อาหารภูมิแพในวัยเจ้าตัวน้อย


อาหารเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้ร่างกายของเจ้าตัวน้อยเติบโต แข็งแรง โดยเฉพาะปัจจุบัน คุณพ่อคุณแม่เห็นความสำคัญของสารอาหาร ที่ช่วยบำรุงทั้งร่างกาย และสมอง จึงสรรหาสูตรอาหารไม่ว่าจะเป็นตำราอาหาร ไทย จีน ฝรั่ง มาให้ลูกน้อยหม่ำอย่างหลากหลายมากขึ้น หนึ่งในอาหารหลัก 5 หมู่ ที่มีส่วนช่วยบำรุงร่างกายและสมองให้กับลูกน้อยได้แก่ โปรตีน แต่ใช่ว่ามันจะไม่มีข้อพึงระวัง เพราะโปรตีนเป็นอาหารที่เสี่ยงต่อการทำให้เกิดภูมิแพ้อาหารมากที่สุด หากแพ้มากๆ อาจถึงชีวิตได้

อุบัติการณ์เกิดโรคภูมิแพ้อาหาร

ตั้งแต่แรกเกิด น้ำนมเป็นอาหารชนิดแรกของเจ้าตัวน้อย แต่คุณแม่ทราบหรือไม่ว่า อัตราการแพ้อาหารที่พบมากที่สุดคือ นม ไม่ว่าจะเป็น นมแม่ นมวัว นมแพะ นมถั่ว ฯลฯ

เจ้าตัวน้อยจำนวนมากในปัจจุบันโชคดีที่คุณแม่เห็นความสำคัญของสารอาหาร และภูมิคุ้มกันโรค ที่มีอยู่ในนมแม่ในช่วงขวบปีแรกหรืออย่างน้อย 6 เดือนแรกของชีวิต โดยสามารถป้องกันโรคภูมิแพ้บางอย่างได้ แต่แม้คุณแม่บางคนจะมีน้ำนมให้ลูก แต่ก็มีเจ้าตัวน้อยจำนวนหนึ่งที่แพ้โปรตีนในนมแม่ อย่างน้องแสนหรือ ด.ช.สาละวิน พันจุ้ย ที่แม้จะถ่ายอุจจาระง่าย แต่มีเลือดปนเมือกออกมาด้วยทุกครั้ง นอกจากนี้ ยังงอแง เหมือนหลับไม่เต็มอิ่ม เมื่อพาไปพบแพทย์ จึงทราบว่าลูกชายแพ้โปรตีนในนมแม่ แพทย์ได้แนะนำให้คุณแม่งดกิน ไข่ นม ถั่ว เนื้อสัตว์ กินได้แต่ผัก และสัตว์ปีก ได้แก่ ไก่ และเป็ดเท่านั้น คุณแม่ไม่สามารถระวังการกินอาหารได้เท่าที่ควร น้องแสนจึงต้องหันไปดื่มนมพิเศษ สำหรับผู้ป่วยภูมิแพ้อาหาร ที่มีราคาแพงมาก

