มาที่นี่ ที่เดียว ได้อ่านบทความทางด้านการแพทย์ภาษาไทย
จากเกือบทุกโฮมเพจที่มีใน   INTERNET   ถ้าที่นี่ขัดข้อง ไปที่นี่ก็ได้ครับ
http://i.am/thaidoc    หรือ     http://hey.to/yimyam

ไข้เลือดออก

นพ.สันติภาพ ไชยวงศ์เกียรติ


ท่านผู้อ่านใกล้หมอที่เคารพ พอเอ่ยปากว่าลูกหลานของคุณ อาจจะเป็นไข้เลือดออก เชื่อได้ทันทีเลยว่า ท่าต้องกลัวลูกของท่านเลือดออก และช็อก ต้องให้เลือด เป็นโรคที่น่ากลัวมาก

โรคนี้เป็นปัญหาสำคัญของโลก คนครึ่งโลกจะประสบปัญหานี้ปีละ 5-100 ล้านคน และอาการหนักมากต้องเข้ารักษาตัวในโรงพยาบาลถึงปีละ 500,000 คน ผู้ป่วย 80% เป็นเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี

แต่ในปัจจุบันนี้มีรายงาน พบผู้ป่วยเนื่องจากโรคไข้เลือดออกที่เป็นผู้ใหญ่ อายุมากกว่า 15 ปี มากขึ้นเรื่อยๆ

โรคไข้เลือดออกเกิดจากเชื้อไวรัส ชื่อว่า เดงกิว คนไทยนิยมออกเสียง คล้ายร้านเป็ดย่างว่า เด็งกี่ ภาษาอังกฤษจึงเรียกชื่อไข้เลือดออกตามชื่อไวรัสว่า DENGUE HEMORRHAGIC FEVER ย่อๆ ว่า DHF

ยุงที่ทำให้เกิดเชื้อโรคไข้เลือดออกเรียกว่า ยุงลาย ชอบออกไข่ และแพร่พันธุ์ในตุ่มน้ำ ตามบ้านเรือน ขารองตู้ กระถางดอกไม้ แจกันใส่ดอกไม้ที่แช่น้ำ กระถางจานรองดอกไม้ ตลอดจนโอ่ง อ่างกระถางแตก การกำจัดยุงลายจึงมีความจำเป็นต้องทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุง ยุงมีนิสัยเสียเหมือนคน ต่างจากยุงอื่นคือ ยุงลายชอบนอนกลางคืนจึงออกหากินกลางวัน ฉะนั้นเด็กที่นอนกลางวัน จึงควรกางมุ้ง และอย่าให้เด็กอยู่ในที่มืดหรือที่อับแสง ควรใช้ยากันยุงด้วย

โรคไข้เลือดออกจะมีอาการหลายแบบตั้งแต่อ่อนๆ เป็นเล็กน้อย จนถึงร้ายแรงที่สุด
แบบที่ 1 อาการไข้ไม่เฉพาะเจาะจง ผู้ป่วยจะมีอาการเหมือนกับการติดเชื้อไวรัสทั่วไป ต้องตรวจทางน้ำเหลือง จึงจะพบเชื้อไข้เลือดออก DHF

แบบที่ 2 อาการไข้เลือดออก DHF จะขึ้นอายุของเด็ก ในเด็กเล็กและทารก อาการจะไม่เฉพาะเจาะจง อาจจะพบผื่นเป็นตุ่มกลมๆ แดงๆ จุด ขึ้นตามลำตัว ในเด็กโต และผู้ใหญ่จะมีอาการไข้สูงขึ้นอย่างเฉียบพลันทันที ไข้อาจจะมี 2 ระยะ มีอาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน และมีผื่น ปวดกระบอกตา ปวดเมื่อยตามเนื้อตามตัว ปวดกระดูกหรือปวดข้อ การตรวจเลือดจะพบว่ามีเม็ดเลือดขาวต่ำและอาจจะพบมีเกล็ดเลือดต่ำด้วย

