ห้องสมุด E-LIB : Health Library for Thai : เมื่อลูกน้อย ไร้กะโหลก หุ้มสมอง

ปานจิตต์ หลักคำ เฝ้ารอคอยวันที่จะได้ทำหน้าที่ “แม่” อย่างใจจดใจจ่อ จนเมื่อวันหนึ่งเหมือนฟ้าประทานให้เธอสมหวังในสิ่งที่ปรารถนา ชีวิตน้อยๆ อันเป็นสิ่งล้ำค่าสำหรับเธอก่อกำเนิดขึ้นภายในร่างกาย ทันทีที่ปานจิตต์รู้ตัวว่ากำลังตั้งครรภ์ เธอรีบไปฝากครรภ์ และดูแลครรภ์อย่างดีเสมอมา แต่ก็เหมือนฟ้าเล่นตลกกับเธอ..

เมื่ออายุครรภ์ย่างเข้าเดือนที่ 8 คุณหมอนัดตรวจอัลตราซาวนด์อีกครั้ง และในครั้งนี้ น้ำคร่ำที่มีอยู่มากเกินไป ทำให้คุณหมอเริ่มเอะใจถึงสิ่งผิดปกติบางอย่าง จึงได้ทำอัลตราซาวนด์ผ่านทางช่องคลอดอีกครั้ง เพื่อตรวจเช็คอย่างละเอียด และในที่สุด ลางสังหรณ์ก็ปรากฏผลเป็นจริง “ลูกน้อยของเธอไม่มีเนื้อหุ้มสมอง” และเธอจำเป็นที่จะต้องทำแท้งทารกน้อยวัย 8 เดือนของเธอออกมาเสียก่อนที่จะปล่อยให้หนูน้อยต้องทุกข์ทรมานไปมากกว่านี้

เมื่ออายุย่างเข้า 30 มีครอบครัวที่สมบูรณ์ สิ่งที่เฝ้ารอคอยก็คือการมีลูก สำหรับดิฉันที่มีอาชีพเป็นครูสอนศิลปะเด็กอนุบาล มีโอกาสได้เห็นเด็กๆ ทุกวัน ได้เห็นพัฒนาการ เห็นความน่ารักของลูกคนอื่นๆ ก็เลยมีความรู้สึก อยากมีลูกมาก เพราะ “รักเด็ก” พูดเหมือนนางงามเลย

ดิฉันอยู่กับสามีมาประมาณ 10 ปี กินยาคุมมาตลอด แต่กินแบบเว้นช่วงบ้างนิดหน่อย เช่น กิน 3 เดือน เว้น 1 เดือน ตามที่เคยอ่านเจอในหนังสือ ก็ทำเช่นนี้มาเรื่อยๆ จนอายุ 29 ปี รู้สึกว่าทุกอย่างพร้อมแล้วควรจะมีลูกก่อนจะแก่กว่านี้ ดิฉันก็เลิกกินยาคุมประมาณ 1 ปี สิ่งที่เฝ้ารอคอยก็เกิดขึ้น เมื่อต้นเดือน ส.ค.46 ประจำเดือนที่เคยมาตรงตามปกติก็หายไป ดิฉันโทรบอกให้สามีรีบกลับบ้านมาดูผลตรวจพร้อมๆ กัน เมื่อทุกคนพร้อมกันแล้วดิฉันก็ตรวจดูปรากฏว่า แถบสีบนแผ่นตรวจขึ้นมา 2 ขีด ผลคือว่าท้อง

