อะไรคือบาลสโตซิสท์

นพ.มรว.ทองทิศ ทองใหญ่ กล่าวว่า " ปัญหาส่วนใหญ่คือ เซลล์ไม่สามารถพัฒนามาจนถึงบาลสโตซิสท์ เพราะมีโอกาสที่จะตายระหว่างทางได้ หากตัวอ่อนนั้นไม่สมบูรณ์ ตัวอ่อน 10 ตัว จะมาถึงบาลสโตซิสท์ได้สัก 5 ตัว 3 ตัว น้อยลงตามลำดับ แต่บอกไม่ได้ว่าผู้ใดจะได้ตัวอ่อนบาลสโตซิสท์จำนวนมากหรือจำนวนน้อย ขึ้นอยู่กับความสามารถของตัวอ่อนของคนนั้นๆ ว่าเขามีบาลสโตซิสท์ที่เจริญเติบโตได้ดีมากน้อยเพียงไหน แต่เมื่อเซลล์พัฒนามาถึงบาลสโตซิสท์ได้ ก็หมายความว่ามีความพร้อมที่จะเกิดเป็นเด็กสูง หรือมีโอกาสตั้งครรภ์ได้สูงขึ้น"

    บาลสโตซิสท์คัลเจอร์

การเจาะเอาเซลล์ไข่ออกมาจากรังไข่

    เทคโนโลยีบาลสโตซิสท์ คัลเจอร์

• ไข่ : ตรวจสอบว่าฝ่ายหญิงยังคงมีการสร้างไข่จากรังไข่เป็นปกติ และตรวจสอบฮอร์โมนในร่างกายว่ามีความพร้อมสำหรับการรับยาที่แพทย์จะให้ เพื่อกระตุ้นให้มีการตกไข่มากกว่า 1 ฟอง
• อสุจิ : ตรวจอสุจิว่ามีความผิดปกติหรือไม่ ทั้งจำนวนตัวอสุจิและรูปร่างของตัวอสุจิ

• ประเมินสภาพภายในโพรงมดลูก โดยการฉีดสี X-Ray หรือโดยการส่งกล้องเพื่อดูสภาพภายในว่าไม่มีเนื้องอก หรือแผลเป็นต่างๆ ที่จะรบกวนการฝังตัวของตัวอ่อน หรือทำให้การฝังตัวยากลำบากขึ้น และตรวจวัดความยาวมดลูกเพราะให้ทราบความลึกของมดลูกในขณะใส่ตัวอ่อนระยะบาลสโตซิสท์ กลับคืนสู่โพรงมดลูกหรือทำการเพาะเชื้อจากปากมดลูกและโพรงมดลูกเพื่อตรวจหาเชื้อ ที่อาจเป็นอันตรายต่อการเจริญเติบโตของตัวอ่อน และ ตรวจดูความหนาของเยื่อบุโพรงมดลูก ว่าอยู่ในระยะที่พร้อมให้ตัวอ่อนฝังตัวได้ดีหรือไม่ หากเยื่อบุโพรงมดลูกมีความบางมาก จะมีผลให้อัตราการตั้งครรภ์ต่ำ แพทย์อาจให้ฮอร์โมนเอสโตรเจนเสริม ในกรณีที่เยื่อบุโพรงมดลูกบางเกินไป

เมื่อพร้อมทุกประการแล้ว ก็เข้าสู่การทำบาลสโตซิสท์ โดย 1. การกระตุ้นไข่และตรวจติดตามการเจริญเติบโตของไข่ วิธีหรือหลักการในการกระตุ้นไข่นั้นมีหลายแบบขึ้นอยู่กับความเหมาะสมต่อผู้ป่วยแต่ละคน โดยบางครั้งแล้วแพทย์อาจจะเลือกให้ยาพ่นจมูก (Buseraline) ก่อนที่จะมีประจำเดือนมาประมาณหนึ่งสัปดาห์ และพ่นต่อไปอย่างต่อเนื่องในช่วงเวลาที่ทำการกระตุ้นไข่ ยาพ่นจมูกนี้จะช่วยให้ไม่เกิดการตกไข่ก่อนกำหนด และยังช่วยให้ไข่ที่กระตุ้นได้ทุกใบมีขนากใกล้เคียงกัน หลังจากการใช้ยาพ่นจมูก (Buseraline) รังไข่จะยังไม่ทำการผลิตไข่ตามธรรมชาติ จนกระทั่งมีการใช้ยากระตุ้นไข่ที่เป็นฮอร์โมนที่เรียกว่า Follicle Stimulation Hormone หรือเรียกย่อๆ ว่า FSH โดยจะให้จนกว่าไข่จะมีความพร้อม ซึ่งตรวจสอบได้โดยใช้เครื่องอัลตราซาวนด์ เมื่อแพทย์ลงความเห็นว่า ไข่มีความพร้อมแล้ว จะหยุดการฉีดยากระตุ้นไข่และหยุดยาพ่นจมูก ประมาณ 34-36 ชั่วโมงก่อนที่จะทำการเจาะไข่ เพื่อเตรียมเข้าสู่ขั้นตอนการคัดเลือกไข่เพื่อปฏิสนธิ การตรวจติดตามการเจริญเติบโตของไข่อย่างละเอียดถี่ถ้วนและสามารถคาดคะเนเวลา ที่จะทำการเจาะไข่ได้อย่างเหมาะสม จะทำให้ได้ไข่ที่มีคุณภาพดีจำนวนมาก