หลักเกณฑ์ทางคลินิกของไข้เลือดออก

หลักเกณฑ์การวินิจฉัยโรคไข้เลือดออก DHF คือ
1. ผู้ป่วยมีอาการไข้สูงทันที แล้วมีอาการอย่างน้อยอีก 2 อย่าง ดังในอาการทั้งหมดต่อไปนี้
2. ปวดศีรษะ
3. ปวดกล้ามเนื้อ
4. ปวดกระบอกตา
5. ปวดกระดูกหรือข้อ
6. มีผื่น
7. มีอาการเลือดออก
8. มีเม็ดเลือดขาวต่ำ
ไข้เลือดออก เป็นอาการที่รุนแรงที่สุดของโรค เด็กที่ DHF นั่นคืออาการเลือดออก หรือช็อกเนื่องจากพลาสมารั่วออกจากเส้นเลือด ซึ่งถ้าหากไม่ได้รับการรักษาทันท่วงที หลังจากมีอาการช็อกแล้ว คนไข้อาจตายได้


อาการของโรค

ท่านผู้อ่านเริ่มจะรู้สึกกลัวๆ ไข้เลือดออกถึงตายแล้วนะครับ มารู้จักอาการกันเถิด อาการของไข้เลือดออกแบ่งออกเป็น 3 ระยะ
1. ระยะไข้สูง ผู้ป่วยจะมีอาการไข้สูง 2-7 วัน หน้าแดงเหมือนคนอาย มักจะไม่ปรากฏอาการของหวัด ไม่มีน้ำมูก ไม่ไอ แพทย์จะตรวจพบตับโต ม้ามโต ในระยะหลังๆ ของคนไข้ อาการที่พบร่วมบ่อยๆ กับอาการไข้คือ เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง

2. ระยะวิกฤต จะเกิดขึ้นพร้อมๆ กับระยะที่อาการไข้ลงในระยะ CRISIS นี้ จะมีอาการเปลี่ยนแปลงทางสรีระวิทยาของร่างกาย 2 ประการคือ
ประการแรก มีอาการรั่วของพลาสมาออกนอกเส้นเลือดเข้าไปในช่องปอด ช่องท้อง และการเปลี่ยนแปลงของระบบการแข็งตัวของเลือด
ประการที่สอง คือ จะพบเกล็ดเลือดซึ่งทำให้เลือดแข็งตัวต่ำกว่า 100,000 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร (คนปกติมีค่า 250,000-400,000 ตัวต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร)
ระยะวิกฤตินี้จะกินเวลา 24-48 ชั่วโมง ผู้ป่วยจะมีอาการไม่มาก แล้วจะผ่านเข้าสู่ ระยะฟื้นตัวได้เอง ส่วนผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงจะมีอาการช็อก และถ้าไม่ได้รับการรักษา ที่ถูกต้องและรวดเร็วผู้ป่วยจะมีอาการเลือดออกมากตามมาด้วยการเสียชีวิตในระยะเวลาอันสั้น
3. ระยะพักฟื้น ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะหายจากโรคไข้เลือดออกอย่างรวดเร็วมาก หลังจากพ้นระยะวิกฤติเรียบร้อยแล้ว โดยไม่มีอาการแทรกซ้อนที่รุนแรง ประมาณ 30% ของผู้ป่วยไข้เลือดออกเท่านั้น ที่จะพบส่วนแดงขึ้นตามตัวเฉพาะที่แขนและขา ลักษณะผื่นของไข้เลือดออกนี้มีลักษณะเป็นผื่นเฉพาะของโรคไข้เลือดออก DHF ลักษณะเป็นวงกลมๆ ขาวๆ อยู่ท่ามกลางผื่น ผู้ป่วยบางรายก็จะมีชีพจรเต้นช้า

หลักการวินิจฉัยโรคไข้เลือดออก

ลักษณะของไข้เลือดออกที่ช่วยในการวินิจฉัยโรคมีดังนี้

  • ทางคลินิก
1. ไข้สูงเป็นระยะ 2-7 วัน
2. อาการเลือดออก อย่างน้อยที่สุดก็มีการทดสอบทูนิเกต์ เทสต์ (TOURNIQUET TEST) เป็นบวกคือ ใช้ยางรัดแขน จะมีผื่นขึ้นที่ผิวหนัง เหนือบริเวณที่รัดแขน เป็นจุดจำนวนมากพอสมควร
3. ตับโต
4. การเปลี่ยนแปลง การไหลเวียนของระบบโลหิตหรือช็อก
  • ทางห้องปฏิบัติการ
1. เลือดจะมีความเข้มข้นมากขึ้น คุณพ่อ คุณแม่ที่เคยมีประสบการณ์จะพบว่า เขามาเจาะเลือดที่ปลายนิ้วบ่อยมากเพื่อไปดูฮีมาโตคริท (HCT) หรือความเข้มข้นของเลือด เนื่องจากพลาสมาจะซึม ออกจาเส้นเลือดทำให้เลือดเข้มข้นขึ้นกว่าเดิมเกินกว่า 20% จากของเดิม

