• หนูใหญ่ที่สุดในบ้านนะ เอ้า!

ด้วยความที่เจ้าหนูยึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง ตามมุมมองของเขา จึงเห็นความสำคัญของตัวเองมากกว่าคนอื่น ทำให้เกิดพฤติกรรมต่อต้านสิ่งรอบๆ ตัว ไม่ว่าจะเป็นคนสัตว์หรือสิ่งของ โดยเฉพาะการใช้อารมณ์ตอบโต้กับสิ่งต่างๆ นี่ล่ะที่มาของท่าทางเอะอะโวยวาย อาละวาด โมโห หรือหวีดร้องเสียดัง เวลาถูกขัดใจ

ตามปกติ พฤติกรรมที่จะชี้ชัดว่าลูกเริ่มเอาแต่ใจก็มีหลายประการค่ะ เช่น เบื่อง่าย เอาแต่ใจตัวเองเป็นที่หนึ่ง ไม่ยอมรับฟังความคิดเห็นหรือเชื่อฟังผู้อื่น ชอบฝ่าฝืนกฎระเบียบต่างๆ มักเรียกร้องความสนใจจากคนรอบข้าง หรืออารมณ์ร้อน โมโห หงุดหงิดง่าย จนอาจถึงขั้นก้าวร้าวขว้างปาข้าวของ

ถึงตรงนี้คุณพ่อคุณแม่บางคนอาจจะเก็บความสงสัยอยู่ในใจว่า "แล้วลูกเราเอาแต่ใจหรือเปล่านะ" เพราะเจ้าตัวเล็กที่บ้านมีครบทุกอาการเอาแต่ใจรวมอยู่ในคนเดียว ก็อย่าเพิ่งกังวลใจไปเลยค่ะ เพราะเราต้องใช้เวลาศึกษาสักระยะว่าเจ้าหนูมีพฤติกรรมต่างๆ ที่กล่าวมาข้างต้นบ่อยหรือรุนแรงแค่ไหน เพราะบางอย่างก็เป็นลักษณะนิสัยที่จะเกิดขึ้นตามปกติกับเด็กบางวัยเท่านั้นเอง

• โลกโดดเดี่ยวของเด็กเอาแต่ใจ

เป็นเรื่องธรรมดาที่เด็กเอาแต่ใจ จะเข้ากับคนอื่นๆ ได้ยากสักหน่อย นี่หมายรวมถึงทั้งเด็กทั้งผู้ใหญ่เลยนะคะ ลองนึกภาพดูว่าในสังคมผู้ใหญ่อย่างเราๆ ถ้าต้องเจอกับคนที่เห็นแก่ประโยชน์ของตัวเอง หรือคนที่ยึดมั่นในความคิดของตัวเอง จนไม่ยอมรับฟังความคิดของคนอื่นบ้าง เราก็คงไม่นึกอยากจะคบหาสมาคมด้วยสักเท่าไรนัก สำหรับหนูๆ ก็เช่นกันค่ะ เด็กที่เอาแต่ใจตัวเอง จะกลายเป็นคนที่ดูแปลกแยกในสังคมเล็กๆ ของพวกเด็กๆ ด้วยกัน ซึ่งจะทำให้เจ้าหนูขาดเพื่อน และขาดการปฏิสัมพันธ์กับคนอื่น

และถ้าพิจารณาในแง่ของจิตวิทยา เด็กที่มีอุปนิสัยเอาแต่ใจตัวเองมักจะเป็นเด็กที่ขาดความสุข เพราะมักจะตั้งความหวังกับเรื่องต่างๆ ไว้สูง แต่กลับถูกขัดใจบ่อยๆ นี่ไม่ใช่เรื่องเล็กๆ เลยค่ะ เพราะจะทำให้เด็กจมอยู่กับความผิดหวัง อีกทั้งยังเป็นการปลูกฝังให้เด็กรู้สึกว่าไม่สามารถทำอะไรๆ ให้สำเร็จด้วยตัวเองได้ ต้องพึ่งพาผู้อื่นตลอดเวลา หรือแม้กระทั่งหนูๆ อาจจะเกิดความรู้สึกอคติกับคุณพ่อคุณแม่ หรือคนที่อยู่รอบข้างว่าเป็นปฏิปักษ์กับเขา จนสิ่งเหล่านี้กลายเป็นปมด้อยติดตัวไป