พญ.วิลาวัณย์ เวทไว กุมารแพทย์โรคภูมิแพ้ ชี้ว่า อุบัติการณ์ของโรคภูมิแพ้ทั่วโลกโดยรวม สูงเพิ่มขึ้นประมาณ 20% ส่วนที่เป็นโรคภูมิแพ้อาหาร โดยเฉพาะเด็กก่อนขวบปีแรก มีเพิ่มขึ้นประมาณ 5-7% สาเหตุที่เจ้าตัวน้อยเป็นภูมิแพ้อาหารเพิ่มขึ้น มีสาเหตุดังนี้
  • พันธุกรรม ถ้าคุณพ่อหรือคุณแม่คนใดคนหนึ่ง หรือทั้งสองคน หรือญาติฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง มีประวัติแพ้อาหารบางอย่าง ลูกน้อยที่เกิดมามีสิทธิ์แพ้อาหารบางอย่างด้วย
  • ไม่ทราบสาเหตุ แต่จากการสังเกตในประเทศที่เจริญแล้วพบว่า เจ้าตัวน้อยในสังคมเมืองมีโอกาสเป็นภูมิแพ้อาหารมากกว่าในชนบท สันนิษฐานว่าเพราะแต่เดิมมนุษย์รวมถึงเด็กๆ อาศัยอยู่กับดินกับทราย ใกล้ชิดธรรมชาติ ที่มีทั้งไรฝุ่น เกสรดอกไม้ รวมถึงเชื้อจุลินทรีย์และแบคทีเรียบางชนิด ฯลฯ เป็นสารธรรมชาติที่กระตุ้นภูมิคุ้มกันในร่างกายของมนุษย์ให้คุ้นเคยกับมัน ร่างกายของเด็กชนบทจึงปรับตัวได้ในขณะที่เด็กในสังคมเมือง อยู่อาศัยผิดธรรมชาติของมนุษย์ที่มีมาแต่ดั่งเดิม จึงอาจเป็นสาเหตุทำให้เกิดอุบัติการณ์ภูมิแพ้ขึ้น
รายการอาหารที่เจ้าตัวทั่วโลกมักแพ้

สาเหตุที่เจ้าตัวน้อยก่อนขวบปี มักเสี่ยงต่อการแพ้อาหารโปรตีนมากกว่าเด็กโต และผู้ใหญ่ เชื่อว่าเป็นเพราะลำไส้ของเจ้าตัวน้อยยังกรองสารบางชนิด โดยเฉพาะสารโปรตีนบางชนิด ที่ย่อยยากกว่าสารอาหารอื่นได้ไม่ดี ถึงอาจยังไม่ได้มีการย่อยเลย ระบบการทำงานของร่างกายจะจำโปรตีนพวกนี้ไว้ ในฐานะศัตรูที่ย่อยไม่ได้ ซึ่งโปรตีนในอาหารที่เจ้าตัวน้อยมักแพ้กันมากได้แก่...

1. น้ำนม ดังกล่าวแล้วว่านมเป็นอาหารที่เด็กก่อนขวบปีทั่วโลกแพ้เป็นจำนวนมากที่สุด คุณพ่อคุณแม่บางคนอาจคิดว่า น้ำนมมีหลายชนิด ถ้าลูกแพ้นมวัว ก็ให้กินนมแพะแทนก็ได้ แต่ความจริงโปรตีนจากสัตว์ทั้ง 2 ชนิด มีลักษณะแทบไม่ต่างกัน คุณพ่อคุณแม่ต้องเข้าใจว่า เขามีลำไส้ที่ไม่ยอมรับกลุ่มโปรตีนใกล้ๆ กันเหล่านี้ แม้แต่นมถั่วเหลือง เจ้าตัวน้อยที่แพ้นมวัวจะแพ้นมถั่วเหลืองด้วยถึงครึ่งหนึ่ง ถ้าเจ้าตัวน้อยมีอาการแพ้นมวัวไม่รุนแรง กุมารแพทย์อาจให้ลองดื่มนมถั่ว แต่ถ้ามีอาการแพ้ชัดเจนถึงรุนแรง จะต้องดื่มนมชนิดพิเศษ ที่ผ่านการย่อยโปรตีนให้เล็กมากๆ เพื่อให้ย่อยได้ง่ายขึ้น แต่ราคาของนมชนิดพิเศษแพงมาก จึงขึ้นอยู่กับฐานะของครอบครัวด้วย

2. ไข่ ไข่แดงย่อยได้ง่าย และมีโปรตีนน้อยกว่าไข่ขาว การแพ้ไข่แดงจึงมีเปอร์เซ็นต์น้อยกว่าไข่ขาวด้วย นี่เป็นสาเหตุที่แนะให้ใช้ไข่แดงทำเป็นอาหารเสริมให้เด็กก่อนขวบปีมากกว่าไข่ขาว โดยควรเริ่มทีละน้อย แต่หากเจ้าตัวเล็กแพ้ไข่แดง แพทย์จะให้งดไข่ขาวด้วย เพราะผู้ที่แพ้อาหารเหล่านี้ แม้ได้รับเพียงเล็กน้อย ก็จะเกิดอาการแพ้ขึ้นมาทันที

