สวัสดีค่ะคุณหมอ…ดิฉันเป็นสาวโสด อายุ 50 ปี ผ่าตัดมดลูกและรังไข่ไปสามปีก่อน ด้วยเรื่องเนื้องอกธรรมดาของมดลูก แต่เมื่อสองเดือนก่อน ดิฉันไปรดน้ำต้นไม้ เกิดหกล้ม โดนกระถางต้นไม้ หลังจากนั้นก็รู้สึกเจ็บเสียวที่หน้าอกด้านขวา จึงไปหาแพทย์ที่คลินิกใกล้บ้าน แพทย์ตรวจและถามดิฉันว่า…ที่บ้าน มีญาติพี่น้องเป็นมะเร็งเต้านมหรือเปล่า

ดิฉันปฏิเสธ แพทย์จึงถามต่อว่า…ก่อนหน้านี้ เคยเจ็บเสียวหรือคลำก้อนที่หน้าอกได้หรือไม่

ดิฉันปฏิเสธอีก แพทย์ตรวจร่างกายและบอกดิฉันว่า…แพทย์คลำพบก้อนที่เต้านมด้านขวา ขนาดประมาณ 2 เซนติเมตร เป็นก้อนเดี่ยว หนา ขรุขระ คลำไม่ชัดเจน

แพทย์ยังบอกอีกว่า จากประวัติและการตรวจร่างกาย ดิฉันมีความเสี่ยงสูงไม่มากที่จะเป็นมะเร็งเต้านม แพทย์สั่งยาให้รับประทานสองอาทิตย์ และนัดไปตรวจอีก…

เมื่อรับประทานยาหมด อาการปวดเสียวก็หายไป ดิฉันรู้สึกกลัว จึงไม่กลับไปหาแพทย์คนเดิมอีกเลย

ดิฉันอยากปรึกษาคุณหมอดังนี้…

จากการตรวจ (คลำ) ที่แพทย์คลินิกข้างบ้านบอกว่า เป็นก้อนที่เต้านม…ดิฉันอยากทราบว่า ผู้หญิงคนอื่นๆ เขามีก้อนที่เต้านมเหมือนดินฉันบ้างไหม ?

หมอเคยทำงานวิจัยที่โรงพยาบาลพิจิตร ในปี 2541 โดยการตรวจเต้านมสตรีทั้งหมด 1,124 คน พบอัตราชุกของก้อนเนื้อที่เต้านม ถึงร้อยละ 31.1 เชียวค่ะส่วนใหญ่ก้อนเหล่านี้ พบในสตรีอายุ 30-44 ปี มักจะเป็นที่เต้านมทั้งสองข้าง ลักษณะนิ่มขอบเขตไม่ชัด ผิวขรุขระ กดเจ็บ มักเป็นก้อนเดี่ยว อยู่ที่ด้านซ้าย หนึ่งในสี่ด้านนอกของเต้านม

สรุปว่า สตรี 10 คน สามารถคลำพบก้อนเนื้อในเต้านม ได้ถึง 3 คนค่ะ

การซักประวัติ คนไข้ที่มาด้วยเรื่องก้อนที่เต้านมนั้น มีความสำคัญมากค่ะ ที่จะชี้แนวโน้มว่าจะเป็นมะเร็งเต้านมหรือไม่นะคะ

ประวัติของคนไข้มะเร็งเต้านมเป็นอย่างไร ?

จากการซักประวัติคนไข้มะเร็งเต้านมของโรงพยาบาลศิริราชจำนวน 2,191 คน ในปี 2526-2540 พบว่า…

• อายุของคนไข้มะเร็งเต้านม พบมากที่สุด 40-49 ปี
• คนไข้ร้อยละ 75 คลำเจอก้อนมะเร็งที่เต้านมด้วยตนเอง โดยที่ร้อยละ 56 คลำเจอโดยบังเอิญ
• มะเร็งเต้านมเป็นข้างซ้ายมากกว่าข้างขวา (ร้อยละ 51.29/48.10)
• ร้อยละ 99 มีก้อนมะเร็งก้อนเดียว และคลำพบ หนึ่งในสี่ด้านนอกของเต้านมมากที่สุด
• ร้อยละ 8 ของคนไข้มะเร็งเต้านมมีญาติเป็นมะเร็งเต้านม
• หากมีประวัติว่าเพิ่งเป็น ก็มักจะเป็นถุงน้ำ ยิ่งถ้ามีประวัติถูกกระแทกหน้าอก ประวัติมีเจ็บเสียว ก็มักจะเป็นก้อนเลือดหรือการตายของไขมันในเต้านม มากกว่าจะเป็นมะเร็งเต้านมค่ะ