”ไชโย” สามีร้องดังมากเลยเราจะมีลูกแล้ว วันต่อมาเราก็ชวนกันไปฝากครรภ์ที่คลินิกแห่งหนึ่ง เพื่อนแนะนำมาว่าคุณหมอเก่งมาก เป็นอาจารย์หมอด้วยฝากพิเศษไว้เลย หลังจากนั้นมาดิฉันเริ่มบำรุงด้วยนม ที่มีคุณภาพสำหรับคุณแม่ ผลไม้ และอาหารที่หาได้ ใครบอกว่าอะไรดีมีประโยชน์ก็ทำตามคำแนะนำ อ่านหนังสือ เจอเรื่องดีๆ ก็นำมาปฏิบัติตาม สามีก็เตรียมตั้งชื่อไว้ตั้งแต่เดือนแรก จัดแจงทยอยซื้อข้าวของเตรียมไว้ ใครบอกว่าเขาถือนะโบราณบอกไม่ให้เตรียมไว้ก่อนคลอด เราก็ไม่ถือเราจะเตรียมให้ลูกของเรา

ดิฉันและสามีไปตรวจครรภ์ตามนัดทุกเดือนไม่มีขาด ครั้งแรกที่ตรวจเลือดคุณหมอแจ้งผลว่า “เป็นไวรัส B ตับอักเสบ แต่ไม่ต้องกลัวเพราะจะไม่ติดถึงลูกจะมีวัคซีนป้องกันให้” ดิฉันก็ไปตรวจและเล่าอาการให้คุณหมอฟังตลอดทุกอย่างปกติ และดิฉันแข็งแรงดีจนอายุครรภ์ครบ 5 เดือน ดิฉันบอกกับคุณหมอว่าขออัลตราซาวนด์ดูลูกหน่อยเพราะอยากรู้ว่าเป็นผู้หญิงหรือผู้ชาย มีคนทักเยอะเพราะฮอร์โมนออกชัดมาก สิวเต็มหน้าเลยหลายๆ คนบอกว่าเป็นลูกชาย คุณหมอก็อัลตราซาวนด์ให้ดู

เมื่อเข้าไปในห้องอัลตราซาวนด์ ดิฉันและสามีตื่นเต้นมากเพราะจะได้เจอหน้าลูกเป็นครั้งแรก คุณหมอชี้ให้ดู “นี่คือหัวใจของเขา นี่คือตา นี่คือจมูก นี่คือปาก นี่คือแขน นี่คือขา” วัดช่วงกระดูกขาให้ด้วย และก็ดูว่าเป็นเพศ “ชาย” ดิฉันและสามีดีใจมากที่เห็นลูกสมบูรณ์และมีครบทุกอย่างแล้ว กลับบ้านเราจะได้คุยกับเขาทุกวัน เวลาไปไหนก็จะบอก เวลาเขาดิ้นก็จะคุยจะพูดกันตลอด เรารู้สึกดีมากๆ ที่มีเขาอยู่ในท้อง เราไปหาหมอเป็นประจำ มีอาการอะไรก็จะบอกหมอเสมอ

เดือนต่อมาสามีขออัลตราซาวนด์ดูอีก เพราะอยากเจอลูกบ่อยๆ แต่คุณหมอบอกว่า “จะทำให้อีกทีในเดือนที่ 8 ก่อนคลอดก็แล้วกันนะ” เรารู้สึกไม่เป็นไรอดทนไว้ เดี๋ยวก็เจอกันแล้ว ก็ตั้งหน้าตั้งตาบำรุงตัวเอง และทำตัวให้เป็นคุณแม่ที่ดี ไม่เครียด กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ พักผ่อนเยอะๆ ไม่ดื่มแอลกอฮอล์ จนมีอยู่วันหนึ่งตอนนั้นท้องประมาณเดือนที่ 7 แล้ว ตื่นเช้าดิฉันไปทำงานตามปกติ ทานข้าวเช้าเสร็จแล้ว ประมาณ 7 โมงเข้าก็คลื่นไส้อาเจียน รู้สึกเหนื่อยและแย่มากๆ เลย คนใกล้ชิดบางคนบอกว่าเป็นอาการแพ้ท้องก่อนคลอด ก็ทำใจดี ให้สังเกตอาการลูกว่าลูกดิ้นหรือเปล่า ลูกก็ดิ้นดี แข็งแรงมากดิ้นแรงด้วย

