การผ่าตัดเปลี่ยนข้อ


เมื่อพูดถึงการผ่าตัดรักษาโรคข้ออักเสบแล้ว ควรทำความเข้าใจเสียก่อนว่าเป็นการแก้ที่ปลายเหตุ กล่าวคือ โรคข้ออักเสบเกิดขึ้นแล้วอย่างไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ นอกจากชะลอให้โรคเลวลงในอัตราที่ช้าลง บรรเทาอาการปวดของข้อต่อ เมื่อโรคดำเนินต่อไปจนถึงจุดหนึ่งซึ่งคนไข้ไม่สามารถใช้ข้อที่อักเสบ เพื่อประโยชน์ในชีวิตประจำวันอีกต่อไป ก็ต้องพิจารณาผ่าตัดแก้ไข ปรือเปลี่ยนข้อเสียเลย

วิธีการผ่าตัดที่มีให้เลือกขณะนี้ ได้แก่
  • การตัดและแต่งให้กระดูกอ่อนภายในข้อราบเรียบลง โดยใช้กล้องส่อง (Arthroscope) ผ่านรูเล็กๆ ที่เจาะบริเวณเข่าเข้าไปในข้อ แล้วใช้อุปกรณ์ตัดเนื้อเยื่อที่ขรุขระ เป็นตะปุ่มตะป่ำบนผิวกระดูกอ่อน จนผิวเรียบ

  • การตัดกระดูก (Osteotomy) เป็นกระบวนการผ่าตัดกระดูกใหม่ที่งอกออกมา หรือเป็นการตัดกระดูกส่วนที่มาสัมผัสกันจนผิวกระดูกไม่เสียดสีกันต่อไป การตัดกระดูกที่ว่านี้อาจทำโดยผ่านกล้องส่องกรือผ่าเข้าไปในข้อเลยก็ได้

  • การปลูกถ่ายกระดูกอ่อน ยังอยู่ในขั้นทดลอง หลักการคือเพาะเลียงเซลล์กระดูกอ่อนในห้องปฏิบัติการ แล้วนำมาปลูกถ่ายลงในผิวข้อ

  • การผ่าตัดเปลี่ยนข้อ เมื่อเทคนิครักษาโรคข้ออักเสบตั้งแต่การลดน้ำหนัก ออกกำลังกาย และการรับประทานยาไม่สามารถบรรเทาอาการปวดข้อได้ ศัลยแพทย์กระดูกก็จะมีโอกาส ได้รับคำขอปรึกษาให้ช่วยพิจารณาการผ่าตัดเปลี่ยนข้อ
หลักการคือ ศัลยแพทย์จะตัดส่วนของข้อที่เสียหายไปมาก แล้วใช้พลาสติกหรือโลหะเข้าไปแทนที่ ข้อที่มีการผ่าตัดเปลี่ยนมากที่สุดคือ ข้อสะโพก แต่ทุกวันนี้สามารถเปลี่ยนได้หลายข้อแล้ว เช่น ข้อไหล่ เข่า ข้อมือ ข้อเท้า และข้อศอก ความสำเร็จในการเปลี่ยนข้อจะมากที่สุดในข้อที่มีขนาดใหญ่ เช่น ข้อสะโพก และเข่า ทำให้คนไข้สามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันที่เคลื่อนไหวได้ดีมากขึ้น

แต่ละปีมีการผ่าตัดเปลี่ยนข้อถึง 5 แสนราย ในสหรัฐอเมริกาเรียกว่า Arthproplasty (อาร์-โทร-พลาส-ตี้) หมายความว่าการปฎิรูปข้อซึ่งคยทำการแก้ไขโดยทำเพียงแค่ตัดปลายกระดูกให้เรียบขึ้น แล้วพัฒนาไปเปลี่ยนข้อโดยใช้ข้อเทียม (Prosthesis พร๊อส-ที-สิส)

ข้อ ประกอบด้วย กระดูกสองท่อนขึ้นไปมาเชื่อมต่อกัน โดยมีเนื้อกระดูกอ่อนมาหุ้มปลาย กระดูกที่จะมาต่อกันเพื่อช่วยให้เคลื่อนไหวได้โดยไม่เจ็บปวด เสร็จแล้วจะหุ้มห่อด้วยเนื้อเยื้อพังผืด เพื่อเสริมความแข็งแรง ภายในมีเยื่อบุที่เรียกว่า Synovium (ซิม-โนเวี่ยม) ซึ่งผลิตน้ำมาทำให้ข้อหล่อลื่น และลดการเสียดสีหรือสึกกร่อน

ข้อบ่งชี้ของการผ่าตัดเปลี่ยนข้อ ส่วนใหญ่คือการปวดข้อคนเคลื่อนไหวลำบาก แต่เนื่องจากข้อเทียมมีอายุการใช้งานจำกัด เช่น 10 ปี หมอจึงพยายามหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนข้อคนหนุ่มสาว นอกจากจำเป็นจริงๆ เพราะมีหวังต้องเปลี่ยนข้ออีกหลังจากหมดอายุการใช้งาน แต่ถ้าจะเป็นผู้สูงอายุที่มีอายุขัยได้ไม่นานเกินไป เช่น คนอายุ 60 ปี ก็จะเหมาะแก่การเปลี่ยนข้อ

การเปลี่ยนข้อใหญ่ มักจะต้องวางยาสลบ หรือการระงับความรู้สึกที่พิเศษผ่านประสาทไขสันหลัง และพักฟื้นในโรงพยาบาลเพียง 5 วัน หลังผ่าตัดจะต้องให้แพทย์ตรวจเช็คข้อทุกปี และปฏิบัติตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด


(update 2 กันยายน 2002)
[ ที่มา..หนังสือ นิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 25 ฉบับที่ 12 เดือนธันวาคม 2544 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600