3. แป้งสาลี ที่ใช้ทำขนมปัง บะหมี่ ซาลาเปา คุกกี้ เนื่องจากปัจจุบันคุณพ่อคุณแม่ให้อาหารเสริมลูกน้อยหลากหลายขึ้น อาหารบางอย่างที่เลียนแบบชาวตะวันตก จึงเป็นอาหารที่มักทำให้เด็กแพ้ด้วย

4. ถั่ว นมถั่วต่างๆ ถั่วลิสงที่ชาวต่างประเทศมักชอบกินเป็นเนยถั่ว อุบัติการณ์แพ้ถั่วในต่างประเทศจึงมากกว่าประเทศไทย ปัจจุบันมีการคิดค้นวัคซีนป้องกันภูมิแพ้โปรตีนในถั่ว แต่ยังอยู่ในขั้นของการทดลอง

5. อาหารทะเล เป็นกลุ่มที่คุณพ่อคุณแม่อาจได้ยินบ่อยว่า คนไทยแพ้อาหารทะเลได้ง่าย โดยเฉพาะสัตว์จำพวกที่มีกาบ หรือกระดอง อาทิ กุ้งทั้งน้ำจืดและน้ำเค็ม หอย ปู ดังนั้นจึงควรระวังการให้เนื้อสัตว์ทะเลกับลูกน้อย โดยเฉพาะครอบครัวที่มีประวัติแพ้อาหารทะเล ควรค่อยๆ ให้หลังจากเจ้าตัวน้อยมีอายุ 1-2 ปีไปแล้ว

6. ปลาทะเล อาทิ แซลมอล ทูน่า ฯลฯ โดยเด็กต่างชาติจะพบอุบัติการณ์แพ้อาหารกลุ่มนี้มากกว่าเด็กไทย
อาการของภูมิแพ้อาหาร

อาการของภูมิแพ้อาหารในเด็ก มีตั้งแต่การแสดงอาการที่เกิดจากการแพ้ไม่มาก ไปจนถึงอาการที่แสดงว่าแพ้มากดังนี้

ถ้าแพ้อาหารไม่มาก อาจเกิดผื่นขึ้นเล็กน้อย โดยอาจเกิดขึ้นเป็นชั่วโมงหรือเป็นวัน แต่ถ้ามีอาการแพ้มาก หลังจากกินอาหารชนิดนั้นไปแล้ว จะมีอาการเกิดขึ้นทันทีภายใน 2 ชั่วโมง โดยอาจมีอาการอาเจียน ท้องเสีย มีผื่น ลมพิษขนาดใหญ่ ปากบวม ตาบวม หายใจไม่ออก ความดันตก และอาจเสียชีวิตได้

การรักษาอาการภูมิแพ้อาหาร

พญ.วิลาวัณย์ กล่าวว่า ปัจจุบันยังไม่มีเทคโนโลยีในการรักษาโรคภูมิแพ้อาหารอย่างได้ผลชะงัก มีเพียงแต่อยู่ในขั้นตอนของการทดลอง หากเกิดอาการแพ้ขึ้น ก็มีเพียงยาฉีดป้องกันไม่ให้อาการรุนแรงมากเท่านั้น

แต่โชคดีว่าตามสถิติ เจ้าตัวน้อยที่ป่วยเป็นภูมิแพ้นมวัว นมถั่วเหลือง เต้าหู้ ไข่ แป้งสาลี ส่วนใหญ่จะมีอาการดีขึ้นเมื่ออายุ 3-5 ปีไปแล้ว แต่ใช่ว่าเด็กทุกคนจะเหมือนกัน เจ้าตัวน้อยที่แพ้นมวัว ไข่ ถั่วเหลือง แป้งสาลี จะมีโอกาสหายได้ประมาณ 80% หรือ 10 คน หาย 8 คน ต่างกับผู้ที่แพ้ถั่วลิสง จำนวน 5 คน อาจหายเพียงคนเดียว ดังนั้นเจ้าตัวน้อยบางคน อาจเป็นภูมิแพ้อาหารไม่หายไปจนโต หรือกินอาหารที่ทำให้เกิดอาการแพ้ได้เพียงเล็กน้อย โดยเฉพาะเจ้าตัวน้อยที่แพ้อาหารทะเล อาจไม่หายไปตลอดชีวิต คุณพ่อคุณแม่ต้องทำใจ แต่ทุกปีมีสถิติการหายจากภูมิแพ้อาหารเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เพราะร่างกายของเจ้าตัวน้อยเริ่มปรับตัวได้ และลำไส้กรองสารอาหารต่างๆ ได้มากขึ้น