พอถึงอาหารกลางวันก็ไม่อยากกินไม่หิว กินไม่ลง กินได้นิดเดียวประมาณครึ่งชั่วโมงก็อาเจียนออกมาอีก วันนี้อาเจียนประมาณ 5-6 ครั้ง เพื่อนๆ ก็บอกว่าให้ไปหาหมอเดี๋ยวนี้ เพราะท้องใหญ่แล้วไม่ควรจะมีอาการเช่นนี้ แต่ลูกในท้องก็ดิ้นอยู่เหมือนเดิม วันนั้นก็ตัดสินใจไปหาคุณหมอที่โรงพยาบาล คุณหมอนัดเจอ 16.00 น. เจอคุณหมอแล้วก็เล่าอาการที่เป็นให้คุณหมอฟัง คุณหมอให้ลงไปตรวจเลือดไว้แล้วคุณหมอจะเอาผลเลือด ไปให้ที่คลินิกในวันที่เราไปตรวจครรภ์ และสั่งยาแก้อาเจียนและยาช่วยย่อยให้เอากลับไปกิน ถ้าไม่ดีขึ้นให้โทรมาหาจะได้แก้ไข คุณหมอบอกว่าอาจจะเป็นผลของตับอักเสบกำเริบหรือเปล่า จึงให้ไปตรวจเลือดทิ้งไว้ กลับมาบ้านก็กินยาตามที่หมอสั่งก็ดีขึ้น ลูกก็ดิ้นดีเหมือนเดิมจึงไม่ได้คิดอะไรมาก เมื่อครบวันนัดตรวจครรภ์ก็ไปพบคุณหมอที่คลินิกตามปกติ คุณหมอถามอาการก็เล่าให้ฟังว่าดีขึ้นแล้ว แต่คุณหมอไม่ได้ไปรับผลเลือดให้ เราก็ไม่ได้คิดอะไร เพราะทุกอย่างปกติแล้วก็ดีใจ คุณหมอตรวจดูท้องก็บอกว่าเด็กตัวใหญ่ดีก็กลับบ้านตามปกติ

พอถึงเดือนที่ 8 คุณหมอนัดอัลตราซาวนด์ก่อนคลอด เราสามีภรรยาดีใจมากเป็นวันที่เรารอคอย ที่จะเจอหน้าเขาก่อนคลอดอีกครั้ง ก่อนหน้านี้ก็ทำบุญเยอะ ไหว้พระที่ไหนก็จะบอกว่าขอให้ลูกในท้องเป็นเด็กดี แข็งแรง อาการครบ 32 แค่นี้ก็พอ ที่เหลือเป็นหน้าที่ของเราที่จะอบรมสั่งสอนเขาเอง วันนั้นเป็นวันอาทิตย์ เราไปแต่เช้าคุยกันว่าถ้าตรวจเสร็จก็จะไปเดินซื้อข้าวของที่ขาด เตรียมไว้ก่อนคลอดเดี๋ยวจะไม่มีเวลา ถึงเวลาคุณหมอเรียกเข้าห้องอัลตราซาวนด์ เราดีใจ คุณหมอก็ยิ้มแย้ม ดูบรรยากาศดีมากๆ เลย เริ่มดูจาก ตา ปาก หัวใจเต้น มือ ขา แขน นิ้ว ทุกอย่างสมบูรณ์ แล้วยังดิ้นเก่งอีกด้วย ดิ้นหนีกล้องถีบตัวจนน้ำคร่ำแตกกระจาย สามีถามคุณหมอว่า สีดำที่อยู่รอบๆ ตัวเขาคืออะไร คุณหมอบอกว่า “น้ำคร่ำ”

