• ไม่ทำตามกฎเกณฑ์ และไม่เชื่อฟังคำแนะนำของใครทั้งนั้น
• มักประท้วงในเรื่องต่างๆ เสมอ
• ชอบทำตามที่ตัวเองต้องการอยู่เสมอโดยไม่มีเหตุผล
• อยากได้อะไรต้องได้ทันที
• แสดงความต้องการของตัวเอง ไม่เคยนึกถึงคนอื่น
• ไม่เคารพสิทธิของใคร
• มีความอดทนต่ำ
• รอคอยไม่เป็น
• แสดงอารมณ์รุนแรงโดยไม่คำนึงถึงใคร อาละวาดเมื่อไม่ได้ดั่งใจ
• ถ้ามีผู้ใหญ่บอกให้หยุดการกระทำใดๆ ก็จะไม่สนใจ
• ไม่ยอมเป็นผู้แพ้เด็ดขาด

• โลกของเด็ก...ต้องทำความเข้าใจ
  เราต้องเข้าใจธรรมชาติของเด็กก่อนว่า เด็กก่อนวัย 3-5 ปี จะเป็นเด็กที่มีความเป็นตัวของตัวเองมาก เขากำลังอยู่ในวัยที่อยากศึกษาสิ่งแวดล้อมรอบตัวเขา เขาเคยอยู่กับพ่อแม่ คนเลี้ยงดู มีปฏิสัมพันธ์กับผู้เลี้ยงดูเท่านั้นในช่วง 2 ปีแรก แต่เมื่อเขาโตขึ้น เขาได้เรียนรู้โลกภายนอกมากขึ้น เขาก็อยากสำรวจสิ่งแวดล้อม และช่วงนี้เองที่เด็กเติบโตขึ้นมาจนถึงระดับที่พ่อแม่เริ่มคาดหวัง ว่าลูกจะต้องเล่นของเล่นแล้วเก็บ ขับถ่ายเป็นที่หรือต้องบอกแม่ก่อน รับผิดชอบเกี่ยวกับตัวเองได้ ซึ่งเด็กวัยนี้ยังมีปัญหาคือการที่เด็กจะเข้าใจในมุมมองของผู้ใหญ่นั้นยังมีจำกัด เขาจะคิดว่าสิ่งที่เขาคิดนั้น คนอื่นจะต้องคิดอย่างนี้ด้วย พอใครคิดต่างจากเขา เขาก็ไม่เข้าใจและมีพฤติกรรมที่ผู้ใหญ่ไม่ต้องการ ตรงนี้เองที่ผู้ใหญ่มองว่าเขาเอาแต่ใจ ทั้งๆ ที่เป็นโลกของเด็กอย่างนั้น พ่อแม่จึงต้องเข้าใจด้วย ว่านี่คือลักษณะประจำวัย ดังนั้นก่อนที่จะตัดสินว่าลูกเอาแต่ใจหรือไม่ก็ไม่ควรลืมพิจารณาประเด็นนี้ค่ะ

  คาดหวังมากไปหรือเปล่า

  สังคมบางสังคมมักคาดหวังกับเด็กมากกว่าอีกสังคมหนึ่ง บางครั้งในเด็กวัยเดียวกัน สังคมก็หวังว่าเขาจะต้องรับผิดชอบได้ ช่วยเหลือพ่อแม่ได้ ในขณะที่บางสังคมมองว่าเขายังเด็กอยู่ ทำอะไรผิดก็ไม่เป็นไร สังคมที่คาดหวังสูงก็เลยมองว่า เด็กที่ทำอะไรไม่ได้อย่างนี้เป็นเด็กที่เอาแต่ใจมาก เด็กที่ทำตามที่ผู้ใหญ่บอกจึงเป็นเด็กที่ดีมาก เพราะฉะนั้นก็ต้องดูนิดหนึ่งค่ะว่า พ่อแม่คาดหวังในตัวลูกมากเกินไปหรือเปล่า

  เอาแต่ใจแค่ไหนขึ้นอยู่กับสถานการณ์

  มีความเป็นไปได้สูงมากนะคะว่า ในบางสถานการณ์ เด็กจะมีความเอาแต่ใจตัวเองมากกว่าบางสถานการณ์ เช่นบางครั้งเขาไปเจอของที่เขาถูกใจมาก และอยากได้ แต่พอขอพ่อแม่แล้วถูกปฏิเสธ เขาก็จะรู้สึกว่าถูกขัดใจมาก พฤติกรรมที่เอาแต่ใจก็จะแสดงออกมากว่าสถานการณ์อื่น พ่อแม่ก็อาจสับสนว่าทำไมบางครั้งก็ดูน่ารักดีไม่เห็นเป็นอะไร แต่บางครั้งกลับเอาแต่ใจมาก ก็เป็นเพราะเหตุนี้ค่ะ