ทางป้องกันภูมิแพ้อาหารที่ดีที่สุด ก่อนที่เจ้าตัวน้อยจะมีอายุ 3 ปีขึ้นไปคือ หลีกเลี่ยงอาหารที่แพ้ แต่จะรู้ได้อย่างไรว่าเจ้าตัวน้อยแพ้อาหารอะไร ควรพาเจ้าตัวน้อยมาทดสอบการแพ้ ซึ่งมี 2 วิธีคือ การทดสอบปฏิกิริยากับผิวหนังว่าร่างกายมีปฏิกิริยาแพ้โปรตีนในนม ในไข่ ฯลฯ หรือไม่ แค่ไหน หรือการเอาเลือดไปตรวจ เป็นต้น

วิธีหนึ่งที่ช่วยให้ทราบว่า เจ้าตัวน้อยแพ้อาหารชนิดไหน ทำได้โดยการงดอาหารบางชนิด ที่สงสัยว่าจะเป็นสาเหตุที่ทำให้เขาแพ้ โดยควรงดอาหารไปทีละอย่าง หรือลดเป็นหมวดหมู่แล้วจึงค่อยๆ กลับมากินใหม่ ผลที่ได้จะบอกได้ค่อนข้างแน่ชัด แต่มีข้อแม้ว่า ต้องทำอย่างถูกต้องภายใต้การดูแลของแพทย์ ก่อนเริ่มงดอาหารนั้น ให้เริ่มบันทึกชนิดของอาหาร เวลาที่กิน และอาการแพ้ที่เกิดขึ้นด้วย

หากแพทย์ตรวจพบว่าเจ้าตัวน้อยมีอาการแพ้อาหารจริง จะสั่งให้งดอาหารชนิดนั้นแล้วรอดูอาการตามที่แพทย์นัด เช่น ประมาณ 6 เดือน เพื่อทดสอบกับผิวหนังหรือตรวจเลือด ถ้าพบว่าปฏิกิริยาของการแพ้ลดลงมาก ก็จะอนุญาตให้ลองกินได้ แต่พี่เลี้ยงบางคนก็อาจเผลอให้เจ้าตัวน้อยกินอาหารที่แพ้ ถ้าไม่มีอาการก็แสดงว่าเจ้าตัวน้อยดีขึ้น

รายการอาหารเสริมทดแทนการแพ้อาหาร

ก่อนเลือกซื้ออาหารให้กับเจ้าตัวน้อย ผู้ปกครองควรอ่านฉลากข้างกล่องของผลิตภัณฑ์นั้นๆ ว่ามีส่วนประกอบของอาหารที่เขาแพ้อยู่หรือไม่? ถึงกระนั้นคุณพ่อคุณแม่ก็ไม่ควรกังวลกับเรื่องนี้จนเกินไป เพราะคุณยังสามารถให้เจ้าตัวน้อยหม่ำอาหารอื่นทดแทนได้ ดังตัวอย่างตารางต่อไปนี้