2. การเจาะไข่

เมื่อไข่พร้อมแล้วก็เข้าสู่การเจาะไข่ โดยใช้เข็มขนาดเล็กเจาะผ่านผนังช่องคลอดเข้าไปยังรังไข่ และดูดไข่ออกมาเก็บไว้ ปริมาณของไข่ที่ได้จะขึ้นอยู่กับการตอบสนองของร่างกายผู้ป่วยแต่ละคนไม่เท่ากัน (โดยเฉลี่ยจะได้ประมาณ 10-20 ใบ)

3. การเตรียมอสุจิ

แพทย์จะทำการคัดเลือกอสุจิตัวที่แข็งแรงและมีการเคลื่อนไหวดีเข้าทำการปฏิสนธิกับไข่ ตัวอสุจิจะถูกนำมาทำความสะอาดโดยใช้น้ำยาที่ใช้ล้างอสุจิโดยเฉพาะ และทำการคัดกรองเอาตัวอสุจิ ที่สะอาดปราศจากเชื้อโรคและมีความสามารถสูงในการเจาะผสมกับไข่เพื่อให้เกิดการปฏิสนธิ กระบวนการต่างๆ จะทำในห้องปฏิบัติการก่อนที่จะทำการผสมกับไข่ในจานทดลอง

4. การปฏิสนธิภายนอกร่างกาย

หลังจากเจาะไข่ออกมา เซลล์ไข่จะถูกนำเก็บไว้ในน้ำยาที่ใช้เลี้ยงตัวอ่อน ซึ่งจะช่วยให้ไข่สมบูรณ์ขึ้น ภายในสองถึงสามชั่วโมง เมื่อเตรียมอสุจิเรียบร้อยแล้ว ก็จะนำมาผสมกับไข่ซึ่งจะใช้อสุจิเพียง 50,000-100,000 ตัวเท่านั้น สำหรับไข่หนึ่งใบ จึงเป็นหนทางของผู้ที่มีจำนวนอสุจิน้อยที่จะสามารถทำการปฏิสนธิกับไข่ได้ในห้องทดลอง

เมื่อไข่ได้รับการปฏิสนธิแล้วจะถูกเลี้ยงไว้ในน้ำยาพิเศษสำหรับเลี้ยงตัวอ่อนในห้องทดลองควบคุมพิเศษ จนมีอายุได้ 5 วัน ตัวอ่อนพัฒนาเข้าสู่ระยะบาลสโตซิสท์

5. การใส่ตัวอ่อน

ตัวอ่อนจะถูกใส่กลับคืนสู่โพรงมดลูกโดยใช้ท่อพลาสติกชนิดพิเศษขนาดเล็กและมีความนิ่ม สอดผ่านช่องคลอดและผ่านปากมดลูกเข้าไปยังโพรงมดลูก เลือกที่วางตัวอ่อนบริเวณส่วนบนของมดลูก หลังจากใส่ตัวอ่อนเรียบร้อยแล้ว ผู้ป่วยพักฟื้นเป็นระยะเวลาเพียง 2 ชั่วโมง ก็สามารถกลับบ้านได้ ในช่วงนี้ตัวอ่อนจะเริ่มฝังตัวเป็นช่วงที่สำคัญที่สุด เพราะผู้ป่วยมักเครียด กังวล กลัวว่าจะไม่สำเร็จ ทำให้ระดับฮอร์โมนลดลง การตั้งครรภ์ก็อาจมีปัญหาได้

จำนวนของตัวอ่อนที่ใส่เข้าไปนั้นขึ้นอยู่กับคุณภาพของตัวอ่อน ในปัจจุบันใส่ตัวอ่อนเพียง 1-2 ตัวเท่านั้น เพื่อให้โอกาสการตั้งครรภ์แฝดน้อยลง