2. เกล็ดเลือดจะลดลงมากเหลือต่ำกว่า 100,000 ตัวต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร

ความรุนแรงของโรค

แบ่งออกเป็น 4 ระดับ ตามอาการช็อกและอาการเลือดออกดังต่อไปนี้
ขั้นที่ 1 ผู้ป่วยไม่มีอาการช็อกและไม่มีอาการเลือดออก แต่ตรวจพบทูนิเกต์ เทสต์เป็นบวก
ขั้นที่ 2 เหมือนขั้นที่ 1 แต่มีเลือดออก
ขั้นที่ 3 ผู้ป่วยมีอาการช็อก
ขั้นที่ 4 เหมือนขั้นที่ 3 แต่ช็อกนานมากจนไม่สามารถวัดความดันหรือจับชีพจรได้
การพยากรณ์ของโรคไข้เลือดออกขึ้นกับการวินิจฉัยโรคให้ได้ตั้งแต่ระยะแรกของโรค และให้การรักษาโรคที่ถูกต้อง ดังนั้นเพื่อการวินิจฉัยโรคที่รวดเร็วในระยะแรก เมื่อผู้ป่วยมาพบแพทย์ควรซักประวัติและตรวจร่างกายโดยละเอียดทันที โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ที่ต้องนึกถึงมาก คือผู้ป่วยที่มีอาการไข้ขั้นทันที หน้าแดงมีผื่น แต่ไม่มีอาการของโรคทางเดินหายใจ และไม่ปรากฏอาการของโรคอื่นๆ ว่าติดเชื้อ ขอให้นึกถึงไข้เลือดออกเสมอ

ควรพยายามค้นหาจุด ผื่น แดง ตามแขนและขา หน้าอก รักแร้ หรือช่องปาก

การรัดแขนด้วยยาง ทูนิเกต์ เทสต์ จะช่วยในการวินิจฉัยโรคเบื้องต้น ในระยะแรกเป็นอย่างดี ต้องทำในทุกรายที่สงสัยว่าอาจจะเป็นไข้เลือดออก DHF การทำโดยการใช้เครื่องวัดความดันด้วยที่รัดแขนขนาดเล็ก-ใหญ่ พอเหมาะกับต้นแขนของเด็ก ให้ขนาดของที่รัดแขนเท่ากับ 2 ใน 3 ส่วนของต้นแขน บีบความดันไว้ที่ความดันกึ่งกลาง ระหว่างความดันโลหิตตัวบน และตัวล่าง เช่น ความดัน 120/80 เท่ากับ 200 หาร 2 คือรัดไว้ที่ความดันเท่ากับ 100 ประมาณ 5 นาที

หลังจาก 5 นาทีก็คลายลมออกแล้วทิ้งไว้ 1 นาทีหลังคลายความดัน จึงอ่านผลการทดสอบ ถ้าพบจุดเลือดออกใต้ผิวหนัง 10 จุดต่อตารางนิ้ว ให้ถือว่าเป็นผลบวก

ผู้ป่วยที่มีผลการทดสอบทูนิเกต์ เทสต์ บวกทุกรายต้องสงสัยว่ามีเชื้อโรคไข้เลือดออก DHF ไว้ก่อน เป็นแนวทางปฏิบัติในโรงพยาบาลกล้วยน้ำไท จะมีการติดตามผู้ป่วย โดยแพทย์อย่างใกล้ชิด ควรเจาะเลือดดูเกล็ดเลือดถ้าต่ำกว่า 100,000 ตัวต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร และฮีมาโตคริท เพิ่มเกิน 20% ก็จะช่วยดำเนินการเข้าสู่การรักษาได้ทันท่วงที


