แก้วบาด เลือดไหลไม่หยุด


หัวใจของเราทำหน้าที่สูบฉีดเลือดไปทั่วร่างกาย คล้ายเครื่องสูบน้ำในบ้านที่สูบน้ำ จ่ายตามท่อไปยังจุดต่างๆ โดยเฉพาะห้องน้ำชั้นบน หัวใจจะสูบเลือดดำกลับมาฟอกเป็นเลือดแดงที่ปอด แล้วก็ฉีดแดงออกไปทางเส้นเลือดแดงใหญ่ไปเลี้ยงร่างกายแตกสาขาย่อยออกไปเรื่อยๆ จนถึงเส้นเลือดที่เล็กที่สุด คือ เส้นเลือดฝอย

เส้นเลือดฝอยนี่เล็กมากนะครับ ซอกซอนไปเลี้ยงเนื้อเยื่ออวัยวะทุกส่วนของเราเลยหล่ะ เอาอาหาร ออกซิเจน และสารต่างๆ ส่งไปให้ ขากลับก็นำของเสียจากอวัยวะนั้นออกไปเพื่อกำจัดทิ้ง

เลือด จึงเป็นเหมือนพาหนะที่ขนส่งอาหารและสิ่งจำเป็นไปและกลับจากอวัยวะทุกส่วน โดยมีเส้นเลือดเป็นถนน

ความยาวของเส้นเลือดทั้งตัวเรานี้ ถ้าเอามาต่อกันเข้าทุกเส้นรวมทั้งเส้นเลือดฝอยด้วย จะยาวกว่า 1 แสนกิโลเมตร ยาวพอที่จะเอามาพันรอบโลกได้เกือบ 3 รอบเลยทีเดียวครับ ดูแล้วเหลือเชื่อมั้ยครับ

เลือดของคนเรามีสีแดงเหมือนเลือดวัว เลือดไก่ เลือดสุนัข แต่เลือดปูจะมีสีน้ำเงิน และเลือดแมลงจะมีสีเขียว องค์ประกอบของเลือดส่วนหนึ่งเป็นของเหลว เรียกว่า น้ำเลือด หรือน้ำเหลืองอีกส่วนเป็นเม็ดเลือดและเกล็ดเลือด เม็ดเลือดแดงทำให้เลือดเรามีสีแดง สร้างจากไขกระดูกเพื่อทดแทนเม็ดเลือดที่หมดอายุและถูกทำลายไป

เมื่อถูกของมีคมบาดเป็นแผลเลือดออก แสดงว่าของมีคมนั้นบาดถูกเส้นเลือดขาด เลือดเลยไหลออกนอกเส้นเลือด ออกมานองที่แผลให้เห็น คล้ายท่อประปาแตกแล้วน้ำทะลักนองถนนนั่นแหละ การที่เลือดไหลออกมาเป็นการเสียเลือด ทั้งเม็ดเลือดและน้ำเลือด เส้นเลือดที่ถูกบาดขาดออกจากกันนั้น อาจเป็นเส้นเลือดแดง เส้นเลือดดำ เส้นเลือดฝอย หรือผสมกันก็ได้ แล้วแต่ว่าแผลนั้นตื้น-ลึกแค่ไหน และแผลนั้นอยู่บริเวณไหนด้วย บาดแผลตื้นๆ อาจมีเลือดออกมาจากเส้นเลือดฝอยอย่างเดียวก็ได้ แผลที่ลึกอาจโดนเส้นเลือดขาดทั้งเส้นเลือดฝอย เส้นเลือดดำ และเส้นเลือดแดงเลย… แบบนี้เลือดพุ่งกระฉูดเลยล่ะ

การสังเกตว่าเลือดนั้นน่าจะออกจากเส้นเลือดประเภทไหน จะเป็นประโยชน์ในการประเมินความรุนแรงของการสูญเสียเลือดจากบาดแผล และเป็นประโยชน์ต่อการปฐมพยาบาลห้ามเลือดมากทีเดียวครับ

