การเต้นแอโรบิค เป็นที่นิยมแพร่หลายในบ้านเรามากว่า 10 ปี
หลังจากที่ท่านนายกรับมนตรีทักษิณร่วมมหกรรมเต้นกลางสนามหลวงแล้ว
ก็นับเป็นการกระตุ้นให้การออกกำลังกายด้วยการเต้นแอโรบิคจะฮิตติดอันดับทีเดียว
มีการจัดเต้นกันตามสถานที่ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น สถานที่ราชการ โรงเรียน ที่ทำการเขตของกทม.
หรือตามห้างสรรพสินค้าต่างๆ
การเต้นแอโรบิคที่ถูกต้อง ถูกหลักสรีรวิทยาของการออกกำลังกายจะมีประโยชน์มากครับ
หัวใจและปอดแข็งแรงขึ้น ไม่เหนื่อยง่าย
กระดูกแข็งขึ้น ข้อคล่องแคล่ว
คนอ้วน น้ำหนักจะลดลง
คนผอม กล้ามเนื้อจะเพิ่มขึ้น
คนเครียด จะหายเครียด
คนซึมเศร้า จะสดชื่นขึ้น
ที่สำคัญคือ ผู้เต้นจะรู้สึกว่าตนเองสุขภาพดีขึ้น ฟิตขึ้น
แต่โอกาสที่จะเกิดการบาดเจ็บจากการเต้นแอโรบิคก็ย่อมมีบ้างนะครับ
ซึ่งถ้าได้มีความรู้เรื่องนี้ไว้บ้างก็จะเป็นประโยชน์ อาจช่วยป้องกันตัวเองไม่ให้บาดเจ็บ
หรือช่วยดูแลแก้ไขเมื่อเกิดบาดเจ็บขึ้นครับ
สาเหตุของการบาดเจ็บ
การเต้นแอโรบิคอาจทำให้บาดเจ็บได้ 2 ประเภท คือ
1. บาดเจ็บจากการใช้ร่างกาย (เต้น) มาก
หมายถึงร่างกายหรืออวัยวะส่วนนั้นได้รับแรงดึงกระแทกอย่างซ้ำๆ กันอย่างต่อเนื่อง
จนถึงระดับบาดเจ็บคือ เลนระดับปกติไป
ที่พบมากกว่าบาดเจ็บประเภทนี้ ได้แก่ เอ็นสะบ้าอักเสบ ปวดรอบสะบ้า เอ็นฝ่าเท้าอักเสบ
กล้ามเนื้อน่องอักเสบ ข้อเท้าอักเสบ เอ็นร้อยหวายอักเสบ เป็นต้น
2. บาดเจ็บจากอุบัติเหตุหรือเสียหลักขณะเต้น
หมายถึงเหตุการณ์ขณะเต้นแอโรบิคที่ทำให้เกิดแรงดึงหรือแรงกระทบมากกว่าระดับปกติ
อย่างกะทันหันต่ออวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่ง ที่พบมากได้แก่ ข้อเท้าแพลง เอวยอก หลังยอก
ปวดขัดหัวเข่า ปวดขัดบริเวณขาหนีบ เป็นต้น
ส่วนใหญ่แล้วพบว่า การบาดเจ็บอันเนื่องมาจากเต้นแอโรบิคเป็นประเภทแรกมากที่สุดครับ
คือ ราวร้อยละ 70-80 มีเพียงร้อยละ 20 เท่านั้นที่เกิดจากอุบัติเหตุหรือเสียหลัก
เกือบทั้งหมดของการบาดเจ็บเกิดบริเวณช่วงล่างของร่างกายหรือบริเวณขาครับ
คงเป็นเพราะส่วนนี้เป็นส่วนรับน้ำหนักนั่นเอง
ผู้ที่อาจได้รับบาดเจ็บง่ายกว่าผู้อื่นคือ ผู้ที่มีความบกพร่องทางกายอยู่ก่อนแล้ว เช่น
เคยได้รับบาดเจ็บมาก่อน โครงกระดูกผิดปกติ กล้ามเนื้อไม่สมดุลหรือมีโรคประจำตัวอยู่
ส่วนผู้ที่ไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย ขาดการตระเตรียมร่างกาย ขาดการอบอุ่นร่างกาย
ขาดการฝึกซ้อมหรือโหมเต้นหนักหลังจากที่หยุดไปนาน ก็มีโอกาสเกิดการบาดเจ็บได้ครับ
หรือแม้แต่ผู้ที่เป็นโค้ชหรือครูฝึกต้องสอนเต้นวันละหลายชั่วโมง ก็อาจบาดเจ็บได้เช่นกัน
นอกจากนี้อุปกรณ์และสภาพแวดล้อมในการเต้นก็มีส่วนสำคัญต่อการบาดเจ็บด้วยครับ เช่น
รองเท้าที่ออกแบบมาโดยเฉพาะช่วยได้มากครับ เพราะจะกระชับ ไม่มีบีบรัด
และช่วยลดแรงกระแทกได้มาก เรียกว่าดีกว่าใส่รองเท้าผ้าใบธรรมดาหรือเต้นเท้าเปล่าครับ
พื้นห้องหรือพื้นสนาม ควรเป็นพื้นที่มั่นคงแข็งแรงหากยืดหยุ่นได้พอสมควรยิ่งดีใหญ่
ดีกว่าพื้นซีเมนต์ธรรมดาแน่ครับ
การตรวจวินิจฉัย
