• กรดไขมันไลโนเลอิค จะช่วยป้องกันการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง ซึ่งเรียกว่า Eczema เด็กที่ขาดกรดไลโนเลอิคจะมีอาการผิวหนังแห้ง แตกและหนา อาหารที่เป็นแหล่งของกรดไลโนเลอิคที่สำคัญก็คือ “น้ำนมแม่” ซึ่งมีกรดไลโนเลอิคถึงร้อยละ 10 ของไขมันทั้งหมด ในขณะที่นมวัวมีกรดไลโนเลอิคเพียงร้อยละ 2 นอกจากนี้แล้ว น้ำนมแม่ยังมีเอนไซม์ไลเปส ซึ่งช่วยในการย่อยไขมัน ทำให้ไขมันในน้ำนมแม่เป็นไขมันที่ย่อยและดูดซึมได้ง่าย
  นอกเหนือจากน้ำนมแม่แล้ว กรดไลโนเลอิคยังมีอยู่ในอาหารที่ใช้น้ำมันซึ่งจะมีกลิ่นเหม็นหืนง่าย เราจะพบกรดไขมันชนิดนี้ ในอัตราส่วนที่สูงในน้ำมันเมล็ดทานตะวัน (66%), น้ำมันถั่วเหลือง (63%) และน้ำมันข้าวโพด (61%) เป็นต้น

  กรดไขมัน AA จะเป็นส่วนประกอบของผนังเซลล์ทั่วร่างกาย จะพบมากในสมอง จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อพัฒนาการทางสมอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงตั้งแต่อยู่ในครรภ์ของคุณแม่จนถึง 2 ปี แม้ว่าร่างกายเจ้าตัวเล็กจะสามารถสร้างกรดไขมัน AA ได้จากกรดไลโนเลอิก แต่จำนวนที่สร้างไม่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกายและสมองที่มีการเจริญเติบโตมากในช่วง 1 ปีแรก ดังนั้นหากเป็นไปได้คุณพ่อคุณแม่อาจเสริมกรดไขมันที่จำเป็นให้แก่เจ้าตัวเล็กได้ค่ะ โดยกรดไขมัน AA นี้จะพบมากในน้ำนมแม่และในอาหารที่มีไขมันสัตว์และเนื้อสัตว์ทั่วไป

  กรดไขมัน DHA (Decosapentaenoic acid) หรือน้ำมันปลา เป็นกรดไขมันที่มีหน่วยเล็กที่สุด เป็นกรดไขมันสายยาวตระกูลโอเมก้า 3 ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการพัฒนาสมองโดยเฉพาะด้านความจำ การเรียนรู้ และประสาทตา ทั้งนี้เชื่อว่าสาร DHA ผ่านเข้าไปในสมองและเสริมสร้างการเจริญเติบโตของปลายประสาท ที่เรียกว่าเดนไดรต์ (dendrite) ซึ่งจะทำหน้าที่ถ่ายทอดสัญญาณและผ่านข้อมูลระหว่างเซลล์สมองด้วยกัน ทำให้เกิดความจำและการเรียนรู้ ทั้งนี้ในสมองและประสาทตาของคนเราประกอบไปด้วยกรดไขมันหลายชนิด แต่ชนิดที่มีมากที่สุดถึง 40% ของกรดไขมันในสมอง และ60% ของกรดไขมันในประสาทตา ก็คือ DHA

  อาหารที่อุดมไปด้วย DHA สำหรับเจ้าตัวเล็กนอกจากน้ำนมแม่แล้ว ก็คือ ปลาทะเล (Deep Sea Fish) เช่น ปลาทูน่า ปลาโอลาย ปลาทู ฯลฯ การบริโภคปลาทะเลประมาณ 30 กรัมต่อวันและ 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์ จะสามารถเพิ่มกรดไขมันจำเป็นโอเมก้า-3 ในอาหารได้สูงถึง 0.2-0.5 กรัมต่อวัน ซึ่งหมายถึงได้รับสาร DHA สูงขึ้นด้วย เนื่องจากมีมากในกรดไขมันดังกล่าว สำหรับในประเทศไทย ปลาทะเลที่พบว่ามีกรดไขมันชนิดโอเมก้า-3 ปริมาณสูงได้แก่ ปลาทู ประมาณ 2-3 กรัมต่อเนื้อปลา 100 กรัม ปลาอีกา ปลากระพง ปลาตาเดียว มีประมาณ 0.5-2 กรัมต่อเนื้อปลา 100 กรัม หรือสามารถบริโภค DHA ในรูปของน้ำมันสกัดจากผลิตภัณฑ์ทางทะเลก็ผสมในนมผงได้อีกด้วยค่ะ

