เป็นเรื่องที่ไม่มีใครอยากให้เกิดขึ้น ไม่ว่าจะจากไปด้วยเหตุเสียชีวิตหรือหย่าร้าง หากจากไปด้วยประการแรกซึ่งถือเป็นเหตุการณ์ที่เปลี่ยนแปลงบรรยากาศในครอบครัวอย่างปัจจุบันทันด่วน ทางเดียวที่บุคคลที่เหลืออยู่จะทำได้คือ ให้ช่วงเวลาที่เศร้าสะเทือนใจที่สุดนั้นผ่านไปอย่างรวดเร็ว ตัวคุณเองแม้จะเศร้าโศกแค่ไหน ก็ต้องไม่ลืมที่จะปฏิบัติต่อลูกเหมือนเคย เพราะแม้ลูกจะดูเหมือนไม่เข้าใจภาวะที่เกิดขึ้นนัก แต่ที่แน่ๆ แกสัมผัสได้ถึงอารมณ์เศร้าหม่นของคุณ ส่วนในอนาคตความรู้สึกตรงนี้จะพัฒนาไปในรูปแบบไหน ก็ขึ้นอยู่กับคุณแล้วละค่ะ

ที่สำคัญอย่าเผลอระบายความเครียดหรือความหงุดหงิดไปที่ลูก การพยายามอธิบายเหตุผลว่าพ่อไปไหน สำหรับลูกวัยนี้แกยังไม่เข้าใจนัก เพราะวันแต่ละวันที่ผ่านไปของแกมีเรื่องให้สนใจใคร่รู้มากมายกว่าที่จะมานั่งพะวงถาม

การเตรียมการที่ดีจะช่วยให้แกเติบโตไปได้อย่างมีปัญหาน้อยที่สุด เพราะเด็กในวัยนี้ยังมีภาพความทรงจำ และความผูกพันกับบุคคลไม่ลึกซึ้งนัก แต่ฝากไว้สักนิดว่าสำหรับลูกผู้ชาย หากสูญเสียพ่อตั้งแต่ยังเล็ก แม่ควรหาโอกาสให้แกได้พบปะคลุกคลีกับญาติพี่น้องที่เป็นผู้ชายบ้าง เพื่อให้ลูกได้เรียนรู้บทบาททางเพศที่เหมาะสม

แต่ถ้าการจากไปเป็นเพราะหย่าร้าง สิ่งสำคัญคือ อย่าขู่หรือบอกลูกว่า "พ่อ (แม่) ไม่รัก" ลูกควรมีภาพที่ดีในฐานะที่คุณเป็นพ่อแม่ของแก โดยคงความสัมพันธ์ของพ่อหรือแม่ที่มีต่อลูกไว้ให้สม่ำเสมอที่สุด อย่าทำให้ลูกรู้สึกสูญเสียคนใดคนหนึ่งไป โดยเฉพาะในวัยนี้ที่แกกำลังฟอร์มบุคลิกภาพ และต้องการแบบอย่างจากทั้งพ่อและแม่ การเปิดโอกาสให้อีกคนหนึ่งที่ไม่ได้อยู่กับลูก ได้มีเวลาร่วมกิจกรรมกับลูกอย่างสม่ำเสมอ เป็นวิธีที่ดีที่สุดต่อภาวะจิตใจของลูกในวัยนี้ค่ะ

ยามเจ็บป่วย ผลกระทบที่เกิดขึ้นกับลูกคือ การปรับตัวเข้าสังคมของลูกจะหยุดชะงักลงทันที แกจะกลับมาพึ่งพิงพ่อแม่มากเหมือนตอนวัยอุแว้ รู้สึกไม่มั่นคง กลัวถูกทอดทิ้ง จะอ้อนและงอแงมากกว่าปกติ ไม่เล่นซนสนุกสนานเหมือนเคย การดูแลเอาใจใส่ลูกเป็นพิเศษจะช่วยสร้างความไว้วางใจ และเรียกความมั่นคงทางใจกลับมาได้อีกครั้ง

ถ้าเจ็บป่วยถึงขั้นต้องไปโรงพยาบาล พ่อแม่อาจต้องเตรียมความพร้อมลูกพอสมควรค่ะ สำหรับลูกวัยนี้ การได้เล่นบทบาทสมมติกับของเล่นที่เป็นเครื่องมือทางการแพทย์ เป็นหมอ เป็นพยาบาล มีเข็มฉีดยา จะช่วยให้ลูกคุ้นเคย และเมื่อถึงเวลาไปโรงพยาบาล ก็ควรพาลูกไปสำรวจสถานที่ (ในที่ที่ได้รับอนุญาตแล้ว) และชวนพูดคุยทำความคุ้นเคยกับเจ้าหน้าที่พยาบาล รวมถึงการปล่อยให้ลูกได้วิ่งเล่นบ้าง จะทำให้ลูกคุ้นได้ง่าย ในโรงพยาบาลหลายแห่งจะมีสนามเด็กเล่น และมีมุมเด็ก ระหว่างรอเข้าพบคุณหมอ (ใจดี) ลองแวะที่มุมนี้ก็ไม่เลวนัก

กรณีที่ลูกต้องแอดมิตนอนโรงพยาบาล พ่อแม่ควรอยู่กับลูกตลอดเวลา และควรเตรียมเสื้อผ้าให้ลูก ถ้าเลี่ยงใส่ชุดของโรงพยาบาลได้ก็ดี เพื่อลดความรู้สึกเครียด และกังวลกับการแปลกสถานที่ของลูกไงคะ ของเล่นชิ้นโปรดของลูกห้ามลืมเด็ดขาด และถ้าขอเจ้าหน้าที่พยาบาลตกแต่งห้องลูกด้วยสติ๊กเกอร์ลายการ์ตูน หรือนำภาพครอบครัวมาติดไว้ในห้องได้ ก็ควรทำดูค่ะ