ลักษณะของเลือดที่ออกจากเส้นเลือดชนิดต่างๆ
  • เลือดออกจากเส้นเลือดฝอย
    เนื่องจากเส้นเลือดฝอยซอกแซกทั่วร่างกายไปหมด เวลาเกิดบาดแผล ไม่ว่าตรงไหนก็จะโดนเส้นเลือดฝอยขาดเสมอ และเป็นเพราะเส้นเลือดขนาดเล็ก เลือดจึงไหลไม่แรง แต่จะค่อยๆ ซึมออกมา ค่อยๆ รวมตัวกันมากขึ้นเอ่อแผล เลือดออกแบบนี้มักไม่ค่อยอันตรายครับ เสียเลือดไม่มาก เลือดอาจหยุดเองได้

  • เลือดออกจากเส้นเลือดดำ
    คุณอาจจะไม่รู้จักว่าเส้นไหนคือ เส้นเลือดดำ มองดูที่หลังมือ หน้าแขน หน้าขาซิครับ ที่เห็นเส้นเขียวๆ อยู่ตื้นๆ นั่นแหละ เส้นเลือดดำทั้งนั้น ยิ่งผอมยิ่งเห็นได้ง่ายครับ ถ้าอ้วนอาจเห็นยากสักหน่อย เพราะไขมันใต้ผิวหนังพอกบังไว้ เส้นเลือดขอดที่ขาและน่องที่เห็นชัดเวลายืน นั่นก็คือ เส้นเลือดดำ
    เลือดที่ออกจากเส้นเลือดดำ สีเลือดจะไม่ค่อยแดงสดครับ จะออกสีคล้ำหน่อย เลือดจะไหลซึมออกมาเรื่อยโดยไม่พุ่งแรง เพราะแรงดันของเลือดในเส้นเลือดดำไม่สูง

  • เลือดออกจากเส้นเลือดแดง
    เส้นเลือดแดงเป็นเส้นทางหลักที่หัวใจสูบฉีดเลือดแดงออกไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย แรงดันในเส้นเลือดแดงจึงสูง ที่แพทย์วัดความดันโลหิต ก็วัดแรงดันในเส้นเลือดแดงนี่แหละ ผู้ที่เป็นโรคความดันสูง ก็จะมีแรงดันเลือดในเส้นเลือดแดงสูงกว่าปกติ
    เลือดที่ออกจากเส้นเลือดแดงจะมีสีแดงสดครับ เพราะเป็นเลือดที่ฟอกมาใหม่ๆ จากปอด เลือดจะไหลแรง อาจเห็นว่าพุ่งจู๊ดอย่างกับน้ำพุเลยก็ได้ ถ้าของมีคมโดนเส้นเลือดแดงขนาดโตหน่อย จะทำให้เลือดออกมากและออกเร็ว ถ้าห้ามเลือดไม่ทันมีหวังเลือดหมด ช็อกตาย เรามีเลือดอยู่แค่ 4-5 ลิตร เลือดออกพุ่งปรี๊ดแบบนี้ ประเดี๋ยวเดียวก็หมดกัน
    การห้ามเลือดที่ออกจากเส้นเลือดแดงจึงห้ามยากที่สุดในบรรดาเส้นเลือดทั้ง 3 ชนิดดังกล่าว ยิ่งเส้นเลือดแดงขนาดโตยิ่งห้ามยากเป็นทวีคูณครับ

วิธีห้ามเลือด

ธรรมชาติได้สร้างกลไกการห้ามเลือดอัตโนมัติไว้แล้ว คือ การหดรัดตัวของเส้นเลือดที่บาดแผล และมีการแข็งตัว จับกันเป็นก้อนของเลือดอุดรูที่เส้นเลือดฉีกขาด ที่เรียกว่าอัตโนมัติ เพราะกลไกนี้จะทำงานเองทันทีที่เกิดบาดแผลหรือเกิดเลือดออกครับ ไม่ต้องรอให้เราสั่งหรือร้องขอ เป็นกลไกป้องกันตัวเองที่สำคัญมากกลไกหนึ่งของร่างกาย

