เนื้อยาไม่สำคัญเท่า เขาติดกรรมวิธีเสพ
 |
|
เดือนพฤษภาคม มีข่าววัยรุ่นไปดมก๊าซไนตรัสออกไซด์ แทนยาบ้าที่หายากขึ้นทุกที
จำได้ว่าก่อนหน้านั้นมีข่าวว่า บางคนสูดควันยากันยุงด้วยซ้ำไป
เรื่องดมก๊าซไนตรัสออกไซด์ไม่น่าหัวเราะ แม้ว่าก๊าซนี้จะมีชื่อเล่นว่า 'ก๊าซหัวเราะ'
เรื่องสูดควันยากันยุงไม่น่าหัวเราะ เพื่อให้เข้าใจมากยิ่งขึ้นขอให้ดูรูปจากหนังสือ 'ขายหัวเราะ' ประกอบ |
ก่อนอื่นผมต้องขออนุญาตและขอบพระคุณนิตนสารขายหัวเราะไว้ที่นี้
ด้วยผมวาดรูปนี้โดยเลียนแบบภาพต้นฉบับที่เคยตีพิมพ์ในขาวหัวเราะเมื่อหลายปีก่อน
เวลานั้นผมเป็นวิทยากรสอนนักเรียนโรงเรียนต่างๆ ให้ ลด ละ เลิกบุหรี่
พบเห็นภาพรณรงค์ไม่สูบบุหรี่ของขายหัวเราะทั้งสวยงามและขบขัน
จึงได้เขียนแผ่นใสและวาดโปสเตอร์โดยใช้ภาพชุดนี้เป็นต้นแบบหลายสิบภาพ
เวลาผ่านมานานมิได้เก็บต้นฉบับไว้จึงไม่สามารถอ้างอิงให้แม่นยำได้
ขอบันทึกคุณความดีที่ขายหัวเราะมีให้แก่ผมและนักเรียนจำนวนมากไว้ที่นี้
เด็กหลายคนที่ใช้ยาบ้ามิได้เสพติดสารเคมีที่ชื่อว่ายาบ้า จริงๆ แต่เขาเสพติดสภาวะแวดล้อม
หรือเงื่อนไขบางประการที่เอื้อต่อการใช้ยา สภาวะแวดล้อมหรือเงื่อนไขเหล่านี้แตกต่างกันไปในแต่ละคน
โปรแกรมการรักษายาเสพติดในปัจจุบันจะช่วยให้เด็กค้นหาสภาวะแวดล้อม
หรือเงื่อนไขของตนเองให้พบแล้วหลีกเลี่ยง ก็จะเลิกยาได้
บางคนจึงมิได้ติดยาแต่เขาติดกิริยาสูดควัน เหมือนคนติดบุหรี่บางคนมิได้ติดบุหรี่มากนัก
แต่เขาติดกิริยาคาบบุหรี่ ภาพล้อของขายหัวเราะภาพนี้ช่วยให้ผมเข้าใจคนติดยาต่างๆ ได้มากขึ้น
(อย่างไรก็ตาม ขอย้ำว่านิโคตินในบุหรี่เป็นยาเสพติดร้ายแรงของจริง)
แม้กระทั่งคนที่ติดยาฉีดแก้ปวดเราก็พบว่าบางคนมิได้ติดยาแก้ปวดจริงๆ
กลุ่มคนไข้ที่ชอบไปพบหมอเพื่อให้หมอฉีดยาแก้ปวดเข้าสะโพกนั้น เราพบว่า
หนึ่งในสามเพียงฉีดน้ำเปล่าหรือวิตามินให้ก็สามารถหายปวดได้ ดังนี้จึงเรียกว่า
เขาติดกรรมวิธีแทงเข็มลงบนสะโพก ส่วนกลุ่มคนติดยาที่ชอบฉีดยาแก้ปวด ยาแก้เวียนศีรษะ
หรือยากล่อมประสาทบางชนิดเข้าเส้นเลือดก็เช่นเดียวกัน เราพบว่าเขาฉีดอะไรเข้าเส้นเลือดตนเองก็เป็นสุขได้
เพราะที่แท้แล้วเขาติดกิริยารัดแขนตนเอง แทงเข็ม แล้วเดินยาผ่านเส้นเลือดเท่านั้น
หากเข้าใจเรื่องนี้ การสูดควันยากันยุงจึงมิใช่เรื่องแปลก เพราะที่เขาติดมิใช่ยา
หากเป็นเพียงความรู้สึกที่มีละอองควันกระทบเยื่อจมูก เพียงเท่านี้ก็เป็นสุขเคลิบเคลิ้มได้เช่นกัน
สำหรับไนตรัสออกไซด์หรือว่าก๊าซหัวเราะ เคยดู Little Shop of Horrors มั้ยครับ
หนังเพลงที่สร้างจากละครเพลงมีชื่อเสียงเมื่อหลายปีก่อน ฉากที่ สตีฟ มาร์ติน