อาหารที่แพ้ อาหารที่หลีกเลี่ยง อาหารทดแทน
นม นมผลิตภัณฑ์จากนม เช่น ขนมเบเกอรี่ต่างๆ ไอศกรีม เนยแข็ง ซุปข้น ฯลฯ ปลา ไก่ หมู ไข่ ตับ ผักใบเขียว ถั่วเมล็ดแห้ง
ไข่ ไข่ ผลิตภัณฑ์จากไข่ เช่น ขนมเบเกอรี่ต่างๆ ฝอยทอง ทองหยิบ ทองหยอด สังขยา นม ปลา ไก่ หมู ถั่วเมล็ดแห้ง
ถั่ว ถั่วชนิดต่างๆ ผลิตภัณฑ์จากถั่ว เช่น เต้าหู้ทอด นมถั่วเหลือง นม ไข่ ปลา หมู ไก่
อาหารทะเล อาหารทะเล นม หมู ไก่ ปลาน้ำจืด ไข่เสริมไอโอดีน


เมื่อพบว่าเจ้าตัวน้อยแพ้อาหารควรทำอย่างไร ?
  • สังเกตปฏิกิริยาของลูกน้อย ถ้ามีอาการแพ้ คุณแม่ควรหยุดให้และคิดดูว่าเจ้าตัวน้อยน่าจะแพ้อะไร คุณแม่บางคนไม่ทราบว่าลูกน้อยแพ้อาหารอะไร เพราะผสมอาหารเสริมให้ลูกหลายอย่างในมื้อเดียวกันมากเกินไป จนไม่สามารถสันนิษฐานได้

  • เมื่อรู้ว่าตัวน้อยแพ้อาหารชนิดใด นอกจากต้องระวังไม่ให้เขากินอาหารชนิดนั้น หรืออาหารที่อยู่ในตระกูลเดียวกัน เช่น แพ้ไข่ อาหารหรือขนมอื่นที่ผสมไข่ก็ควรงดด้วย

  • ถ้าอาการแพ้ไม่รุนแรง คุณแม่ควรหยุด ทิ้งระยะการให้ไปสักเดือน แล้วค่อยลองให้อีกครั้ง ถ้ายังมีอาการอยู่ ควรรอจนกว่าจะพ้นขวบปีไปแล้ว จึงค่อยให้ใหม่ ถ้าไม่แน่ใจควรปรึกษาแพทย์
ปัจจุบันมีคุณพ่อคุณแม่เป็นจำนวนมากวิตกเมื่อลูกน้อยเกิดผื่น เพราะกังวลว่าลูกน้อยอาจแพ้อาหาร แต่การเกิดผื่นโดยทั่วไป อาจเกิดได้หลายสาเหตุ เช่น อาบน้ำร้อนที่ร้อนเกินไป ทาแป้งเด็กเยอะเกินไป เจ้าตัวน้อยขี้ร้อน มีขี้ฝุ่นในบริเวณบ้านเยอะ ฯลฯ ซึ่งถ้าเจ้าตัวน้อยไม่มีปัญหาภูมิแพ้อาหาร พญ.วิลาวัณย์ อยากฝากให้คุณแม่ให้นมลูกเอง ถ้าคุณพ่อคุณแม่กลัวลูกน้อยจะแพ้อาหาร อาจเริ่มอาหารเสริมในวัย 4 เดือน ด้วยข้าวเจ้า ผักใบเขียว เว้นระยะการกินไข่แดงไปก่อน หรือให้ทีละน้อย และอาจปรึกษาแพทย์ หรือหาข้อมูลจากอินเตอร์เนตเพิ่มเติมได้ ซึ่งจะมีข้อแนะนำต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการช่วยเหลือเจ้าตัวน้อยที่แพ้อาหาร หากต้องอยู่ในการดูแลของเนสเซอรี ด้วยการใส่สร้อยข้อมือหรือสร้อยคอ ที่บอกให้ผู้อื่นรู้ว่าลูกน้อยแพ้อาหารอะไร ผู้ดูแลจะได้ระวัง หรือควรเตรียมอาหารเองเลยดีไหม? ที่สำคัญ ถ้าคุณพ่อคุณแม่สงสัยอะไร อย่าเหมาเอาเองว่าจะเป็นอย่างนั้น ควรคุยกับกุมารแพทย์จะดีที่สุดค่ะ


(update 12 กรกฎาคม 2004)
[ ที่มา... นิตยสารบันทึกคุณแม่ ปีที่ 10 พฤษภาคม 2547 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600