ผมขอแนะนำวิธีห้ามเลือดเพื่อการปฐมพยาบาลบาดแผลเลือดออก ดังนี้ครับ
  • ใช้นิ้วกด
    เป็นวิธีห้ามเลือดที่ทำได้ง่ายที่สุดวิธีหนึ่ง สามารถห้ามเลือดที่ออกจากเส้นเลือดฝอย เส้นเลือดดำ และเส้นเลือดแดงครับ จะมียกเว้นก็กรณีที่แผลใหญ่มากหรือเส้นเลือดแดงขนาดใหญ่หรืออยู่ลึกเกินไป
    เวลาที่ถูกแก้วบาดก็สามารถห้ามเลือดตัวเองด้วยวิธีนี้ได้ ถ้าเห็นเลือดพุ่งออกจากบาดแผลแดงสด แสดงว่าเลือดอกจากเส้นเลือดแดง ให้ใช้นิ้วกดลงไปตรงเส้นเลือดในแผลเลย ถ้ามีผ้าก๊อซก็เอามารองนิ้วหน่อยก็ได้ กดนิ้วไว้อย่างนั้นตลอดเวลา อย่ากดๆ ปล่อยๆ จะทำให้เลือดออกมากครับ ถ้าแผลหรือเส้นเลือดไม่ใหญ่นัก กดสัก 5 นาที เลือดมักจะหยุดไหล
    เมื่อเลือดหยุดแล้วให้พันแผลไว้ให้แน่นรีบไปพบแพทย์ทันทีครับ กรณีที่หาอะไรไม่ได้เลย อาจกดแผลไว้ขณะเดียวกันก็เดินทางไปพบแพทย์เลยก็ได้

  • ใช้แผลพันรัดแผลให้แน่น
    วิธีนี้ได้ผลดีในกรณีเลือดออกจากเส้นเลือดฝอย เส้นเลือดดำหรือเส้นเลือดแดงที่ห้ามเลือด ด้วยวิธีอื่นจนเลือดหยุดไหลแล้ว และยังใช้ได้ดีกับการห้ามเลือดจากบาดแผลบริเวณศีรษะ
    วิธีการคือ หาผ้าที่สะอาด กว้างและยาวพอเหมาะกับแผลหรืออวัยวะส่วนที่มีแผล ถ้าจะพันรอบศีรษะก็ต้องหาผ้ายาวหน่อย เอาผ้าพันเพื่อรัดแผลให้แน่นจนห้ามเลือดได้
    แต่มีข้อควรระวังในการพันผ้ารัดแผล ดังนี้

    - เวลาพันผ้ารัดแผล อย่าให้ขอบแผลแยกออกจากกัน พยายามรั้งปากแผลเข้าหากันให้มากที่สุด
    - แผลบริเวณแขนหรือขา อย่ารัดแน่นเกินไป จนเลือดไปเลี้ยงปลายแขนขาไม่ได้
    - ถ้าแผลที่รัดเริ่มมีเลือดออกอีก ให้ห้ามเลือดด้วยวิธีอื่นเสริมด้วย
    - แผลบริเวณคอ ห้ามใช้วิธีนี้นะครับ เดี๋ยวจะกลายเป็นฆาตกรฆ่ารัดคอไปโดยไม่เจตนา
  • ใช้ขันชะเนาะ
    เป็นวิธีห้ามเลือดจากแผลบริเวณแขนหรือขาที่ห้ามเลือดด้วยวิธีอื่นแล้วไม่ได้ผล เรียกว่าเป็นมาตรการสุดท้ายในการห้ามเลือด…ว่างั้นเถอะ
    ใช้ผ้ากว้าง 2-3 นิ้ว ไม่ควรใช้เชือก ลวด หรือสายยาง เพราะจะบาดเนื้อ ขันชะเนาะเหนือแผล ห่างจากขอบแผลประมาณ 2 นิ้ว ขันทีละนิดจนแน่นพอที่จะห้ามเลือดได้แล้วรีบนำส่งโรงพยาบาลครับ

(update 9 มิถุนายน 2003)
[ ที่มา..หนังสือ นิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 27 ฉบับที่ 1 กุมภาพันธ์ 2546 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600