สรุปถ้ามีญาติสนิทเป็นมะเร็งเต้านม โอกาสเป็นมะเร็งเต้านมจะมากขึ้น แต่ประวัติของคุณเกศกนก น่าจะบ่งไปทางถุงน้ำหรือก้อนเลือด ก้อนไขมันที่ตายจากการถูกกระแทกมากกว่า

กลุ่มเสี่ยงสูงมาก (+++) ที่จะเกิดมะเร็งเต้านมได้แก่…

อายุมาก (กว่า 40 ปี) มีประวัติคนในครอบครัวใกล้ชิด (แม่ พี่สาว น้องสาว) เป็นมะเร็งเต้านมก่อนหมดประจำเดือน และเป็นทั้งสองข้าง ตนเองเคยป่วยเป็นมะเร็งเต้านมมาก่อน ไม่เคยได้รับการผ่าตัดรังไข่

กลุ่มเสี่ยงสูงปานกลาง (++) ที่จะเกิดมะเร็งเต้านมได้แก่…

เศรษฐีฐานะร่ำรวย มีลูกคนแรก อายุเกิน 30 ปี น้ำหนักมาก มีประวัติคนในครอบครัวใกล้ชิดเป็นมะเร็งเต้านม ได้แก่ แม่ พี่สาว น้องสาว

กลุ่มเสี่ยงสูงไม่มาก (+) ที่จะเกิดมะเร็งเต้านมได้แก่…

มีประจำเดือนครั้งแรกอายุน้อย หมดประจำเดือนอายุมาก เป็นสาวโสด อาศัยอยู่ในเมืองใหญ่

…ดังนั้นคุณเกศกนกอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูงไม่มาก แต่ทั้งนี้และทั้งนั้นไม่ได้หมายความว่า กลุ่มที่เสี่ยงสูงไม่มากหรือไม่มีความเสี่ยง จะไม่เป็นมะเร็ง…เพียงแต่โอกาสเกิดมะเร็งน้อยกว่ากลุ่มอื่นๆ

การซักประวัติ ตรวจร่างกายโดยทั่วไป สามารถวินิจฉัย โรคมะเร็งเต้านมได้ ร้อยละ 70 ค่ะ อีก 30 ต้องใช้การตรวจพิเศษช่วย

การตรวจร่างกายที่สงสัยเป็นมะเร็งเต้านมได้แก่…

• ก้อนที่คลำพบแข็งเหมือนหิน หรือเหมือนยางลบ ขอบเขตไม่ชัดเจน ผิวของก้อนขรุขระ
• คลำพบต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้
• พบความผิดปกติ ทั้งขนาดเต้านม หัวนม และฐานนม เช่น ขนาดเต้านมสองข้างไม่เท่ากัน หัวนมสองข้างไม่อยู่ในระดับเดียวกัน มีการบุ๋ม บวม ขยายตัวของเส้นเลือดที่ผิวหนัง

…ถ้าการตรวจพิเศษเพื่อวินิจฉัยโรคมะเร็งเต้านมได้แก่…

• แมมโมแกรม (เอกซเรย์พิเศษ สำหรับตรวจเต้านม)
• อัลตราซาวนด์ (เพื่อแยกว่าเป็นก้อน หรือถุงน้ำ)
• ใช้เข็มเจาะเข้าไปในก้อน (Fine needle aspirations) เพื่อดูดเอาเซลล์มาตรวจหาเชื้อมะเร็ง
• ใช้เข็มขนาดใหญ่เจาะตัดชิ้นเนื้อ (Core biopsy) ตรวจหาเชื้อมะเร็ง
• ผ่าตัดเอาก้อนออกทั้งหมด (Excisional biopsy) เพื่อตรวจหาเชื้อมะเร็ง
• ผ่าตัดเอาก้อนออกบางส่วน (Incisional biopsy) เพื่อตรวจหาเชื้อมะเร็ง