นอกจากนั้นการเตรียมผ้าห่มหนานุ่ม ผ้าขนหนูผืนโปรด จะช่วยให้การนอนหลับในโรงพยาบาลของลูกผ่อนคลายขึ้น และถ้าทำได้คุณควรเป็นผู้ทำกิจวัตรประจำวันต่างๆ ให้ลูกเอง เช่น อาบน้ำ ชงนม ป้อนข้าว แต่ก็ต้องเปิดโอกาสให้เจ้าหน้าที่พยาบาลได้ทำความคุ้นเคยกับลูกด้วย สำหรับลูกเล็กแล้ว คุณแม่อาจขออนุญาตเป็นผู้ป้อนยาให้ลูกเองเพราะจะทำให้ลูกอุ่นใจขึ้นเป็นกองค่ะ

ไม่ว่ากันค่ะถ้าแม่จำเป็นต้องมีผู้ช่วยมือหนึ่ง แต่นอกจากจะต้องพิถีพิถันในการเลือกพี่เลี้ยงให้ลูกแล้ว แม่ต้องให้เวลาในการปรับตัวต้อนรับสมาชิกใหม่แก่ลูกด้วย เพราะโดยธรรมชาติวัยนี้ แม่คือทุกอย่างสำหรับลูก แกจึงมักมีปัญหาในการปรับตัวกับบุคคลอื่นๆ ที่ไม่ใช่พ่อแม่ ไม่ว่าจะเป็นปู่ย่าตายาย หรือพี่เลี้ยง หากไม่รู้สึกคุ้นเคย

ควรมีการวางแผนล่วงหน้าสัก 1-2 เดือน เพื่อทำให้ลูกรู้สึกค่อยๆ คุ้นเคยกับผู้เลี้ยงคนใหม่ ก่อนที่จะมอบหน้าที่นี้ให้พี่เลี้ยงอย่างเต็มตัว แต่ตัวคุณแม่ยังต้องสงวนสิทธิในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน เกี่ยวกับตัวลูกบางอย่างไว้ และทำอย่างสม่ำเสมอนะคะ เช่น กอด หอมลูกก่อนนอน เล่านิทานให้ฟัง

สิ่งที่ต้องย้ำเป็นพิเศษก็คือ ไม่ควรเปลี่ยนพี่เลี้ยงลูกให้บ่อยเพราะมีผลทำให้การพัฒนาของเด็กชะงักไปได้ เนื่องจากลูกต้องใช้เวลานานในการต้องปรับตัว ปรับอารมณ์ และความรู้สึกให้คุ้นเคย

แม้จะยังพูดคุยสื่อสารบอกความรู้สึกได้ไม่เก่งเท่าพี่ๆ วัยอนุบาล แต่ลูกในวัยนี้ก็พร้อมจะแสดงให้รู้ว่า แกรู้สึกอย่างไรผ่านทางร่างกายและการกระทำ จึงไม่ใช่เรื่องแปลกใจเลยถ้าบ้านไหนที่มีเจ้าตัวน้อยๆ วัยอุแว้อีกคน แล้วพบว่าเจ้าคนพี่เกิดอาการถดถอย งอแง ทำอะไรไม่เป็น อ้อนแม่เป็นลูกแหง่นั่นแหละค่ะ อาการอิจฉาน้อง และเรียกร้องความสนใจของเขาล่ะ

ดังนั้น สถานการณ์อย่างนี้ต้องเตรียมเจ้าคนพี่พอสมควร (ไม่ใช่มัวแต่ไปเตรียมข้าวของเครื่องใช้ต้อนรับน้องจนลืมพี่) รวมทั้งเตรียมทุกคนในบ้าน ตั้งกติการ่วมกันว่าห้ามพูด ห้ามล้อ ห้ามขู่ว่าจะไม่รักคนพี่ หรือกลายเป็นหมาหัวเน่าไปแล้วก็ห้ามพูดค่ะ

ส่วนคุณแม่คงต้องทำใจยอมให้คนอื่นอุ้มเจ้าตัวเล็ก อาบน้ำ หรือป้อนนมแทน ในยามที่พี่คนโตต้องการเวลาเหล่านั้นพร้อมๆ กัน ให้คนพี่มีส่วนร่วมในการดูแลน้องบ้างเล็กๆ น้อยๆ เช่น หยิบสำลีให้แม่เช็ดทำความสะอาดน้อง ให้หอม สัมผัสน้องบ้าง ฯลฯ หรือหาตุ๊กตาตัวเล็กให้ลูกได้เลียนแบบดูทุกๆ ขั้นตอนเหมือนที่แม่ทำให้น้อง

ที่เคยกกเคยกอดคนโตก่อนนอนยังไงก็ยังคงต้องทำเหมือนเดิม ที่สำคัญแม้จะเหนื่อยจากการต้องกลับมาเป็นแม่ลูกอ่อนอีกครั้ง แต่อารมณ์ฉุนเฉียว หรือเคร่งเครียดก็ไม่ควรแพร่งพรายให้คนพี่สัมผัสได้ เพราะแกอาจเหมาไปว่า เพราะน้องทำให้แม่เปลี่ยนไป

การให้ความรัก และปฏิบัติต่อลูกอย่างสม่ำเสมอ สนใจดูแลความรู้สึกของลูก จะช่วยลดทอนปัญหาคุณพี่ขี้อิจฉาไปได้มากโขเลยล่ะค่ะ