6. การดูแลภายหลังการใส่ตัวอ่อน

การทำบาลสโตซิสท์ คัลเจอร์จะสำเร็จหรือไม่นั้นจะทราบผลในช่วงนี้ โดยแพทย์จะให้ยาเหน็บช่องคลอดเป็นฮอร์โมน Progesterone เพื่อเพิ่มโอกาสในการฝังตัวของตัวอ่อน และเจาะเลือดเพื่อตรวจหาระดับฮอร์โมนเด็ก ถ้าฮอร์โมนสูงขึ้น และอีกสองสัปดาห์จะสามารถ ทำการตรวจอัลตราซาวนด์ และเห็นหัวใจเด็กเต้นได้ จึงถือเป็นการตั้งครรภ์ที่ปกติ

    การแช่แข็งตัวอ่อน

ข้อบ่งชี้ในการรักษาด้วยวิธีการบลาสโตซิสท์คัลเจอร์ ได้แก่

1. ในการกระตุ้นไข่ที่มีจำนวนไข่ประมาณ 8-10 ใบ มักจะมีโอกาสการตั้งครรภ์สูง ไม่ว่าฝ่ายหญิงจะมีอายุน้อยหรือมากก็ตาม

2. คู่สามีภรรยาที่เคยได้รับความล้มเหลวในการรักษาด้วยวิธีการอื่นมาก่อน การรักษาด้วยวิธีการบลาสโตซิสท์คัลเจอร์ จะเป็นคำตอบว่าตัวอ่อนสามารถเจริญไป ถึงระยะบลาสโตซิสท์คัลเจอร์ได้หรือไม่

3. ภาวะมีบุตรยากที่ไม่สามารถอธิบายได้ อาจจะสามารถอธิบายได้ด้วยวิธีการรักษาวิธีนี้

4. คู่สามีภรรยาที่ไม่ต้องการเสี่ยงกับการตั้งครรภ์ที่มีทารกแฝดจำนวนมาก

• ผู้ป่วยที่มีปัญหาของท่อนำไข่ ผู้ป่วยที่ท่อนำไข่อุดตันหรือถูกตัดท่อนำไข่เนื่องจากการท้องนอกมดลูก หรือมีพังผืดเกิดขึ้นในอุ้งเชิงกรานชนิดรุนแรง หรือผู้ที่ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ ภายหลังได้รับการผ่าตัดแก้ไขท่อนำไข่ ผู้ป่วยกรณีดังกล่าวมีข้อบ่งชี้ที่เหมาะสมสำหรับการรักษาด้วยวิธีการ บลาสโตซิสท์คัลเจอร์ เนื่องจากได้นำกระบวนการที่เกิดขึ้นในท่อนำไข่ออกมาทำภายนอกทั้งหมด

• ผู้ป่วยที่มีปัญหาของอสุจิในระดับปานกลางหรือรุนแรงในการรักษาด้วยวีการบลาสโตซิสท์คัลเจอร์ จะมีขั้นตอนของการเตรียมอสุจิ ซึ่งใช้เทคนิคพิเศษในการทำให้สามารถคัดกรองเอาเฉพาะอสุจิ ตัวที่มีคุณภาพดีมาผสมกับไข่ได้ หรือใช้ประกอบกับวิธีฉีดตัวอสุจิเพียงหนึ่งตัวเข้าไปในไข่โดยตรง ที่เรียกว่าวิธี Intra cytoplasmic sperm injection หรือ อิ๊กซี่ (ICSI) ดังนั้น การรักษาด้วยวิธีการบลาสโตซิสท์คัลเจอร์ จึงเป็นวิธีการที่เหมาะสมกับผู้ป่วยที่มีปัญหาอสุจิไม่มีคุณภาพหรือมีการผลิตอสุจิจำนวนน้อย

• เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือ เอนโดเมทริโอซิส (Endometriosis) เป็นสาเหตุของการเกิดการผิดรูปร่าง หรือเกิดพังผืดเกิดขึ้นกับอวัยวะในอุ้งเชิงกราน การรักษาด้วยวิธีการบลาสโตซิสท์คัลเจอร์ช่วยให้ไข่ และอสุจิมีการปฏิสนธิกันในสิ่งแวดล้อมที่ปราศจากเยื่อบุโพรงมดลูกที่เจริญผิดที่ แล้วใส่ตัวอ่อนกลับสู่โพรงมดลูกโดยตรง การเลือกวิธีการรักษาผู้ที่มีปัญหาของ Endometriosis ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรคและประวัติการรักษาในอดีต สิ่งที่ต้องให้ความสนใจเป็นพิเศษ คือความสามารถของรังไข่ซึ่งจะสามารถผลิตไข่และฮอร์โมน