ซึ่งรับบทเป็นหมอฟันดมก๊าซหัวเราะก่อนลงมือทำฟันให้ผู้ป่วย เขาดมไปหัวเราะไปจนกระทั่งตายคาที่
หลายคนคิดว่าหัวเราะจนขาดใจตาย แต่ไม่ใช่ ที่จริงแล้วเป็นเพราะก๊าซไนตรัสออกไซด์
เข้าไปแทนที่ออกซิเจนในปอดโดยตรง
วัยรุ่นดมก๊าซคงไม่ดมกันจนตายทันที แต่ที่แน่ๆ คือก๊าซนี้ทำอันตรายต่อเม็ดเลือดและเซลล์สมอง
หากใช้ไปนานๆ จึงมีพิษต่อร่างกายอย่างแน่นอน ที่น่าสนใจมากคือก๊าซนี้ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง
ภายในเวลา 8 วินาที หลังสูดดม เป็น 8 วินาทีเท่าๆ กันกับที่ควันยาบ้าไปถึงสมองเช่นเดียวกัน
ลำพังตัวก๊าซเองก็มีรายงานในหลายประเทศว่าเสพติดแน่ผมจะอธิบายกลไกการติด
ให้ฟังสนุกๆ นะครับ ขอเล็กเชอร์หน่อย
" ไนตรัสออกไซด์มีฤทธิ์แก้ปวดและคลายกังวล โดยฤทธิ์แก้ปวดนั้นเป็นการออกฤทธิ์
ที่โอปิออยด์รีเซ็พเตอร์ ส่วนฤทธิ์คลายกังวลจะออกฤทธิ์ที่กาบารีเซ็พเตอร์
แต่กลไกการติดยามิได้เกิดจากโอปีออยด์รีเซ็พเตอร์เหมือนยาแก้ปวดชนิดอื่นๆ
ที่แท้แล้วกลไกการติดไนตรัสออกไซด์เกิดจากการถอนของรีเซ็พเตอร์สามตัวที่มีชื่อว่า
กาบา-เอ, ซีโรโทนิน-3 และเอ็นเอ็มดีเอ"
แปลเป็นไทยว่าดังนี้ครับ
"ก๊าซตัวนี้ช่วยคลายกังวลและทำให้เคลิบเคลิ้ม โดยกระทำต่อตัวรับในสมองที่ชื่อว่า กาบา
วิธีคือ กาบา จะช่วยเปิดช่องทางติดต่อระหว่างด้านในตัวเซลล์กับภายนอกตัวเซลล์ให้กว้างขึ้น
ทำให้คลอไรด์ไอออนซึ่งเป็นประจุลบเคลื่อนที่ไปมาได้สะดวก เมื่อใช้ก๊าซนี้ไปนานๆ แล้วหยุดใช้
อาการถอนยาก็จะเกิดขึ้นเพราะช่องทางติดต่อนี้ถูกปิดลง"
ไม่ค่อยรู้เรื่องอยู่ดีใช่มั้ยครับ เป็นไปตามแผน
ไม่จำเป็นต้องรู้เรื่องหรอกครับ เพราะความรู้ทั้งหมดนี้ไม่ได้ช่วยอะไรเยาวชนของเราเลย
อย่างเก่งคือช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถผลิตยาแอนตี้กาบา แอนตี้ซีโรโทนิน-3
หรือแอนตี้เอ็นเอ็มดีเอสำเร็จ แล้วก็นำมาขายโดยโฆษณาว่าใช้ตัดภาวะติดก๊าซไนตรัสออกไซด์ได้
ซึ่งยาตัดบุหรี่ตัดเหล้ารุ่นใหม่ๆ ก็มาอีหรอบนี้
อยากฟังเรื่องรีเซ็พเตอร์ของบุหรี่กับเหล้ามั้ยครับ
อย่าฟังเลย
เอาเป็นว่าแล้วเราก็พบว่ายาวิเศษอะไรก็ใช้ตัดบุหรี่และเหล้ามิได้
หากไม่มีการจัดการทางสังคม ในระดับบุคคล การตัดยาที่ถูกวิธีควรเน้นไปที่การล้างสมองผู้ป่วย
ให้สามารถเอาชนะสภาวะแวดล้อมหรือเงื่อนไขที่เอื้อต่อการใช้ยาซ้ำซากมากกว่าที่จะตัดด้วยยา
ยาบ้า ยากันยุง ไนตรัสออกไซด์ ล้วนก่อให้เกิดพฤติกรรมเสพติดได้
เพราะมันล็อกพฤติกรรมของเยาวชนเอาไว้
บทความนี้คาดหวังให้ทุกคนเห็นความสำคัญของ 'สิ่งแวดล้อม' ซึ่งเป็นตัวล็อกที่สำคัญ
เนื้อยามีความสำคัญน้อยกว่า
(update 23 ธันวาคม 2003)
[ ที่มา..
life & family ปีที่ 8 ฉบับที่ 89 สิงหาคม 2546 ]
|