• ปราบเผด็จการน้อยๆ ให้อยู่หมัด

สังเกตดีๆ จะเห็นว่าที่เจ้าหนูกระฟัดกระเฟียด แสดงท่าทางอยากได้นั่นได้นี่อยู่บ่อยๆ โดยไม่มีใครกล้าห้ามปราม นั่นก็เพราะความใจดี (เกินเหตุ) ของคุณพ่อคุณแม่นี่ล่ะค่ะ โดยเฉพาะคุณพ่อคุณแม่ที่ไม่ค่อยจะมีเวลาอยู่กับลูก จึงพยายามทุ่มเทความรักให้หนูๆ เป็นพิเศษ จนกลายเป็นการเอาอกเอาใจเสียทุกเรื่อง หรือโอนอ่อนผ่อนตามกับความผิดของหนูๆ เพราะไม่อยากว่ากล่าวตักเตือนให้ลูกต้องซึมเศร้าหรือรู้สึกผิด แต่นั่นจะยิ่งเป็นผลร้ายค่ะ เพราะลูกจะไม่เข้าใจว่าสิ่งใดควรทำหรือไม่ควรทำ หรือกระทั่งเรียนรู้ว่าสิ่งใดผิด สิ่งใดถูก

ในทางกลับกัน สาเหตุของความเอาแต่ใจอาจจะเกิดจากการที่หนูๆ พยายามเรียกร้องความรักความเอาใจใส่จากพ่อแม่ เพราะตัวเองต้องประสบกับภาวะกดดันจากปัญหาบางอย่าง ซึ่งอาจเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นภายในครอบครัวเอง จึงหาหนทางที่จะบอกเล่าถึงความต้องการของตัวเอง ผ่านวิธีที่ก้าวร้าวหรือรุนแรง

คุณพ่อคุณแม่คงต้องสำรวจตัวเองขนานใหญ่แล้วค่ะ ว่าได้ให้ความรักความใส่ใจกับลูกในระดับไหน มากเกินไปหรือน้อยเกินไปหรือเปล่า เพราะทั้ง 2 ประการล้วนแล้วแต่เป็นสาเหตุให้ลูกติดนิสัยเอาแต่ใจได้ทั้งนั้น การที่หนูๆ พยายามเรียกร้องความสนใจจากคนรอบข้างด้วยวิธีต่างๆ อาจเป็นเพราะพ่อแม่เอาใจจนเคยชิน หรือถ้าเจ้าหนูถูกปล่อยวาง ละเลย แกก็ต้องเรียกหาความอบอุ่นจากพ่อแม่มาทดแทน

• คุมอารมณ์ให้คงที่

สำหรับคุณพ่อคุณแม่หลายคนที่ต้องเผชิญกับภาวะอารมณ์อันแปรปรวนของเจ้าตัวน้อยเสียบ่อยครั้ง อันนี้ขอแนะว่า "น้ำเชี่ยวอย่าเพิ่งขวางเรือ" ดีกว่าค่ะ ลองปล่อยให้ลูกออกฤทธิ์ให้เต็มที่ บางทีลูกอาจจะเหนื่อยจนยอมแพ้ไปเอง (แต่คงต้องเลือกโอกาสที่เหมาะสมนะคะ เพราะถ้าปล่อยให้เจ้าตัวยุ่งร้องไห้ฟูมฟายที่ห้างสรรพสินค้าท่ามกลางคนเยอะแยะ ด้วยความที่อยากได้หุ่นยนต์ตัวใหม่คงไม่ดีแน่)

รอจนเจ้าหนูระงับอารมณ์ได้ จึงค่อยพูดคุยกันด้วยเหตุด้วยผล คุณพ่อคุณแม่ลองอธิบายกับลูกถึงเหตุผลในส่วนของพ่อกับแม่ และเปิดโอกาสให้ลูกได้พูดในสิ่งที่เขาคิดด้วยจะได้เข้าใจซึ่งกันและกันมากขึ้นไงคะ

ตามปกติ เด็กที่มีอุปนิสัยเอาแต่ใจ มักจะมีภาวะอารมณ์ไม่คงที่ คือใจร้อน หงุดหงิด โกรธ โมโหง่าย อีกทั้งยังมีระดับความเครียดสูง ถ้าจะหลีกเลี่ยงภาวะเหล่านี้ ก็ต้องจุดประกายความสนใจในสิ่งใหม่ๆ ให้เจ้าหนูบ้างค่ะ อาทิการฝึกสมาธิ หรือการจดจ่ออยู่กับกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่งเป็นเวลานานๆ เช่น ทำงานศิลปะ ฟังเพลง หรืออ่านหนังสือง่ายๆ ลูกจะได้ผ่อนคลายตัวเองมากขึ้น อีกทั้งการทำกิจกรรมที่ต้องใช้สมาธิ จะช่วยให้ลูกอารมณ์เย็นลงด้วย

