ในปัจจุบันมีการศึกษาอย่างมากมาย พบว่าอาจจะมีสาเหตุได้หลายอย่างเช่น การเปลี่ยนแปลงในโครงสร้างสารพันธุกรรม ซึ่งอาจจะถ่ายทอดทางพันธุกรรม หรือเป็นผลจากสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป ในปัจจุบันนี้ยังไม่ได้ผลแน่ชัดแต่ก็มีความก้าวหน้าไปมาก ซึ่งการศึกษาต่อๆ ไปจะทำให้การรักษาเนื้องอกสมองในอนาคตได้ผลมากยิ่งขึ้น

ตำแหน่งต่างกันของเนื้องอกในสมองก็จะให้อาการแตกต่างกันไป เช่น ถ้าเกิดในตำแหน่งที่ควบคุมการทรงตัว เด็กก็จะมีอาการเดินเซ หกล้มบ่อย ในรายอื่น ๆ อาจจะมีอาการแขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีก, อาการตาเข, ตากระตุก, ปากเบี้ยว หรือ อาการชักเกร็งหรือกระตุก อาการจะมากถ้าก้อนเนื้องอกโตมากหรือโตเร็ว ซึ่งเป็นเพราะความดันในสมองสูง เนื่องจากก้อนเนื้องอกโตอยู่ในสมอง ในเด็กเล็ก จะต้องอาศัยการสังเกต เนื่องจากเด็กไม่สามารถจะบอกเล่าอาการได้ เช่น การเซื่องซึม ไม่ดูดนม หรือมีอาเจียนพุ่ง ถ้าเป็นเด็กโตอาจจะบอกได้ว่าปวดศีรษะ ภาวะความดันในสมองสูงนี้จะส่งผลกระทบต่อประสาทตา ถ้าเป็นนานจะทำให้การมองเห็นเสียไป นอกจากนั้นความดันในสมองที่สูงจะทำให้ผู้ป่วยหมดสติ หรือโคม่าในที่สุด จากการซักถาม และตรวจร่างกายแพทย์ก็อาจจะให้การวินิจฉัยได้ แต่อย่างไรก็ตามก็ต้องอาศัยการตรวจยืนยันจากเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง (CT scan) หรือการตรวจโดยพลังงานสนามแม่เหล็ก (MRI) ซึ่งจะปรากฏให้เห็นภาพของเนื้องอก รวมทั้งรายละเอียดของขนาดและตำแหน่ง

นายแพทย์ธีรศักดิ์ พื้นงาม แพทย์ศัลยกรรมประสาท ศูนย์ศัลยกรรมสมอง อธิบายเพิ่มเติมว่า ความผิดปกติในสมองบางอย่างจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดรักษา การผ่าตัดสมองแตกต่างจากการผ่าตัดอื่นๆ อย่างสิ้นเชิง เนื่องจากโครงสร้างสมองอ่อนนุ่มมากคล้ายเต้าหู้ ถ้าจับต้องแรงเกินไปก็จะเกิดการบอบช้ำเสียหาย ดังนั้นการผ่าตัดสมองจึงต้องทำอย่างนุ่มนวลเป็นพิเศษ นอกจากนั้นความผิดพลาดเพียงเล็กน้อยก็จะส่งผลเสียหายอย่างมาก

การผ่าตัดใด ๆ ก็ตามจะเกิดผลกระทบต่อเนื้อเยื่อในบริเวณผ่าตัดและบริเวณใกล้เคียงไม่มากก็น้อย แผลผ่าตัดที่มีขนาดใหญ่ก็จะมีการกระทบกระเทือนหรือบอบช้ำของเนื้อเยื่อได้มากกว่าแผลผ่าตัดที่มีขนาดเล็ก ดังนั้นการผ่าตัดในปัจจุบันนี้ได้พยายามผสมผสานความรู้ทางการแพทย์กับเทคโนโลยีในปัจจุบัน ทำให้การผ่าตัดในปัจจุบันนี้มีแผลผ่าตัดขนาดเล็กลงกว่าเดิมมาก แต่ยังสามารถคงประสิทธิภาพของการผ่าตัดที่ดีไว้ นอกจากนั้นผู้ป่วยยังได้รับข้อดีมากมายจากการผ่าตัดแบบนี้ ได้แก่ ความรู้สึกปวดแผลหลังการผ่าตัดน้อยกว่า, ระยะเวลาอยู่ในโรงพยาบาลสั้นกว่า, แผลผ่าตัดที่มีขนาดเล็กกว่าทำให้เกิดรอยแผลเป็นเล็กกว่าและปกปิดได้ง่ายกว่า แนวทางการรักษาแบบนี้แพร่หลายไปทั่วโลกโดยเฉพาะในประเทศที่มีการพัฒนา แนวทางนี้เรียกว่า Minimally invasive surgery ตัวอย่างที่จะเห็นได้เช่น การเจาะรูเล็ก ๆ ที่หน้าท้องเพื่อสอดกล้องและเครื่องมือเข้าไปผ่าตัดนิ่วในถุงน้ำดี ซึ่งเป็นการรักษาที่เป็นมาตรฐานในปัจจุบัน ซึ่งมาทดแทนการผ่าตัดที่มีแผลผ่าตัดขนาดใหญ่ทางแถบขวาของหน้าท้อง แนวทางการผ่าตัดในลักษณะนี้จะพบมากขึ้นเรื่อย ๆ และจะแทนที่การผ่าตัดในรูปแบบเก่าในอนาคต ตราบใดที่เทคโนโลยีเจริญไปไม่หยุดยั้ง

