หลายท่านคงเคยพบปัญหาอันเนื่องมาจากการปวดฟัน และเคยได้ยินเรื่องราวของการรักษาคลองรากฟันมาบ้าง
แต่อาจมีข้อติดใจหลายประการ เช่น การรักษาคลองรากฟันคืออะไร เวลาทำจะเจ็บหรือไม่
ทำไมต้องไปพบทันตแพทย์หลายครั้ง จำเป็นต้องครอบฟันหลังการรักษาคลองรากฟันหรือไม่
ในปัจจุบันวงการทันตแพทย์ได้มีการพัฒนาการรักษาต่างๆ เพื่อให้ทุกคนมีสุขภาพฟันที่ดี
และมีฟันคงอยู่ในช่องปากเพื่อให้สามารถใช้งานได้เป็นปกติ ผู้ป่วยที่มีปัญหาในช่องปาก
อันเนื่องมาจากมีฟันผุทะลุโพรงประสาทฟันจะสามารถเก็บฟันไว้ได้ด้วย "การรักษาคลองรากฟัน"
ก่อนที่เราจะกล่าวถึงในรายละเอียดต่อไป อยากให้ทุกท่านลองมาทำความเข้าใจในเรื่องส่วนประกอบ
และโครงสร้างของฟันสักเล็กน้อย ส่วนของฟันที่อยู่ภายในช่องปาก จะเรียกว่า ตัวฟัน
ส่วนที่อยู่ในกระดูกเบ้าฟันของขากรรไกร และมีเหงือกปกคลุมเรียกว่า รากฟัน
ฟันประกอบด้วย 3 ส่วน คือ ผิวเคลือบฟัน ซึ่งอยู่ชั้นนอกสุด ถัดเข้าไปเรียกว่า ชั้นเนื้อฟัน และชั้นในสุด
คือ โพรงประสาทฟัน ซึ่งเต็มไปด้วยเนื้อเยื่อประสาทฟันที่มีเส้นเลือดและเส้นประสาทรับความรู้สึกจำนวนมาก
ดังนั้นเมื่อฟันผุลุกลามถึงโพรงประสาทฟัน ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการปวดฟัน เนื่องมาจากเส้นประสาทรับความรู้สึกเหล่านี้
ที่ปลายสุดของรากฟันจะมีรูเปิดเล็กๆ เพื่อให้มีการหมุนเวียนของเส้นโลหิตและเส้นประสาทกับวงจรต่างๆ ของร่างกาย
โดยทั่วไปสาเหตุส่วนใหญ่ของการสูญเสียฟัน มักจะมาจากโรคฟันผุและโรคปริทันต์
ถ้าเอ่ยถึงโรคฟันผุทุกคนคงรู้จักกันดี โรคฟันผุเกิดขึ้นเนื่องจากแบคทีเรียที่อยู่ในช่องปาก
และคราบจุลินทรีย์ที่ติดอยู่บนตัวฟัน ซึ่งจะใช้น้ำตาลจากอาหารที่เรารับประทานเข้าไปสร้างกรดขึ้นมาเพื่อทำลายฟัน
เมื่อเกิดฟันผุที่ชั้นเคลือบฟัน ผู้ป่วยจะยังคงไม่มีอาการใดๆ แต่สามารถเห็นเป็นเส้นสีดำบนตัวฟัน
เมื่อลุกลามถึงชั้นเนื้อฟัน จะเริ่มมีอาการเสียวฟันเวลาดื่มน้ำเย็น หรือรับประทานอาหารหวาน
ถ้าไปพบทันตแพทย์ในระยะนี้จะได้รับการรักษาโดยการอุดฟัน แต่ถ้าปล่อยทิ้งไว้จนกระทั่งฟันผุลุกลามถึงโพรงประสาทฟัน
จะเริ่มมีอาการปวดฟัน ตั้งแต่ปวดเล็กน้อยช่วงระยะเวลาสั้นๆ หรือปวดตลอดเวลา อาจจะปวดมากเวลามีอาหารติดภายในโพรงฟัน อาการเช่นนี้แสดงว่าเนื้อเยื่อในโพรงประสาทฟันเกิดการอักเสบ ถ้าเป็นมากขึ้น ก็จะลุกลามผ่านรูเปิดที่ปลายรากฟัน
ออกสู่เนื้อเยื่อบริเวณปลายรากฟัน ทำให้เกิดการอักเสบจนเกิดหนองที่บริเวณปลายรากฟัน ซึ่งในระยะนี้จะพบว่า
ผู้ป่วยมีการบวมที่เหงือก หรือเพดานปาก และอาจทำให้เกิดการบวมบริเวณใบหน้า และใต้คางได้
ถ้าฟันซี่นี้ได้รับการรักษาคลองรากฟัน โดยการกำจัดเชื้อโรคออกไปจากโพรงประสาทฟันจะสามารถเก็บฟันได้