• ภาวะมีบุตรยากที่เกิดจากภูมิคุ้มกันของร่างกาย การปฏิสนธิภายนอกร่างกายช่วยให้อสุจิรอดพ้น จากการทำลายของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายฝ่ายหญิงที่เข้าใจว่าอสุจิเป็นสิ่งแปลกปลอม จึงสร้างเม็ดเลือดขาวมาจับกิน

• ภาวะมีบุตรยากที่ไม่สามารถอธิบายได้ ในผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาวิธีอื่นๆ วิธีบลาสโตซิสท์คัลเจอร์น่าจะเป็นทางออกที่เหมาะสมที่ใช้ในการช่วยการเจริญพันธุ์ในคู่สามีภรรยาที่มีภาวะเช่นนี้ การทำการปฏิสนธิภายนอกร่างกายจะเป็นการแสดงให้เห็นถึงความสามารถของอสุจิที่จะเจาะเข้าไปในไข่ และเกิดการปฏิสนธิขึ้น และยังทำให้เราได้เห็นขั้นตอนต่างๆ ของการเจริญเติบโตของตัวอ่อนว่ามีความผิดปกติอย่างไร มีจำนวนไม่น้อยที่ภาวะมีบุตรยากที่ไม่สามารถอธิบายได้มีสาเหตุมาจากความผิดปกติของไข่และอสุจิ

• อิ๊กซี่ (ICSI : IntraCytoplasmic Sperm Injection) คือ เทคนิคการทำจุลหัตถการของไข่และอสุจิ โดยการใช้อสุจิตัวเดียวดูดเข้าไปในเข็มแก้วเล็กๆ ที่มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น แล้วใช้เข็มนั้นเจาะเข้าไปในไข่ และฉีดอสุจิที่อยู่ในเข็มเข้าไปในไข่ ทำให้เกิดการปฏิสนธิขึ้น การทำอิ๊กซี่จึงสามารถช่วยการปฏิสนธิ ในกรณีที่ฝ่ายชายมีอสุจิจำนวนน้อยมาก

• การช่วยเจาะเปลือกของตัวอ่อน "Assisted Hatching" เป็นกระบวนการในการช่วยตัวอ่อน ให้สามารถเจาะออกมาจากเปลือกได้ง่ายขึ้น ทำให้ตัวอ่อนสามารถฝังตัวได้ง่ายขึ้น การเจาะเปลือกของตัวอ่อนจะใช้เครื่องมือสำหรับยิงแสงเลเซอร์ เจาะรูที่เปลือกของตัวอ่อนระยะบลาสโตซิสท์ ในด้านตรงกันข้ามกับเซลล์เด็ก ดังนั้นเลเซอร์จะไม่ไปทำลายเซลล์เด็กได้ การเจาะรูที่เปลือกของตัวอ่อน เพื่อช่วยให้ตัวอ่อนออกจากเปลือกได้นี้ แพทย์จะแนะนำให้ใช้ในผู้ป่วยที่ไม่ตั้งครรภ์จากการรักษาที่ผ่านมา และในกรณีที่ฝ่ายหญิงมีอายุมาก หรือมีระดับฮอร์โมน FSH สูง

• เทเซ่ (TESE : Testicular Sperm Extraction) เป็นการผ่าตัดเล็กๆ และมีขั้นตอนไม่ยุ่งยาก โดยจะตัดเอาเนื้อเยื่อบางส่วนเล็กๆ หรือใช้เข็มเล็กๆ ดูดเนื้อเยื่อของอัณฑะออกมาตรวจหาตัวอสุจิ ซึ่งจะทำภายใต้การให้ยาชาเฉพาะที่หรือการให้ยานอนหลับชนิดฉีดเข้าเส้นเลือดเท่านั้น ตัวอสุจิที่ตรวจพบจะถูกนำไปฉีดเข้าในไข่โดยขั้นตอนของการทำ ICSI ทำการ TESE จะใช้ในกรณีที่ฝ่ายชายไม่มีตัวอสุจิในน้ำอสุจิที่หลั่งออกมา อันอาจเนื่องมาจากการอุดตันของท่อนำอสุจิ หรือถูกตัดบางส่วนของท่อนำอสุจิ (ทำหมัน)