คุณหมอเริ่มมีสีหน้าแปลกๆ ขณะที่มองจอมอนิเตอร์แล้วก็พูดว่า “ถ้าน้ำคร่ำเยอะไม่ค่อยจะดี” แล้วก็นิ่งไปนาน บรรยากาศเริ่มไม่ค่อยจะดีแล้ว ทุกอย่างเงียบหมดเลย ดิฉันจึงถามคุณหมอว่า “มีอะไรหรือเปล่าคะ” คุณหมอบอกว่า “หมอเห็นสิ่งผิดปกติในตัวเด็ก” แล้วคุณหมอก็ตรวจอีกทีทางช่องคลอด เมื่อตรวจเสร็จก็นั่งคุยกัน คุณหมอบอกว่าลูกไม่มีกะโหลกหุ้มสมอง เป็นผลมาจากน้ำคร่ำที่เยอะเกินไป ไปเซาะเอาเนื้อหุ้มสมองหลุดไป เด็กไม่สามารถใช้ชีวิตอยู่ข้างนอกได้โดยไม่มีกะโหลก เมื่อเขาคลอดออกมาเขาก็จะต้องเสียชีวิต ดิฉันถามคุณหมอกลับไปว่า ทำไมเขาจึงดิ้นเหมือนปกติทุกอย่าง คุณหมอบอกว่า ตอนนี้เขากินอาหารทางรก เขายังไม่ได้ใช้สมอง เขาจึงอยู่ได้ในท้องของเรา แต่เมื่อเขาออกมาอยู่ข้างนอกแล้วก็จะต้องอยูด้วยตัวเอง ถึงเวลานี้จำเป็นที่เขาจะต้องมีเนื้อหุ้มสมอง ดิฉันถามคุณหมอต่อไปว่า มีสาเหตุเกิดจากอะไร ? ทำไมจึงเป็นแบบนี้ ? คุณหมอบอกว่า ไม่มีผลวิจัย บอกสาเหตุไม่ได้ แต่ก็มีกรณีแบบนี้อยู่บ้างจะเจอน้อยมาก 4,000 คน จะเจอ 1 คน ตอนนี้มือไม้ของดิฉันอ่อนแรงไปหมด ทุกสิ่งทุกอย่างที่เตรียมตัวรอไว้ จบลงที่วันนี้ ถามและถามตัวเองว่า ทำไมๆๆ 1 ใน 4,000 คนจะต้องเป็นเรา เราทำอะไรจึงเป็นอย่างนี้ ไม่มีแรงจะพาตัวเดินออกจากห้องอัลตราซาวนด์ได้ มีแต่น้ำตาไหลออกมาไม่รู้มาจากไหน ดิฉันคิดอะไรไม่ออก ได้แต่ถามตัวเองว่าทำไม แล้วก็ให้คำอธิบายกับตัวเองไม่ได้ อยากจะร้องกรี๊ดออกมา หรืออยากจะโฮออกมาเหมือนคนบ้า ซ้ำร้ายเมื่อลูกดิ้นทีไรน้ำตาร่วง อธิบายไม่ได้บอกไม่ถูก เขาน่าสงสารมากเขาไม่รู้เรื่องเลย เขายังดิ้นตามประสาของเด็กๆ ที่พร้อมจะออกมาดูโลกนี้ พร้อมจะออกมาอยู่กับพ่อแม่ของเขา แต่แม่ไม่สามารถให้ลูกอยู่ทรมานไปจนถึง 9 เดือนได้ แม่อ่อนแอเกินไปที่จะเห็นลูกออกมาแบบไม่สมบูรณ์ มันทำร้ายแม่และลูกของแม่ แม่จึงตัดสินใจให้คุณหมอเอาลูกของแม่ออกที่โรงพยาบาลชื่อดังแห่งหนึ่ง ลาก่อนความสูญเสีย ที่ฝากรอยไว้ที่หน้าท้องของแม่ ตลอดชีวิตแม่ไม่มีวันลืมวันนี้