และด้วยการบูรณะที่เหมาะสม จะทำให้ฟันซี่นั้นสามารถกลับมาใช้งานได้ตามปกติต่อไป
การรักษาคลองรากฟัน
เป็นการนำเนื้อเยื่อภายในโพรงประสาทฟันที่มีการอักเสบออกให้หมด
ทำให้ภายในโพรงประสาทฟันปราศจากเชื้อโรค จากนั้นอุดภายในคลองรากฟันด้วยวัสดุอุดให้เต็ม
ในการตรวจวินิจฉัยฟันที่จะทำการรักษาทันตแพทย์จะถ่ายภาพรังสีก่อนการรักษา
เพื่อดูลักษณะของพยาธิสภาพที่บริเวณปลายราก ลักษณะของคลองรากฟันที่จะทำการรักษา ว่าโค้งงอหรือไม่
เพื่อประโยชน์ในการประเมินและการวางแผนการรักษา
กระบวนการรักษาคลองรากฟัน มีขั้นตอนต่างๆ หลายขั้นตอน โดยมีเป้าหมายที่จะทำให้ภายในคลองรากฟันสะอาด
ปราศจากเนื้อเยื่อที่มีการติดเชื้อ และเตรียมคลองรากฟันให้เหมาะสมสำหรับการรองรับวัสดุอุด
ยาชาเฉพาะที่จะถูกนำมาใช้ในกรณีที่ทำการรักษาฟันที่ยังมีชีวิตอยู่ จากนั้นทันตแพทย์จะทำการใส่แผ่นยางกันน้ำลาย เพื่อให้บริเวณของฟันที่จะทำการรักษาสะอาดไม่ปนเปื้อนกับน้ำลายซึ่งมีเชื้อจุลินทรีย์อยู่เป็นจำนวนมาก อีกทั้งยังช่วยป้องกันไม่ให้น้ำยาล้างคลองรากฟันและเครื่องมือขยายคลองรากฟันซึ่งมีขนาดเล็ก
ตกลงไปในคอของผู้ป่วยได้
จากนั้นทันตแพทย์จะทำการเปิดทางเข้าสู่คลองรากฟัน ทำการดึงเนื้อเยื่อประสาทฟันออกให้หมด
การขยายคลองรากฟัน จะใช้เครื่องมือเล็กๆ เหมือนเข็ม มีขนาดต่างๆ กันตามสีที่ด้ามจับ เพื่อให้ได้ขนาดที่เหมาะสมสำหรับการอุด และล้างคลองรากฟันด้วยน้ำยาที่บรรจุในกระบอกเข็มฉีดยาเล็กๆ จนกระทั่งภายในคลองรากฟันสะอาด
จากนั้นทำการซับคลองรากฟันให้แห้งด้วยแท่งกระดาษเล็กๆ ที่ผ่านการฆ่าเชื้อ ใส่ยาภายในคลองรากฟัน
และอุดฟันด้วยวัสดุอุดชั่วคราว จากนั้นจะให้ผู้ป่วยกลับบ้าน และนัดกลับมาอีก เพื่อล้างและขยายคลองรากฟัน
ให้ปราศจากการติดเชื้อภายในคลองรากฟัน ใส่ยาในคลองรากฟัน อุดฟันชั่วคราว และนัดครั้งต่อไป
ผู้ป่วยที่อยู่ในระหว่างการรักษาคลองรากฟันควรระมัดระวังในการเคี้ยวอาหาร
ไม่ควรใช้ฟันกัดอาหารแข็งมากจนเกินไป เช่น น้ำแข็ง กระดูกอ่อนต่างๆ เป็นต้น เพื่อไม่ให้วัสดุอุดชั่วคราวหลุด
ซึ่งจะทำให้เศษอาหาร และเชื้อโรคในน้ำลายสามารถเข้าไปอยู่ภายในคลองรากฟันได้
จะทำให้การรักษารากฟันยืดเยื้อออกไปและประสบความสำเร็จได้น้อยลง เมื่อทันตแพทย์พิจารณาดูว่า
ฟันที่ทำการรักษาอยู่ในสภาพที่เหมาะสม คือ ฟันไม่มีอาการปวด เคาะไม่เจ็บ ภายในคลองรากฟันแห้งสะอาด
ไม่มีหนอง เหงือกที่เคยบวมก่อนการรักษาได้หายไปแล้ว และวัสดุอุดชั่วคราวที่อุดไปอยู่ในสภาพที่ดี ทันตแพทย์จะทำการอุดคลองรากฟันด้วยวัสดุอุดรากฟันให้แน่นเต็มเพื่อไม่ให้เชื้อโรคจากภายนอก
สามารถเข้าไปภายในคลองรากฟันได้อีก
(update 8 มีนาคม 2003)
[ ที่มา..หนังสือ
นิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 26 ฉบับที่ 11 พฤศจิกายน 2545 ]
|
