• อะไรบ้างที่ทำร้ายกระเพาะหนู

1. อาหารการกิน

หมอคิดว่า อาหารเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดโรคนี้ค่ะ แต่ก็ยังไม่มีหลักฐานที่แน่นอน นอกจากนี้เครื่องดื่มที่มีกาเฟอีน เช่น น้ำอัดลม โดยเฉพาะที่เป็นน้ำดำทั้งหลาย (น้ำอัดลมชนิดน้ำดำ 1 ขวดมีปริมาณกาเฟอีนเท่ากับกาแฟ 1 แก้ว) เป็นตัวกระตุ้นให้เซลล์ในกระเพาะอาหารหลั่งกรดเพิ่มขึ้น จึงเชื่อว่าน่าจะเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิดแผลในลำไส้เล็กส่วนต้นได้ ยิ่งกว่านั้น เครื่องดื่มจำพวกที่มีแอลกอฮอล์ยังจะทำให้มีการทำลายเยื่อบุกระเพาะอาหาร ส่งผลให้กระเพาะอาหารอักเสบได้ด้วยค่ะ

2. หยูกยารักษาโรค

ยาประเภทแอสไพรินและยาปวดข้อต่างๆ จะทำลายเยื่อบุกระเพาะ และทำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหารได้ค่ะ

ยาลดไข้สูงในเด็กที่มีชื่อว่า ไอบูโปรเฟน วึ่งคุณพ่อคุณแม่ใช้กันเป็นประจำ จัดเป็นยาลดไข้ในกลุ่มยาปวดข้อ เวลาจะใช้ยาตัวนี้จึงต้องให้หลังอาหารนะคะ อย่าให้ตอนท้องว่างเชียว เพราะจะไประคายท้องและทำให้กระเพาอาหารอักเสบได้ค่ะ

นอกจากนี้ ยาพวกคอร์ติโคสเตอรอย์ (Corticosteroids) ก็อาจจะทำให้เกิดโรคกระเพาะอาหารเป็นแผลได้ โดยเฉพาะถ้าใช้ร่วมกับยาแก้ข้ออักเสบ จึงต้องระมัดระวังค่ะ

3. เหม็นจังควันบุหรี่

สำรับคุณพ่อคุณแม่ การสูบบุหรี่นอกจากจะทำให้เกิดแผลในลำไส้เล็กส่วนต้นแล้ว ยังทำให้แผลในกระเพาะหายช้า และทำให้เกิดเป็นซ้ำได้ง่ายขึ้น…ถ้าคุณพ่อสูบบุหรี่แล้วเป็นโรคกระเพาะด้วย ก็ควรรีบงดสูบบุหรี่นะคะ

ส่วนผลของควันบุหรี่ที่มีไปถึงคุณลูกในฐานะผู้สูบบุหรี่มือสองก็แทบจะไม่แตกต่างไปจากที่ผู้ใหญ่ได้รับเลยค่ะ

4. ความเอ๋ยความเครียด

พบว่ามักเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคนี้ เพราะการเปลี่ยนแปลงทางด้านอารมณ์มักจะทำให้มีการหลั่งกรดเพิ่มขึ้นเราจึงเห็นเด็กๆ มีอาการกระเพาะอาหารอักเสบแบบนี้ได้มากขึ้นเวลาใกล้สอบ หรือในเด็กที่เรียนที่โรงเรียนจนเต็มเหยียดแล้ว ยังต้องเรียนพิเศษอีกมากมายจนไม่มีเวลาได้เล่นสนุกสนานแบบที่ควรจะเป็น…เด็กๆ เดี๋ยวนี้เครียดนะคะ บางคนเครียดตั้งแต่ชั้นอนุบาลไปจนถึงชั้นประถมเลยค่ะ

5. ถ่ายทอดถึงกันในครอบครัว

พบมีประวัติเป็นแผลในลำไส้เล็กส่วนต้นในครอบครัวได้ถึงร้อยละ 20-50 ของผู้ป่วย นอกจากนี้ คนที่มีเลือดกรุ๊ปโอ พบว่ามีความเสี่ยงที่จะเกิดแผลในลำไส้เล็กส่วนต้นเพิ่มขึ้นร้อยละ 30 เมื่อเทียบกับคนที่มีเลือดกรุ๊ปอื่น อาจเป็นเพราะผู้ป่วยกลุ่มนี้มักจะมีปัญหาเกี่ยวกับการติดเชื้อชนิดหนึ่งซึ่งเป็นต้นเหตุของกระเพาะอาหารอักเสบ จนกลายเป็นแผลได้มากกว่า