• กฎระเบียบ อย่ามองข้าม

การปรับอุปนิสัยที่เคยเอาแต่ใจตัวเอง ให้กลับเป็นเด็กที่มีเหตุผลมากขึ้น และใส่ใจสิ่งรอบข้างมากขึ้น ก็คงต้องควบคุมความประพฤติกันสักนิดแล้วล่ะค่ะ ทบทวนดูว่า นิสัยใดของลูกที่ควรจะปรับปรุง หรือกฎใดในบ้านที่ยังย่อหย่อน จนเจ้าหนูไม่ปฏิบัติตาม (แต่อย่าลืมบอกเล่าถึงความจำเป็นที่ต้องตั้งกฎระเบียบต่างๆ ให้ลูกฟังด้วย) ปลูกฝังความรับผิดชอบเกี่ยวกับกฎระเบียบต่างๆ โดยเริ่มต้นที่ภายในบ้าน อย่างเช่น มารยาทบนโต๊ะอาหาร หรือระเบียบในการจัดการข้าวของของเขาไงคะ

เป็นเรื่องดีค่ะที่คุณพ่อคุณแม่จะให้โอกาสลูกๆ ได้ออกความคิดเห็นบ้าง กับบางเรื่องที่ลูกน่าจะมีส่วนร่วมในการตัดสินใจได้ อย่ารอว่าจะต้องให้ลูกโตก่อนนะคะ เด็กวัยอนุบาลหลายคนนี่แหละค่ะ เริ่มรู้จักใช้ความคิดได้อย่างเป็นระบบมากขึ้นแล้ว ด้วยความที่เด็กๆ ได้เจอกับโลกที่กว้างขึ้น เช่น สังคมในโรงเรียน ซึ่งเด็กๆ จะได้เจอคุณครู เจอกลุ่มเพื่อนที่หลากหลาย

• คำชมเชยสำหรับคนเก่ง

การชมเชยเป็นการกระตุ้นเจ้าหนูวิธีหนึ่ง ซึ่งทำง่ายและได้ผลไม่ใช่น้อย โดยเฉพาะคำชมเชยจากคุณพ่อคุณแม่ที่เปรียบเสมือนรางวัลชั้นดีของเจ้าหนูที่พยายามจะปรับอุปนิสัยของตัวเอง แต่ถึงแม้การชมเชยจะทำได้ง่าย แต่ก็ไม่ควรจะทำง่ายๆ หรือทำบ่อยๆ พร่ำเพรื่อนะคะ เพราะเจ้าหนูอาจจะยึดติดกับการได้รับคำชม จนกระทั่งถ้าวันไหนไม่ได้รับคำชม ก็จะรู้สึกว่าตัวเองอ่อนด้อย หรือความสามารลดน้อยลง จะกลับกลายเป็นการบั่นทอนกำลังใจหนูๆ ไปแทน

ส่วนตัวคุณพ่อคุณแม่เองก็อย่าเพิ่งคาดหวังว่าลูกๆ จะปรับปรุงตัวได้ภายในชั่ววันหรือชั่วข้ามคืนเชียวนะคะ เพราะทุกการปรับตัวล้วนแต่ต้องใช้เวลาในการสั่งสม ลองเริ่มทีละนิด โดยตั้งต้นที่เรื่องเล็กๆ ก่อนดีกว่าค่ะ แล้วค่อยขยายออกไปในเรื่องที่ยากมากขึ้น แล้วลองสังเกตพัฒนาการของลูกไปตามลำดับขั้น

• พ่อแม่…ต้นแบบใกล้ตัว

จะเห็นได้ว่า ปัญหาว่าด้วยเรื่องเด็กเอาแต่ใจก็มีสาเหตุหลักมาจากความสัมพันธ์ในครอบครัวนี่ล่ะค่ะ ว่าพ่อแม่และลูกจะมีปฏิสัมพันธ์กันแบบแน่นแฟ้นหรือหละหลวมอย่างไร ดังนั้น สิ่งที่ควรปรับคือการสื่อสารซึ่งกันและกันค่ะ สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่อยากจะปลูกฝังให้ลูก คุณพ่อคุณแม่ควรที่จะเป็นต้นแบบให้ลูกเห็นชัดเจน ว่าการกระทำแบบไหนควรทำหรือไม่ควรทำ และใช้เวลาอยู่กับลูกให้มากขึ้น

อีกสิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้ามก็คือ ความอบอุ่นในครอบครัว เพราะสาเหตุที่ทำให้เด็กกลายเป็นคนเอาแต่ใจอาจเกิดจากความไม่เข้าใจกันภายในครอบครัว ทำให้หนูๆ ต้องใช้ชีวิตอย่างขาดๆ เกินๆ เด็กที่เอาแต่ใจตัวเองมักจะสนองตอบความต้องการของตัวเองอย่างไม่ยั้งคิด ทำให้เด็กๆ เหล่านี้เมื่อเติบโตขึ้น อาจถลำลึกเข้าไปในอบายมุขต่างๆ ซึ่งมีอยู่เกลื่อนกล่นในสังคมปัจจุบันนี้ ไม่ว่าจะเป็นยาเสพติดหรือแหล่งมั่วสุม