• วิตามินเอ ที่ช่วยสร้างเซลล์เยื่อบุต่างๆ ทั่วร่างกาย รวมทั้งช่วยให้เซลล์ประสาทตาทำงานได้อย่างเต็มที่ การขาดวิตามินเอจะทำให้เกิดการติดเชื้อโรคระบบทางเดินหายใจ และระบบทางเดินอาหารได้ง่าย ซึ่งก่อให้เกิดผลทางตรงและทางอ้อมต่อพัฒนาการของสมองได้
  โดยวิตามินเอนี้ ร่างกายสามารถสร้างได้จากสารคาร์โรทีน ซึ่งจะพบมากในผักที่มีสีเหลือง หรือสีแดง เช่น ฟักทอง แครอท เป็นต้น แต่หากรับประทานสารนี้มากเกินไป จะมีผลทำให้ผิวหนังมีสีเหลือง เมื่อพบอาการเช่นนี้ ควรรับประทานให้ห่างขึ้น เนื่องจากฝักทองเป็นอาหารไทยที่หาง่ายราคาถูกและมีรสหวานในตัว จึงนำมาผสมข้าวเป็นส่วนอาหารเสริมของลูกได้ดีตั้งแต่อายุ 4-5 เดือนขึ้นไป

  วิตามินบี 1 ไทอามีน ใช้ในกระบวนการเปลี่ยนแป้งหรือน้ำตาลเป็นพลังงาน ทำหน้าที่รักษาการทำงานของระบบประสาท โดยจะทำให้เซลล์ประสาทแข็งแรง มีมากในอาหารจำพวกเมล็ดธัญพืช และอาหารที่ปรุงขึ้นมาจากเมล็ดข้าว เช่น ขนมปัง ข้าว งา กระเทียม รวมถึงเนื้อหมูด้วยค่ะ

  วิตามิน บี 2 ไนอะซิน ใช้ช่วยในการเจริญเติบโตและกระบวนการดูดซึมไขมัน เมื่อเจ้าตัวเล็กได้รับวิตามินบี 2 ในจำนวนน้อยจะทำให้ไม่สามารถดูดซึมกรดไขมันที่จำเป็นต่อการพัฒนาสมองได้อย่างเต็มที่ ซึ่งจะส่งผลให้สมองของเด็กมีขนาดเล็กและไม่พัฒนาเท่าที่ควร แหล่งอาหารที่สามารถพบวิตามินบีได้มากคือ นม ไข่แดง ไข่ปลา เนยแข็ง ตับ ผักบุ้งฝรั่ง

  วิตามินบี 6 ไพริดอกซีน มีความสำคัญต่อการทำงานของระบบประสาท ช่วยในการสร้างสารเซโรโตนิน ที่ช่วยทำให้อารมณ์ดี ความจำดี วิตามินบี 6 มีมากในข้าวซ้อมมือ ข้าวสาลีไม่ขัดขาว จมูกข้าว ตับ แคนตาลูป กะหล่ำปลี นม ไข่ และเนื้อ

  วิตามินบี 12 โพลิคแอซิด มีส่วนสำคัญต่อการทำงานของสารสื่อประสาท การขาดวิตามินนี้จึงส่งผลให้เซลล์ทั่วร่างกายและเซลล์สมองมีการทำงานลดลง เชื่องช้า และกระทบต่อการเรียนรู้ แหล่งที่สามารถพบวิตามินบี 12 ได้มากคือ ตับ เนื้อสัตว์ ไข่ นม และเนย

• ไอโอดีน เป็นสารหนึ่งซึ่งจะช่วยการทำงานของต่อมไทรอยด์ให้เป็นปกติ การขาดสารไอโอดีนจะทำให้เด็กมีสติปัญญาด้อยกว่าปกติ ซึ่งคุณพ่อคุณแม่สามารถใช้เกลือที่เสริมไอโอดีน ในการปรุงอาหารให้แก่ลูกน้อย ก็จะช่วยให้ลูกรักได้รับไอโอดีนอย่างเพียงพอค่ะ นอกจากนี้แล้วก็สามารถให้เจ้าตัวเล็กรับประทานอาหารทะเลได้ค่ะ เช่น กุ้ง หอย ปู หรือ ปลา แต่ทั้งนี้คุณพ่อคุณแม่ไม่ควรเตรียมไอโอดีนเป็นอาหารเสริมให้กับเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 1 ปีนะคะ เพราะอาจทำให้เด็กเกิดอาการแพ้อาหารได้

• ธาตุเหล็ก เป็นธาตุอาหารที่ช่วยในการสร้างเม็ดเลือดแดง เจ้าตัวเล็กอายุ 3-11 เดือน ต้องการธาตุเหล็กวันละ 6-8 มิลลิกรัม สำหรับเด็กแรกเกิดจนถึง 4 เดือน จะได้รับธาตุเหล็กอย่างเพียงพอจากน้ำนมแม่ เมื่อเด็กมีอายุมากขึ้นก็จะต้องการธาตุเหล็กมากขึ้น ดังนั้นคุณพ่อคุณแม่จึงจำเป็นที่จะต้องเสริมธาตุเหล็กให้แก่ลูกด้วย อาหารที่อุดมไปด้วยธาตุเหล็กก็ได้แก่ ตับ ไข่ ธัญพืช และน้ำส้มคั้น