6. โรคภัยไข้เจ็บนานา

มีโรคอีกหลายโรคที่ทำให้เกิดโรคกระเพาะอาหารอักเสบได้ เช่น G6PD ตับแข็ง ไตวาย เบาหวาน ตับอักเสบเรื้อรัง เพียงแต่เป็นโรคที่พบไม่บ่อยในเด็ก

แต่ที่สำคัญก็คือ เราพบแล้วว่ามีเชื้อโรคตัวหนึ่งซึ่งเป็นต้นเหตุสำคัญของการเกิดแผลในกระเพาะ เชื้อตัวนี้ชื่อ เอช.ไพโลโร (H.pylori) ซึ่งนอกจากจะเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคกระเพาะอาหารอักเสบในผู้ใหญ่แล้ว ยังทำให้เกิดโรคในเด็กได้ด้วย โดยมันจะไปโจมตีเซลล์กระเพาะอาหาร…โดยเฉพาะอย่างยิ่งในคนที่มีเลือดกรุ๊ปโอ ทำให้เกิดการอักเสบ และทำลายเยื่อบุผิวกระเพาะอาหารจนเกิดเป็นโรคขึ้นค่ะ

• ผู้ป่วยโรคนี้มี 2 กลุ่ม

1. กลุ่มที่เป็นแผลโดยไม่มีโรคอื่นร่วมด้วย

อันที่จริงสาเหตุของการเกิดโรคที่แท้จริงนั้นเรายังไม่ทราบแน่ชัดค่ะ แต่มีปัจจัยเกี่ยวข้องต่างๆ อย่างที่บอกไปแล้วข้างต้น เราพบว่าผู้ป่วยเหล่านี้มักมีปัญหาด้านจิตใจและบุคลิกภาพ เช่น มักเป็นเด็กเก็บกดความรู้สึกต่างๆ เด็กติดพ่อแม่ เด็กฉลาด และเด็กที่พบว่ามีประวัติในครอบครัวเป็นโรคนี้ และมักมีเลือดกรุ๊ป โอ ซึ่งกลุ่มนี้พบได้ถึงร้อยละ 70

2. กลุ่มที่เกิดแผลโดยมีโรคอื่นร่วมด้วย

หรือได้รับยาที่ทำให้เกิดแผล เช่น แอสไพริน และยาแก้ปวดข้อ มักพบในเด็กอายุน้อยกว่า 1 ขวบที่มีภาวะช็อก การหายใจล้มเหลว ติดเชื้อในกระแสโลหิต ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ น้ำร้อนลวกรุนแรง และมีโรคเรื้อรังต่างๆ เช่น ตับแข็ง ไตวายเรื้อรัง โรคปอดเรื้อรัง เด็กที่มีเงื่อนไขเหล่านี้จะพบภาวะแทรกซ้อน เช่น เลือดออก หรือกระเพาะอาหารทะลุได้บ่อยกว่ากลุ่มแรกค่ะ

• ต่างวัย - ต่างอาการสำคัญ

• ทารกแรกเกิดถึง 1 เดือน มักเป็นแผลจากโรคอื่นๆ เช่น มีการติดเชื้อในกระแสเลือด หรือมีภาวะปอดอักเสบอย่างรุนแรง ในทารกแรกเกิด ก็อาจมีการทะลุของกระเพาะ และมีเลือดออกในทางเดินอาหารโดยไม่มีอาการของโรคนำมาก่อนเลยได้
• อายุ 1 เดือนถึง 1 ปี มักมีปัญหาของการดูดนมไม่ดี โตช้า ก่อนจะมีเลือดออกหรือกระเพาะทะลุ
• เด็กวัยก่อนเรียน ผู้ป่วยมีอาการอาเจียนได้บ่อยถึง 2 ใน 3 ของจำนวนผู้ป่วยทั้งหมด โดยพบร่วมกับอาการปวดท้อง ซึ่งตำแหน่งที่ปวดมักไม่แน่นอน และไม่ค่อยสัมพันธ์กับอาหารที่รับประทานเข้าไปด้วย
• เด็กโตและวัยรุ่น จะมีอาการคล้ายของผู้ใหญ่คือ ส่วนใหญ่มาด้วยอาการปวดท้องเรื้อรัง โดยมักปวดใต้ลิ้นปี่และบริเวณสะดือ บางคนก็บอกตำแหน่งที่ปวดได้ไม่แน่นอน อาการปวดจะมีมากขึ้นเมื่อหิวหรือหลังรับประทานอาหาร 1-3 ชั่วโมง บางครั้งปวดขณะนอนหลับกลางคืนและช่วงหลังตื่นนอนตอนเช้าด้วย…อาการปวดมักจะลดลงหลังรับประทานอาหาร จนทำให้บางคนอ้วนขึ้นเพราะต้องรับประทานมากขึ้น ในกลุ่มนี้ยังพบอาการคลื่นไส้ อาเจียนและเลือดออกจากทางเดินอาหารด้วยค่ะ

