การจะควบคุมน้ำหนักมีหลายวิธี นับตั้งแต่การออกกำลังกาย การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม
แต่หากไม่กล่าวถึงการควบคุมอาหารก็ดูแปลก เพราะผู้ที่คำนึงถึงน้ำหนักตัวที่อาจเพิ่มขึ้น
จะคำนึงถึงการกินอาหารเป็นอันดับแรก และหลายครั้งที่การควบคุมอาหารก็เป็นเทคนิคในการลดน้ำหนักวิธีหนึ่ง
มีหลายทฤษฎีที่กล่าวถึงการควบคุมน้ำหนักด้วยอาหาร สิ่งสำคัญคือ
ต้องแน่ใจว่าอาหารที่กินเป็นอาหารที่บำรุงร่างกาย ในขณะเดียวกันก็สามารถควบคุมน้ำหนักได้ด้วย
มีเทคนิคต่างๆ ในการจัดอาหารเพื่อควบคุมน้ำหนัก ตามประเภทต่างๆ คือ
1. ผักและผลไม้
ผู้ที่รักจะลดน้ำหนักต้องคำนึงถึงผักและผลไม้เป็นอันดับแรก โดยควรกินผักและผลไม้หลายๆ ชนิด
แต่ไม่ควรกินผลไม้แห้ง ผลไม้แช่อิ่ม เพราะผลไม้แห้งมีน้ำตาลมาก ส่วนผลไม้ที่มีรสหวานจัดก็ให้พลังงานสูง
(ซึ่งแน่นอนว่าเสี่ยงต่อน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น)
ทางที่ดีคือควรเลือกผักผลไม้ที่ให้พลังงานต่ำ ซึ่งส่วนใหญ่ก็จะให้ใยอาหารสูง จำพวกผักต่างๆ
ธัญพืชพวกข้าวโอ๊ต ข้าวกล้อง หรือผลไม้พวกส้ม สับปะรด พรุน แอปเปิล มะละกอ
และที่นิยมนำมาแปรรูปอย่างเม็ดแมงลักหรือบุกก็ดี เพราะใยอาหารมีคุณสมบัติในการดูดซับน้ำได้มาก
เมื่อกินแล้วจะไปพองตัวในกระเพาะอาหาร นอกจากทำให้รู้สึกอิ่มได้เร็วขึ้นแล้ว
ยังช่วยให้ระบบขับถ่ายทำงานได้ง่ายและเร็วขึ้นเพราะเกิดการเพิ่มปริมาณน้ำหนักของเนื้ออุจจาระ
ทำให้อุจจาระนิ่มลง อีกทั้งยังช่วยให้ระบบการย่อยอาหารทำงานได้เป็นปกติ
ซึ่งเมื่อระบบขับถ่ายเป็นปกติก็ไม่ต้องกังวลว่าจะอ้วนเลย แถมมีรายงานการวิจัยพบว่า
คนที่กินพืชผักทำให้เป็นมะเร็งลำไส้น้อยลง และคนที่กินอาหารที่มีเส้นใยมากๆ
จะลดความเสี่ยงต่อโรคเบาหวาน มะเร็งลำไส้ใหญ่ได้อีกด้วย
2. อาหารประเภทแป้ง
ผู้ควบคุมน้ำหนักส่วนหนึ่งเชื่อว่า การกินคาร์โบไฮเดรตทำให้อ้วน
เพราะแป้งจะเปลี่ยนเป็นน้ำตาลที่ให้พลังงานสูง ซึ่งในความเป็นจริงอาหารประเภทแป้ง
ไม่ได้ทำให้อ้วนอย่างที่คิด แต่ถ้ายังกังวลอยู่ก็ลองปรับเปลี่ยนเมนูแทน เช่น
เลือกกินข้าวสวยกับกับข้าวหรือข้าวต้มแทนข้าวผัดหรือข้าวต้มเครื่อง
ถ้าเป็นขนมปังก็ลองเลือกชนิดที่มีรสอร่อยอยู่แล้วแทนการเพิ่มครีม แยมหรือเนย
เพราะส่วนที่ต้องเพิ่มนี่แหละที่เรียกหาความอ้วนโดยไม่รู้ตัว