  นอกจากนี้บุคคลก็เกี่ยวข้องนะคะ เช่น เมื่อเด็กอยู่โรงเรียนกับคุณครูก็อาจว่าง่ายเรียบร้อย แต่เมื่อคุณแม่มาก็โยเย ทำตัวเป็นเด็กกว่าอายุจริง อ้อนงอแง ทำให้เห็นว่าบริบทในแต่ละสถานการณ์มีผลมากนะคะก่อนที่จะตัดสินว่าลูกเอาแต่ใจหรือไม่

  เด็กแต่ละคนไม่เหมือนกัน

  ลักษณะเฉพาะของเด็กแต่ละคนไม่เหมือนกันนะคะ เด็กบางคนอาจเป็นเด็กว่านอนสอนง่าย แต่บางคนอาจโยเยพูดยากสักหน่อย แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าลูกจะเป็นเด็กเอาแต่ใจนะคะ ต้องดูลักษณะเฉพาะของลูกด้วย

  เมื่อพิจารณาจากปัจจัยต่างๆ แล้ว คุณพ่อคุณแม่อาจไม่แน่ใจว่าลูกเอาแต่ใจหรือไม่ เพราะลูกมีพฤติกรรมที่ไม่ชัดเจน และยังจำเป็นต้องพิจารณาเรื่องวัย สังคม และเรื่องอื่นๆ อีก การจะพิจารณาว่าลูกเอาแต่ใจหรือไม่นั้นจึงเป็นเรื่องยาก เพราะไม่แน่ใจว่าพฤติกรรมแบบใดที่เรียกว่า อ่อนกว่าวัย

  ดร.วิลาสลักษณ์ ชัววัลลี แนะนำว่า “ คุณพ่อคุณแม่ก็ต้องดูว่า ถ้าลูกมีวัยที่สามารถทำความเข้าใจคนอื่น หรือ เข้าใจกฎเกณฑ์สังคมได้แล้ว ไม่ว่าจะเป็นคำสั่ง คำขอร้อง ที่คุณพ่อคุณแม่ชี้แนะให้แต่ลูกยังทำไม่ได้ เมื่อเทียบกับเด็กวัยเดียวกันแล้ว ก็น่าจะบอกได้แล้วค่ะว่าลูกเป็นเด็กเอาแต่ใจ แต่ถ้าในขณะที่พฤติกรรมที่แสดงออกมาเป็นวัยของเขา และเด็กคนอื่นก็เป็นเช่นนี้ จะไปบอกว่าเขาเอาแต่ใจก็คงไม่ยุติธรรมนัก ซึ่งการดูเพียงพฤติกรรมเดียวก็ไม่สามารถตัดสินได้ ควรจะดูหลายๆ อย่างประกอบกันด้วย ซึ่งการพิจารณาง่ายๆ เลยก็คือ ถ้าลูกเข้าโรงเรียนอนุบาลแล้วก็น่าจะเริ่มช่วยตัวเองได้แล้ว เข้าใจคำขอร้อง คำแนะนำ เกี่ยวกับกฎเกณฑ์สังคมได้แล้ว เพราะการเข้าโรงเรียนเขาจะเริ่มเรียนรู้การอยู่ร่วมกับผู้อื่น เขาต้องเคารพ และคำนึงถึงใจของผู้อื่นด้วย แต่ถ้าเขายังไม่ทำตามเลยก็น่าจะเอาแต่ใจแล้วค่ะ”

