การเคลื่อนไหวยังเป็นแบบปฏิกิริยาสะท้อนกลับ เวลาที่ลูกนอนหงายหรือเราอุ้มแกขึ้นมา สังเกตดูจะพบว่าลูกพยายามยกศีรษะขึ้น แต่พอเดือนที่ 2 ถ้านอนคว่ำอยู่จะสามารถยกศีรษะขึ้นได้ประมาณ 45 องศา เพียงครู่เดียว

กายบริหาร

• เวลาที่ลูกตื่นนอน อุ้มลูกขึ้นพาดบ่า หนูน้อยจะพยายามผงกศีรษะและพยายามตั้งคอให้ตรง
• อุ้มลูกนั่งบนตัก หันหน้าออก หลังพิงตัวแม่ไว้ เวลานั่งแบบนี้หนูน้อยจะพยายามตั้งศีรษะ เป็นการบริหารกล้ามเนื้อคอและหลัง
• เวลาที่ลูกตื่นให้ลูกนอนคว่ำบ้างเป็นเวลาสั้นๆ แล้วเล่นกับลูก เรียกร้องความสนใจให้หนูน้อยพยายามยกคอขึ้น

หนูน้อยสามารถควบคุมการทำงานของร่างกายได้ดีขึ้น หันหน้าตามของที่เคลื่อนไหวได้ เวลานอนคว่ำจะชันคอได้หลายนาที เมื่อจับยืนจะเหยียดขาตรงยันพื้นและยืนด้วยตัวเองได้ครู่เดียว

กายบริหาร

• ให้ลูกนอนหงาย จับมือลูก และดึงตัวลูกให้ลุกขึ้น หนูน้อยจะเกร็งคอลุกขึ้นตามแรงดึง เป็นการบริหารกล้ามเนื้อคอให้แข็งแรง เสร็จแล้วจับแขนลูกกางออกให้แนบกับพื้น แล้วยกกลับขึ้นมาให้ไขว้กัน ทำสลับเช่นนี้ไปมาหลายๆ ครั้ง
• แขวนของเล่นตรงหน้าให้ลูกพยายามเอื้อมมือไขว่คว้า
• เวลาลูกนั่นเอนหลังอยู่บนเก้าอี้เอนนอน ลองเอาของเล่นมาล่อตรงหน้า หนูน้อยจะพยายามผงกศีรษะขึ้นมาเอื้อมคว้าของเล่น วิธีนี้ช่วยฝึกทั้งกล้ามเนื้อคอและแขนของลูกได้

ลูกตั้งศีรษะได้ตรงและหันหน้าซ้ายขวาได้ นอนคว่ำสามารถยกศีรษะได้ 90 องศา บางครั้งจะยกสะโพกหรือแขนขา ทำท่าเหมือนกำลังจะบิน เริ่มพลิกคว่ำหงายได้เอง นอนหงายจะยกศีรษะและไหล่ และเวลานอนหงายชอบจับนิ้วเท้าขึ้นมาดูดเล่น ส่วนการนั่งเริ่มนั่งพิงได้ โดยที่ศีรษะและหลังตรง

กายบริหาร

• ให้หนูน้อยนอนหงาย จับขาทั้งสองของลูกยกขึ้นจรดหน้าอก ประมาณ 3-4 รอบ
• จับขาลูกให้ปั่นจักรยานในอากาศ เพื่อบริหารกล้ามเนื้อขา
• หาของเล่นมาหลอกล่อข้างตัวลูก เพื่อให้ลูกฝึกพลิกตัวคว่ำได้เอง พอลูกคว่ำก็เอาของเล่นที่น่าสนใจชิ้นอื่นๆ มาหลอกล่อให้ลูกเอื้อมแขนออกไปไขว่คว้า
• ให้คุณแม่หรือคุณพ่อนอนหงาย ยกตัวลูกขึ้นเหนือตัวพ่อแม่ หนูน้อยจะเกร็งร่างกายทำท่าเหมือนกำลังเหินบิน
• เวลาอุ้มลูก จับลูกให้ยืนบนตัก ลูกจะให้เท้าถีบตักแม่ ท่านี้จะช่วยให้ขาแข็งแรง
• ให้ลูกนอนหงาย ส่วนคุณพ่อคุณแม่จับมือลูกให้ลูกเกร็งตัวลุกขึ้นนั่ง