ไม่ยากครับ อาการช่วยบอกได้มากว่าบาดเจ็บแล้วล่ะ แต่อย่าลืมพิจารณาสภาพแวดล้อม
ความเป็นมา รองเท้าและปัจจัยที่ทำให้มีอาการด้วย
การบาดเจ็บจากการใช้ร่างกาย (เต้น) มากจะค่อยๆ เกิดอาการครับ ผิดกับพวกที่เกิดจากอุบัติ
เหตุที่เกิดทันทีทันใด
ลองลูบคลำตรงส่วนที่เจ็บดู อาจบวม กดเจ็บ อาจมีรอยฟกช้ำดำเขียว
อาจงอหรือเหยียดข้อนั้นไม่ได้เต็มที่อย่างเคย
ระดับความรุนแรงของการบาดเจ็บ
การบาดเจ็บจากการเต้นแอโรบิคทั้ง 2 ประเภท แบ่งการบาดเจ็บออกเป็น 3 ระดับคือ
ระดับเบา ปานกลาง และระดับหนัก ซึ่งจะเป็นแนวทางประกอบการปฐมพยาบาล
และการเยียวยารักษาให้สอดคล้องกัน
การปฐมพยาบาลและการรักษา
จะแยกออกเป็น 2 ประเภทตามสาเหตุของการบาดเจ็บที่กล่าวถึงข้างต้นครับ
เริ่มที่บาดเจ็บจากการใช้ร่างกาย (เต้น) มากก่อนเพราะพบบ่อยกว่าเพื่อน
- บาดเจ็บระดับเบา
- มักแค่รู้สึกแข้งขาตึงหน่อยๆ ในตอนเช้า พออุ่นเครื่องไปสักครู่ก็หาย อาจปวดบ้างในบางท่าที่ออกแรงหรือเกร็งมากๆ
- การปฐมพยาบาล ก็ไม่ยากครับ อาจใช้ความร้อนประคบหน่อยก็จะหายเมื่อยตึง
เต้นเสร็จแล้วอาจใช้ความเย็นประคบตามสักครู่ก็ดีเหมือนกัน
- บาดเจ็บระดับปานกลาง
- อาการคือ ตอนเช้าจะตึงตามกล้ามเนื้อและข้อ เวลาเต้นจะปวดพอควร ปวดเวลาเคลื่อนไหวบริเวณที่เจ็บ
กดเจ็บ
- การปฐมพยาบาล ก็ทำเช่นเดียวกับบาดเจ็บระดับเบา ตอนเต้นควรลดเวลาการเต้นลงสักครึ่งหนึ่ง
และลดความรุนแรงลงด้วย เลือกเต้นท่าเบาๆ ง่ายๆ หน่อย อาจรับประทานยาพาราเซตามอลสัก 1-2 เม็ด
ก็บรรเทาได้แล้วครับ
- บาดเจ็บระดับหนัก
- หมายถึงปวดแข้งขามากแม้เคลื่อนไหวธรรมดาก็ปวด มีอาการบวม กดเจ็บ
อาจมีเสียงกริ๊บกรั๊บเวลาขยับเขยื้อน
- การปฐมพยาบาล ต้องพักเต็มที่เลยครับ ประคบด้วยความเย็นวันละหลายๆ หน
ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจและค้นหาสาเหตุด้วย
แนวทางการดูแลรักษา
การดูแลรักษาอาการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุหรือเสียหลักขณะเต้นแอโรบิค มีดังนี้
- ระดับเบา
อาการแค่ปวดหรือบวมเพียงเล็กน้อย กระดูกและข้อยังดูเรียบร้อยดี
การปฐมพยาบาล ต้องพัก (คือหยุดเต้น) ประคบด้วยความเย็น เอาผ้ายืดพันไว้ให้กระชับ
ลดการเคลื่อนไหว ยกขาขึ้นสูงเพื่อช่วยลดอาการบวม
แพทย์จะช่วยยืนยันว่า การบาดเจ็บไม่กระทบถึงขั้นรุนแรง อาจสั่งยาแก้อักเสบให้รับประทาน
- ระดับปานกลาง
จะปวดขึ้นมาทันที ปวดปานกลาง มีอาการบวมพอควร อาจบวมทีหลังก็ได้
จะปวดมากขึ้นเวลาเคลื่อนไหว แต่ยังพอเดินไหว
การปฐมพยาบาล เช่นเดียวกับที่กล่าวในระดับเบา แต่ทำบ่อยขึ้น วันละ 4-6 ครั้ง
แพทย์มักสั่งยาแก้อักเสบให้รับประทานด้วย คงต้องหยุดเต้นสักระยะหนึ่ง
- ระดับหนัก
หนักสมชื่อ คือ ปวดรุนแรง บวม ขยับเขยื้อนเป็นโอย เพราะเจ็บมาก
การปฐมพยาบาล อาจทำตามที่กล่าวในระดับเบา หรืออาจหามส่งโรงพยาบาลเลยครับ
เพราะอาจต้องเอ็กซเรย์ หรือถึงขั้นผ่าตัด
รักที่จะออกกำลังกายแล้ว ก็ต้องรู้ที่จะจัดการกับปัญหาที่อาจเกิดขึ้นครับ
(update 24 กรกฎาคม 2003)
[ ที่มา..หนังสือ
นิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 27 ฉบับที่ 5 มิถุนายน 2546 ]
|