การรักษา

การรักษาที่ดีที่สุด คือพาไปพบแพทย์ เมื่อสงสัยว่าเป็นไข้เลือดออกตามอาการ ที่กล่าวมาแล้วทั้งหมด และถ้าแพทย์สงสัยว่าเป็น DHF ก็จะรับไว้รักษาตัวในโรงพยาบาล

แต่ถ้าอาการเป็นไม่มากแพทย์ให้กลับบ้าน ก็จะรักษาแบบประคับประคองคือ
1. การลดไข้ แนะนำให้ใช้ยาพาราเซตามอล ตามแพทย์สั่งเมื่อไข้สูงเกิน 39 องศาเซลเซียส และเช็ดตัวด้วยน้ำอุ่น ห้ามให้ยาแอสไพรินหรือยาลดไข้ผงซอง ที่มีแอสไพรินเด็ดขาด เพราะว่าจะทำให้เลือดออกในกระเพาะอาหาร และทำให้เกล็ดเลือดต่ำด้วย
2. การให้อาหาร ควรให้อาหารอ่อน ถ้าหากมีอาเจียนให้ดื่มน้ำเกลือแร่ น้ำผลไม้ และนม
3. ในระยะช็อกเป็นภาวะวิกฤติที่รุนแรงมาก การรักษาจึงต้องรักษาแบบคนไข้ ICU ตลอดเวลา

การป้องกัน

ไข้เลือดออกนั้นติดต่อกันโดยยุงลายเป็นพาหะ จึงป้องกันได้ง่าย โดยช่วยกันทำลายยุงลาย และแหล่งเพาะพันธุ์ของยุงลาย

แต่ความยากลำบากคือ ต้องร่วมมือร่วมใจพร้อมกันทำทุกคน ทุกบ้าน ทุกหลังคาเรือน ทุกชุมชน กำจัดยุงให้หมด เพราะว่ายุงลายมันบินไปบินมาได้ง่าย จากบ้านหนึ่งไปอีกบ้านหนึ่ง ถ้าหากทำบ้านเดียวก็ไม่มีประโยชน์อะไร ในโรงพยาบาลกล้วยน้ำไท เราช่วยกันทำ 5 ส. สะสาง สะดวก สะอาด สุขลักษณะ สร้างนิสัย ทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุง โอ่ง อ่าง กระถางแตก เก็บทำลายทั้งหมด ทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุงทั้งหมด ชักจูงเพื่อนบ้านช่วยกันด้วย

ปัจจุบันเราจะได้ยินข่าวเรื่องไข้เลือดออกสายพันธุ์ใหม่มาจากที่ต่างๆ เสมอ นั่นก็คือ มีการเปลี่ยนพฤติกรรมของยุงนอกจากยุงลายแล้ว ก็ยังมียุงพันธุ์อื่นๆ ก็สามารถนำไข้เลือดออกได้ และยุงก็เปลี่ยนพฤติกรรมจากเดิมที่เคยกัดแต่คนไข้กลางวัน ปัจจุบันก็เปลี่ยนมากัดกลางคืนได้

สายพันธุ์เชื้อไข้เลือดออกชนิดเด็งกี่ 1 ชนิด 2 ชนิด 3 ก็เปลี่ยนสายพันธุ์ไปมา จนเราไม่สามารถจะนำวัคซีนป้องกันได้ เพราะว่ามันเปลี่ยนสายพันธุ์ใหม่จนเราตามไม่ค่อยทัน และไม่สามารถจะคาดการณ์ล่วงหน้าได้ว่าจะเป็นสายพันธุ์ไหนมา

ไข้เลือดออกเดิมเป็นสายพันธุ์ที่พบในเด็กเล็กๆ เท่านั้น ปรากฏว่าปัจจุบันพันธุ์ใหม่ ก็จะพบในผู้ใหญ่มากขึ้น เช่นอายุ 25-30 ปี เพิ่มมากขึ้นทุกทีๆ จนบางครั้งดูเหมือนว่า จะพบมากกว่าเด็กเสียอีก

มาช่วยกันกำจัดไข้เลือดออกกันเถิดครับ แค่ช่วยกันกำจัดยุงลายก็สามารถ กำจัดไข้เลือดออกได้


(update 18 ตุลาคม 2001)
[ที่มา..หนังสือ นิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 25 ฉบับที่ 6 มิถุนายน 2544 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุดE-LIB[ hey.to/yimyam ][ i.am/thaidoc ]
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600