พลิกคว่ำได้คล่องแคล่ว คืบตัวไปข้างหน้าข้างหลังได้ ทรงตัวนั่งได้เองแต่ควรมีอะไรพยุงบ้าง เพื่อป้องกันลูกล้มหน้าคว่ำหรือหงายหลัง สามารถลุกขึ้นนั่งได้ด้วยตัวเองและเริ่มคลานได้

กายบริหาร

• หาของเล่นมาวางล่อตรงหน้า ไม่ไกลมาก เพื่อหลอกล่อให้หนูน้อยคลานไปหยิบ
• ถ้าช่วงไหนเห็นหนูน้อยกำลังสนุกสนานกับการคลานอยู่ พ่อแม่ลองคลานแข่งกับลูก หนูน้อยจะกระตือรือร้นในการคลานเป็นพิเศษและสนุกสนานมากขึ้น
• หาของเล่นที่กลิ้งได้ เช่น ลูกบอล หรือตุ๊กตามากลิ้งไปข้างหน้าลูก ให้ลูกคลานตาม เป็นการกระตุ้นให้หนูน้อยฝึกคลานและเป็นการออกกำลังกายที่ดีมากด้วย

คลานได้คล่องแคล่ว สามารถคลานขึ้นบันไดได้ หรือคลานโดยที่มือหนึ่งถือของเล่นได้ ลุกขึ้นนั่งเองได้สบายมาก และนั่งหลังตรงโดยลำพังได้ครั้งละนานๆ สามารถเกาะเครื่องเรือนดึงตัวขึ้นยืนได้ แต่ยืนแล้วยังนั่งเองไม่ได้ ต้องมีคนช่วยพยุงให้นั่ง

กายบริหาร

• จับมือกันแล้วดึงให้ลูกลุกขึ้นยืน ทำสักวันละ 4-5 ครั้ง
• แม่นอนหงาย งอเข่า จับลูกนั่งบนเท้าแม่ หน้าอกพิงกับหน้าขาของแม่ แล้วแม่ก็ยกขาขึ้นลงลูกจะสนุกสนานเหมือนได้นั่งกระดานหก พอทำบ่อยๆ จนชิน หนูน้อยจะใช้เท้ายันพื้นเพื่อช่วยคุณแม่ในการยกขา

เริ่มหัดตั้งไข่ สามารถลุกขึ้นยืนเองได้ เริ่มก้าวขาเดินได้โดยมีคนช่วยจับมือ หรือบางคนจะเริ่มเดินได้เองในช่วงเดือนที่ 11 หรือ 12 บางคนเดินได้เองแล้วแต่ยังชอบคลานมากกว่า ดังนั้นช่วงนี้พ่อแม่ควรหาแรงบันดาลใจให้ลูกฝึกเดินให้มากขึ้น

กายบริหาร

• หัดให้ลูกตั้งไข่ โดยพ่อแม่ต้องคอยเชียร์อยู่ข้างๆ เวลาที่ลูกหัดยืน
• จับมือลูกให้ลุกขึ้นยืน แล้วจูงมือหนูน้อยให้เดินไปด้วยกันช้าๆ
• ถ้าลูกเดินเองได้แล้ว หาของเล่นที่ลากจูงได้ เช่น รถลาก หรือหาเชือกมาผูกตุ๊กตาตัวเล็กๆ ให้ลูกจูงเล่นเวลาเดิน
• เดินออกไปยืนห่างจากลูก เรียกให้หนูน้อยลุกขึ้นเดินไปหา หรือเอาของเล่นชิ้นโปรดล่อให้ลูกเดินมาหยิบ

เผลอนิดเดียวจากลูกน้อยนอนแบเบาะ หนูน้อยก็สามารถลุกขึ้นเดินได้คล่อง นั่นก็เพราะหนูมีกล้ามเนื้อมัดใหญ่ที่แข็งแรงค่ะ

(update 12 เมษายน 2004)
[ ที่มา.. นิตยสารรักลูก ปีที่ 21 ฉบับที่ 243 เมษายน 2546 ]