รักลูกที่สุดในโลก

ไขปริศนาจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

โดย นพ.ม.ร.ว.ทองทิศ ทองใหญ่

ก่อนอื่นต้องขอแสดงความเสียใจกับสิ่งที่เกิดขึ้นกับคุณปานจิตต์และครอบครัว และขอให้มีกำลังใจพยายามต่อไป สักวันคุณต้องมีลูกที่แข็งแรงสมบูรณ์สมตามความปรารถนาได้แน่นอนครับ

กรณีที่เกิดขึ้นกับลูกของคุณปานจิตต์นี้ ทางการแพทย์เรียกว่า Anencephaly เป็นความพิการแต่กำเนิดชนิดรุนแรงซึ่ง ทารกที่เกิดมาไม่มีส่วนของหนังศีรษะ กะโหลกศีรษะ เยื่อหุ้มสมอง และส่วนของสมองส่วนหน้า สมองใหญ่ (ส่วนที่ใช้คิดและเชื่อมโยงการทำงานของสมองส่วนต่างๆ) และสมองน้อย แต่ยังมีส่วนของก้านสมอง (ส่วนที่ควบคุมการหายใจ) ซึ่งเปิดออกสู่โลกภายนอก และถูกหุ้มอยู่ด้วยเยื่อบางๆ เท่านั้น เนื่องจากที่ไม่มีการทำงานของสมองใหญ่ ดังนั้นทารก Anencephaly จึงไม่มีการรับรู้สติ หรือไม่รู้สึกตัว อย่างไรก็ตามเซลล์สมองที่เหลือของทารกแต่ละคนได้มีการพัฒนาไปได้ระดับที่แตกต่างกัน ดังนั้นบางรายอาจไม่สามารถมองเห็น ไม่ได้ยิน ไม่รู้สึกเจ็บ แต่ยังอาจมีการหายใจ แต่บางรายอาจสามารถกลืนได้ ร้องได้ และตอบสนองต่อเสียงดัง การสัมผัส และแม้แต่การตอบสนองต่อแสงไฟ

Anencephaly จัดอยู่ในกลุ่มของความผิดปกติของท่อระบบประสาท (Neural Tube Defect) ซึ่งเป็นความพิการแต่กำเนิดที่เกิดขึ้นในช่วงแรกๆ ของการตั้งครรภ์ คือตั้งแต่ วันที่ 20-28 (สัปดาห์ที่ 3-4) หลังจากที่มีการปฏิสนธิของไข่และอสุจิ ในระยะนี้ ตัวอ่อนจะมีเนื้อเยื่อซึ่งแบ่งออกเป็นสามชั้น เนื้อเยื่อชั้นนอกจะแบ่งตัวเพื่อสร้างระบบประสาทและสมอง โดยปกติแล้วเนื้อเยื่อชั้นนอกนี้ จะแบ่งเซลล์ยกตัวขึ้นเพื่อม้วนกลับสร้างให้เป็นท่อของระบบประสาท (Neural Tube) ขึ้นมาก่อน ซึ่งจะพัฒนาไปเป็นกระดูกสันหลังและไขสันหลังต่อไป ส่วนบริเวณปลายของท่อนี้จะต้องปิดเข้าหากันเพื่อเป็นศีรษะ และก็จะมีการสร้างสมองและกะโหลกศีรษะต่อไป แต่ในกรณีของ Anencephaly ก็คือมีความล้มเหลว ของการปิดบริเวณส่วนปลายของท่อนี้ ดังนั้นจึงไม่สามารถพัฒนาการสร้างส่วนของกะโหลกศีรษะ และสมองให้สมบูรณ์ได้

ท่อของระบบประสาท (Neural Tube)

25% ของทารก Anencephaly ที่สามารถเจริญเติบโตต่อไปจนถึงคลอดจะเสียชีวิตระหว่างการคลอด 50% สามารถรอดชีวิตต่อไปได้อีกสองสามนาทีจนถึงหนึ่งวัน และส่วนที่เหลืออีก 25% สามารถรอดชีวิตต่อไปได้อีกหลายวัน บางรายอยู่ได้นานถึงสิบวัน