• หมอต้องแยกแยะโรคก่อนการวินิจฉัย

1. อาเจียนเป็นเลือด

2. มีประวัติโรคกระเพาะในครอบครัว โดยเฉพาะสายใกล้ชิด

3. ปวดท้องตอนกลางคืนจนทำให้ตื่น

4. มีอาการปวดภายใน 1 ชั่วโมงหลังรับประทานข้าวหรือหายได้หลังรับประทานข้าว

5. อาเจียนบ่อยๆ

6. น้ำหนักลด

7. อาการปวดเรื้อรังบริเวณลิ้นปี่ (โดยเฉพาะในเด็กอายุมากกว่า 10 ปี)

• เข้าใจวิธีการรักษา

• เริ่มต้นด้วยยาลดกรดที่เรียกว่า Antacids ซึ่งมีอยู่หลายยี่ห้อค่ะ ยาพวกนี้มีราคาถูก ปลอดภัย และได้ผล โดยยาจะไปทำลายฤทธิ์ที่เป็นกรดในกระเพาะอาหาร ทำให้การทำลายเยื่อบุน้อยลง หมอจะให้ยา 1-3 ชั่วโมงหลังอาหาร และก่อนเข้านอนโดยให้ยานานประมาณ 8 สัปดาห์…แต่ต้องระวังอย่ารับประทานพร้อมยาตัวอื่นนะคะ โดยเฉพาะภายใน 30-45 นาทีหลังได้รับยาลดกรด เพราะยานี้จะไปรบกวนการดูดซึมของยาตัวอื่นๆ ค่ะ

• อันดับถัดไปถ้าไม่ดี ขึ้น เราจะใช้ยาลดการหลั่งกรดซึ่งมียาที่ใช้กันแพร่หลาย 2 ชนิดคือ Cimetidine และ Ranitidine ค่ะ และยังมียาอีกตัวที่ใช้ในเด็ก มีราคาแพงกว่าแต่ก็ได้ผลดีคือOmeprazole โดยยาพวกนี้จะช่วยลดการสร้างกรดค่ะ

• นอกจากนี้ หมออาจใช้ยาที่ขื่อ Sucralfate มาช่วยให้แผลหายได้ดีขึ้น โดยยาจะไปคลุมเซลล์ที่ถูกทำลาย และป้องกันไม่ให้กรดทำลายเพิ่มอีก ทั้งนี้ทั้งนั้น หมออาจใช้ยาหลายๆ ตัวร่วมกันรักษาด้วยค่ะ

• และถ้าแผลในกระเพาะเกิดจากการติดเชื้อ H.pylori (เอช.ไพโลโร) เราก็ต้องใช้ยาฆ่าเชื้อเพื่อกำจัดเชื้อให้หมดไป หมอมักจะใช้ยา 3 ตัวร่วมกัน เป็นยาฆ่าเชื้อ 2 ตัวร่วมกับยาลดการสร้างกรด การรักษาดังกล่าวจะใช้เวลานานประมาณ 2 สัปดาห์ และสามารถกำจัดเชื้อตัวนี้ได้ดี ทำให้ลดการเกิดแผลซ้ำได้มากค่ะ

• พ่อแม่ควรระวัง

1. การเกิดเป็นซ้ำ เป็นสิ่งที่พบได้บ่อยที่สุด

2. เลือดออกในกระเพาะอาหาร

3. กระเพาะอาหารทะลุ และอาจจะมีอาการปวดบริเวณหัวไหล่ขวาร่วมด้วย

4. กระเพาะอาหารอุดตัน พบในกรณีที่เป็นเรื้อรัง ทำให้เป็นแผลเป็น โดยจะมีอาการปวดท้องร่วมกับอาการท้องอืด