การผ่าตัดสมองก็เช่นเดียวกัน แนวทางการผ่าตัดแบบ Minimally invasive neurosurgery ได้พัฒนามากว่าสิบปีแล้ว แนวทางนี้ก่อให้เกิดประโยชน์อย่างมาก การผ่าตัดสมองในปัจจุบันนี้สามารถทำการผ่าตัดผ่านรูเปิดกะโหลกศีรษะเล็กๆ ได้ เนื่องจากการผ่าตัดสมองในปัจจุบันนั้นประสาทศัลยแพทย์จะผ่าตัดโดยอาศัยกล้องผ่าตัดที่เรียกว่า Microscope ซึ่งจะมีแสงไฟส่องผ่านรูเปิดกะโหลกช่วยในการมองเห็น นอกจากนั้นจากกำลังขยายของเลนส์กล้อง ช่วยขยายส่วนต่างๆ ที่มีขนาดเล็กให้เห็นชัดมากขึ้น ผลของการผ่าตัดนี้จึงได้รับความสำเร็จและปลอดภัยกว่าการผ่าตัดโดยอาศัยตาเปล่า

อย่างไรก็ตามในพยาธิสภาพขนาดเล็กโดยเฉพาะที่เล็กกว่า 1-2 ซม. หรือไม่ได้อยู่ที่ผิวสมอง ถึงแม้ว่าจะใช้ microscope ก็มีโอกาสพลาดเป้าหมายได้มาก ถ้าพยาธิสภาพนั้นอยู่ใกล้กับส่วนที่มีความสำคัญมากๆ เช่นบริเวณแกนสมอง การผิดพลาดเป้าหมายนั้นอาจจะเกิดข้อแทรกซ้อนที่ร้ายแรง หรืออาจจะทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้ ศัลยแพทย์อาจจะไม่กล้าทำการ ผ่าตัดเนื่องจากไม่แน่ใจว่าจะไปในเป้าหมายนั้นได้อย่าง แม่นยำหรือเกรงข้อแทรกซ้อนหลังผ่าตัดทำให้ผู้ป่วยเสียโอกาส ที่จะได้รับการรักษา หรือต้องหาการรักษา อื่นๆ ทดแทน

ในปัจจุบันนี้มีเครื่องมือที่มาช่วยในการบอกตำแหน่งต่าง ๆ ของสมองในระหว่างผ่าตัดได้อย่างแม่นยำ เครื่องมือนี้เรียกว่า Neuronavigator ศัลยแพทย์จะทราบตำแหน่งต่างๆ ของสมองขณะที่กำลังผ่าตัดอยู่ โดยมีภาพแสดงบนจอมอนิเตอร์ของเครื่องคอมพิวเตอร์ การผ่าตัดจะทำได้ปลอดภัยและได้ผลดียิ่งขึ้นแม้ว่า พยาธิสภาพจะมีขนาดเล็ก หรืออยู่ลึก หรือในตำแหน่งที่มีความสำคัญมากๆ โอกาสที่จะเกิดการผิดเป้าหมายน้อยมาก

ระบบ Navigator นี้ได้ประยุกต์นำมาใช้จากระบบที่บอกตำแหน่งต่างๆ ของสิ่งต่างๆ บนโลกที่เรียกว่า GPS (Global Positioning System) ซึ่งอาศัยดาวเทียมหลายดวงที่โคจรอยู่เป็นตัวรับสัญญาณจากจุดที่ต้องการทราบตำแหน่ง จากนั้นคอมพิวเตอร์จะประเมินผลแล้วแสดงตำแหน่งนั้นบนแผนที่ซึ่งแสดงบนจอมอนิเตอร์ของคอมพิวเตอร์ ระบบนี้เป็นประโยชน์มากในการเดินทางของเครื่องบิน, เรือ แม้กระทั่งรถยนต์รุ่นใหม่ ในต่างประเทศก็จะมีระบบ Navigator นี้ติดตั้งมาด้วย ซึ่งทำให้การขับขี่ไปในเมืองใหญ่ ๆ ที่ไม่คุ้นเคยเป็นไปได้ง่ายและไม่หลงทาง โดยอาศัยการบอกตำแหน่งของรถที่ขับขี่อยู่ ซึ่งแสดงบนแผนที่บนจอมอนิเตอร์ โดยหลักการเดียวกันนี้ ระหว่างผ่าตัดสมองประสาทศัลยแพทย์สามารถทราบอย่างแน่นอน ว่าอยู่ในตำแหน่งใด, ทิศทางและระยะทางถึงเป้าหมายเท่าไร ทำให้การผ่าตัดแม่นยำ, ปลอดภัย, มีประสิทธิภาพ และเกิดข้อแทรกซ้อนน้อยลง