โดยปกติแล้ว Anencephaly มักจะเกิดกับทารกเพศหญิงมากกว่าเพศชาย และพบในกลุ่มชาวยุโรป และชาวอเมริกันมากกว่าเอเชีย อุบัติการณ์ในยุโรป 1 ใน 100

ในปัจจุบันยังไม่มีวิธีการรักษาทารกในครรภ์ที่เป็น Anencephaly และยังไม่ทราบสาเหตุ ทางการแพทย์เชื่อว่ามีสาเหตุส่งเสริมจาก พันธุกรรม และสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ตามเราเพียงแต่ทราบว่า การบริโภค Folic acid ในปริมาณที่เหมาะสมจะช่วยป้องกัน Anencephaly ได้ และการบริโภคยาบางชนิด เช่น Valproic acid, antimetabolic drugs และอื่นๆ เป็นสาเหตุส่งเสริมให้เกิด Anencephaly ได้

Anencephaly สามารถวินิจฉัยได้โดยการตรวจอัลตราซาวนด์ ซึ่งสามารถตรวจพบได้ ตั้งแต่ในระยะแรกของการตั้งครรภ์คือ ตั้งแต่อายุครรภ์ 10 สัปดาห์ขึ้นไป อย่างไรก็ตาม ยังมีทารกในครรภ์ที่ปกติบางรายมีขนาดของศีรษะเล็กกว่ามาตรฐาน ดังนั้นอาจยังไม่สามารถแยกวินิจฉัย Anencephaly ได้แน่ชัดจนกว่าอายุครรภ์ 16 สัปดาห์ การตรวจ Alpha-fetoprotein (AFP) จากเลือดแม่ สามารถวินิจฉัยความผิดปกติของท่อระบบประสาท (Neural Tube Defect) ได้ เนื่องจากเนื้อเยื่อของทารกที่มีความผิดปกติของท่อระบบประสาท (Neural Tube Defect) จะมี Alpha-fetoprotein (AFP) ปริมาณมาก ซึ่งจะผ่านจากทารกทางปัสสาวะสู่น้ำคร่ำ และผ่านออกสู่เลือดแม่ ดังนั้นหากตรวจพบ Alpha-fetoprotein (AFP) ในเลือดแม่ในปริมาณสูง อาจสงสัยได้ว่า ทารกมีความผิดปกติของท่อระบบประสาท (Neural Tube Defect) ซึ่งจะต้องทำการตรวจอัลตราซาวนด์ และทำการตรวจน้ำคร่ำต่อไป เพื่อวินิจฉัยหาสาเหตุที่แท้จริง การตรวจ Alpha-fetoprotein (AFP) ในเลือดแม่ สามารถทำได้เมื่ออายุครรภ์ตั้งแต่ 15-20 สัปดาห์ แต่เวลาที่ดีที่สุดคือเมื่ออายุครรภ์ 16 สัปดาห์

โดยทั่วไป Anencephaly ไม่ส่งผลต่อสุขภาพของแม่ มีเพียงประมาณ 1 ใน 4 ของหญิงตั้งครรภ์ทารก Anencephaly ซึ่งจะมีการสร้างน้ำคร่ำมากขึ้น เนื่องมาจากทารกในครรภ์ไม่สามารถกลืนน้ำคร่ำกลับคืนได้ดังเช่นทารกปกติทั่วไป ซึ่งถ้ามีปริมาณน้ำคร่ำมากเกินไปก็อาจส่งผลให้มารดารู้สึกอึดอัดไม่สุขสบาย หรือถุงน้ำคร่ำแตก และคลอดก่อนกำหนดได้

(update 9 พฤศจิกายน 2004)
[ ที่มา... นิตยสารบันทึกคุณแม่ ปีที่ 10 มิถุนายน 2547 ]

[ BACK TO LIST]

main

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600