธิดาน้อยๆ เพราะมีมงกุฎอยู่บนศีรษะทุกราย มงกุฎที่ว่านี้เกิดจากหนังศีรษะที่ถูกดูดเข้าไปอยู่ในถ้วยดูดสุญญากาศ ทำให้แลดูคล้ายเป็นจุกบนศีรษะ คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องกังวล เพราะจะหายไปได้เองประมาณ 3-4 วันหลังคลอด และไม่ทำให้เกิดอันตรายต่อเนื้อสมองแต่อย่างใด บางครั้งอาจมีรอยถลอกเล็กน้อยแต่ก็จะหายไปได้เองเช่นกัน

การบล็อกหลัง

หมอคงหลีกเลี่ยงที่จะพูดเรื่องการบล็อกหลังไม่ได้ การบล็อกหลัง หรือที่เราเรียกว่า “Painless labour” เป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยระงับอาการเจ็บครรภ์ของคุณแม่ในระยะที่ปากมดลูกเริ่มเปิดประมาณ 3 เซนติเมตรขึ้นไป และคุณแม่เริ่มมีอาการเจ็บครรภ์ร่วมด้วย คุณหมอจะทำการฉีดยาชาเข้าบริเวณไขสันหลังเพื่อระงับอาการเจ็บครรภ์ในช่วงนี้ คุณแม่คงต้องเรียนถามคุณหมอที่จะทำคลอดให้ว่าสถานที่ที่คุณแม่จะไปคลอด โดยเฉพาะสถานพยาบาลของรัฐว่ามีบริการนี้ด้วยหรือไม่ จะมีบางที่เท่านั้นที่สามารถบล็อกหลังระงับอาการเจ็บครรภ์ให้คุณแม่ได้ ข้อดีของวิธีนี้คือคุณแม่จะรู้สึกสบาย ไม่เจ็บครรภ์เลยแม้ว่ามดลูกจะมีการบีบรัดตัวบ่อยครั้งเพียงใดก็ตาม แต่ข้อเสียคืออาจทำให้การคลอดเนิ่นนานออกไป เพราะคุณแม่จะไม่รู้สึกอยากเบ่งคลอดเลย และสุดท้ายคุณหมออาจจะต้องช่วยคลอดโดยการใช้คีม หรือเครื่องดูดสุญญากาศดังที่กล่าวไปแล้ว

การผ่าตัดคลอดทางหน้าท้อง

ก็เป็นวิธีช่วยคลอดอีกวิธีหนึ่ง ในกรณีที่คุณหมอเห็นว่าคุณแม่ไม่สามารถคลอดปกติทางช่องคลอดได้ เช่น ทารกมีก้นเป็นส่วนนำหรือทารกท่าก้น ทารกตัวใหญ่ เชิงกรานคุณแม่แคบ เป็นต้น หรือแม้กระทั่งคุณแม่ที่เข้าสู่การคลอดระยะที่ 1-2 แล้ว แต่มีปัญหาการคลอด เช่น ศีรษะทารกไม่ยอมเคลื่อนต่ำลงมา ปากมดลูกไม่เปิดเพิ่มขึ้น ทารกในครรภ์มีอัตราการเต้นของหัวใจที่ผิดปกติในขระที่ปากมดลูกยังเปิดน้อยอยู่ การผ่าตัดคลอดทางหน้าท้องเป็นวิธีที่เหมาะสมในการช่วยชีวิตทารกในครรภ์ คุณแม่ควรเตรียมตัวเตรียมใจ ที่จะถูกช่วยคลอดด้วยวิธีนี้ด้วยเมื่อทารกมีปัญหานะคะ

ท้ายนี้หมอขอให้คุณแม่ทุกท่านที่กำลังตั้งครรภ์อยู่สามารถคลอดเองได้ตามปกติ และลดความวิตกกังวลลงเมื่อจะต้องถูกช่วยคลอดในกรณีต่างๆ ขอให้มีความมั่นใจในตัวคุณหมอที่คุณแม่กำลังฝากครรภ์อยู่ และเชื่อมั่นว่าคุณหมอได้ให้การดูแลรักษาที่ดีที่สุดเพื่อให้คุณแม่และทารกในครรภ์ปลอดภัยค่ะ

(update 31 สิงหาคม 2004)
[ ที่มา.. นิตยสารดวงใจพ่อแม่ ปีที่ 9 ฉบับที่ 100 กุมภาพันธ์ 2547 ]

[ BACK TO LIST]

main

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600