3. นมและผลิตภัณฑ์นม
ผลิตภัณฑ์นมที่มีแคลเซียมสูงช่วยเสริมสร้างกระดูกและฟันให้แข็งแรง
และยังมีบทบาทในการทำงานของเซลล์ระบบประสาทและกล้ามเนื้ออีกด้วย
แต่ควรพยายามเลือกกินนมหรือผลิตภัณฑ์จากนม เช่น โยเกิร์ต เนยที่มีไขมันต่ำ
หรือพร่องมันเนยแทน ข่าวดีของผู้ที่ต้องควบคุมน้ำหนักคือ หลายทฤษฎีบอกว่า
ผู้ที่กินอาหารประเภทแคลเซียมมากจะสามารถควบคุมน้ำหนักได้ดี
กว่าผู้ที่กินอาหารประเภทแคลเซียมน้อย เพราะการกินแคลเซียมที่น้อย
เป็นสัญญาณบ่งชี้ถึงการบริโภคอาหารที่มีปริมาณแคลอรี่สูง
ซึ่งย่อมทำให้การควบคุมน้ำหนักไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร
และนี่ก็เป็นเหตุผลที่ทำให้ผู้ที่กินอาหารประเภทแคลเซียมควบคุมน้ำหนักได้ดีกว่า
4. อาหารประเภทโปรตีน
แม้ต้องการจะควบคุมน้ำหนัก แต่ก็ควรกินเนื้อบ้างเพราะเนื้อสัตว์มีกรดอะมิโน
ธาตุเหล็กและแร่ธาตุซึ่งจำเป็นต่อร่างกายเพียงแค่พยายามเลือกเนื้อสัตว์ที่ไม่ติดมัน
หลีกเลี่ยงอาหารพวกเครื่องในสัตว์ เนย ปลาหมึก ไข่แดง อาหารที่มีไขมันสูงหรือโคเลสเตอรอลสูง
เช่น ข้าวมันไก่ ข้าวขาหมู วิธีการปรุงอาหารก็สำคัญ ควรเลือกปรุงอาหารด้วยวิธีนึ่ง ย่าง
อบหรือต้มแทนวิธีปรุงที่ต้องใช้น้ำมัน
5. ไขมันและน้ำตาล
การลดไขมันเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการลำน้ำหนัก นี่เป็นหลักที่ผู้ต้องการควบคุมน้ำหนักทราบดี
การหลีกเลี่ยงของทอด ขนมปังกรอบ ขนมเค้กและของกินที่มีไขมันสอดแทรกได้
ถือว่าคุณสามารถผ่านด่านลดน้ำหนักได้ระดับหนึ่ง แต่กับของหวานๆ ที่แสนอร่อย
อนุโลมให้สัปดาห์หนึ่งๆ กินของหวานที่ใส่น้ำตาลได้ 1-2 ครั้ง ก็ไม่เป็นไร
แต่ถ้ามากกว่านี้ก็ไม่รับรองผลการควบคุมน้ำหนักเช่นกัน
จะเห็นว่า การจัดการอาหารเพื่อช่วยให้การลดน้ำหนักไม่จำเป็นต้องอดจนหิว
และไม่ต้องคอยนับแคลอรี่ของอาหารให้เป็นกังวล แค่รู้จักจัดการอาหารอย่างมีสมดุล
มีความหลากหลาย และครบทุกหมวดหมู่ ก็สามารถควบคุมน้ำหนักและมีสุขภาพที่ดีได้
แต่ทางที่ดีหากเพิ่มการออกกำลังกายเข้าไปด้วยก็จะช่วยให้ร่างกายแข็งแรง
กล้ามเนื้อกระชับขึ้น ที่สำคัญช่วยให้รูปร่างดีๆ อยู่กับคุณนานๆ แน่นอน
(update 11 พฤษภาคม 2004)
[ ที่มา..หนังสือ
นิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 27 ฉบับที่ 3 เมษายน 2546 ]
|