• เสริมสร้างกำลังใจ
  ทุกครั้งที่เขาแสดงพฤติกรรมที่ไม่น่ารัก เพื่อเรียกร้องให้คุณพ่อคุณแม่ตามใจ เช่น ลงไปชักดิ้นชักงอ ประท้วง พ่อแม่ก็ควรจะอธิบายค่ะ ไม่ว่าเขาจะเข้าใจหรือไม่ก็ให้อธิบายความจริงด้วยเหตุผลจะดีกว่าค่ะ อาจให้ดูตัวอย่างก็ได้ว่าทำแบบนี้ส่งผลเสียอย่างไร และในครั้งหน้าเมื่อลูกไม่ทำอย่างนี้อีก เปลี่ยนพฤติกรรมให้ดีขึ้นได้แล้วก็อย่าลืมชื่นชม เขาก็จะรู้เองค่ะว่าสิ่งไหนดีหรือไม่ดี ทั้งยังมีความสุขด้วยที่เขาสามารถทำอย่างที่พ่อแม่ต้องการได้สำเร็จ การที่พ่อแม่แสดงความสนใจ ภูมิใจ หรือพอใจในสิ่งที่เขาทำได้ดีจะเป็นการสร้างความรู้สึกปลื้มใจให้กับเขามาก เขาจะเรียนรู้ว่าการทำแบบนี้เป็นสิ่งที่ดี ทำแล้วพ่อแม่ชอบใจ เขาก็จะทำแบบนี้ต่อไปอีก

  อย่าเสริมแรงแบบผิดๆ

  บางครั้งการที่เจ้าตัวเล็กแสดงอาการเอาแต่ใจตัวเอง แล้วพ่อแม่ก็เสริมแรงโดยไม่รู้ตัว เช่น เวลาไปซื้อของแล้วเขาอยากได้ของเล่น พ่อแม่ไม่ซื้อให้เลยลงไปนอนดิ้นๆ อยู่กับพื้น พ่อแม่ก็อายเลยต้องซื้อให้ ทีนี้เขาก็เรียนรู้แล้วว่า คราวหน้า ถ้าเขาทำแบบนี้อีกก็ต้องได้อย่างที่เขาต้องการแน่นอน ถ้าเป็นเช่นนี้ คุณพ่อคุณแม่อาจต้องไม่ยอมเขาดูบ้าง แต่ก็ไม่ใช่แสดงพฤติกรรมทางลบกับลูกนะคะ อาจไม่ต้องถึงขั้นตีแค่มองเฉยๆ ก็อาจช่วยได้ เพราะบางครั้งการดุว่าก็เป็นการเสริมแรงอย่างหนึ่งค่ะ เมื่อเขาเห็นว่าทำแล้วพ่อแม่สนใจเขาแม้จะเป็นการดุก็ตาม เขาก็จะคิดว่าดีเหมือนกันที่พ่อแม่สนใจเขาเดี๋ยวคราวหน้าก็ทำอีก

  อย่าหักหาญน้ำใจ

  เรื่องความรู้สึกเป็นเรื่องสำคัญมากเลยนะคะ บางครั้งการทำลายน้ำใจลูกด้วยอารมณ์ จะทำให้เขารู้สึกว่าไม่พอใจและไม่อยากทำตามที่คุณพ่อคุณแม่บอกทันที กลายเป็นแสดงพฤติกรรมที่ไม่ดีออกมา เพราะเด็กเขาจะรู้สึกว่าการทำอะไรสักอย่างไปแล้วพ่อแม่ก็ไม่เข้าใจ บังคับให้เขาทำสิ่งที่เขาไม่อยากทำ เขาก็เลยทำอย่างที่ตัวเข้าต้องการเสียเลย เพราะไม่เข้าใจกันนี่เอง

  ทำให้ลูกแปลกใจดีกว่า

  เด็กๆ เขามีการเรียนรู้ที่เร็วมากนะคะ เขาจะคาดเดาถูกหมดเลยค่ะว่าถ้าเขาทำอย่างนี้ แม่จะพูดว่าอย่างไร ถ้าในกรณีที่ลูกมีพฤติกรรมเอาแต่ใจมากแล้ว คุณแม่ลองมาสร้างความประหลาดใจให้ลูกดีกว่า เช่น เมื่อลูกดิ้นลงไปนอนกับพื้นเพราะแม่ขัดใจ คุณแม่ก็ลองทำอะไรที่ตรงข้ามกับที่เคยทำดู ลูกจะได้หยุดคิดว่าเกิดอะไรขึ้น ซึ่งอาจช่วยลดพฤติกรรมนั้นลงได้ คุณแม่อาจบันทึกเอาไว้เลยว่า ถ้าลูกทำอย่างนี้ คุณแม่พูดว่าอะไร แล้วลูกทำพฤติกรรมอะไรต่อไป เมื่อลองสังเกตทบทวนแล้วเห็นว่าเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นซ้ำเดิมทุกครั้ง คราวต่อไปคุณแม่อาจต้องเปลี่ยนวิธีแล้วล่ะค่ะ