มาที่นี่ ที่เดียว ได้อ่านบทความทางด้านการแพทย์ภาษาไทย
จากเกือบทุกโฮมเพจที่มีใน   INTERNET   ถ้าที่นี่ขัดข้อง ไปที่นี่ก็ได้ครับ
http://i.am/thaidoc    หรือ     http://hey.to/yimyam

เนื้องอกมดลูก


หมอได้รับจดหมายฉบับหนึ่งจากผู้อ่าน " ใกล้หมอ " คุณลลิตา/ปทุมวัน/กรุงเทพฯ เรื่องที่ผู้หญิงหลายคนกังวลใจ…

เพื่อให้เข้าใจง่าย หมอขอแบ่งคำถามของคุณลิลิตา แล้วตอบเป็นช่วงๆ นะคะ

Q - เรียนคุณหมอชัญวลี…ดิฉันได้ติดตามอ่านนิตยสารใกล้หมอเป็นประจำ คอลัมน์แรกที่เปิดอ่าน คือโลกของหมอ รู้สึกชื่นชมชีวิตวัยเด็กของหมอมาก ได้นำหนังสือไปให้ลูกอ่าน เพราะชอบชีวิตที่มีการต่อสู้ พยายาม ใฝ่รู้ ใฝ่เรียน อดทน ตั้งใจ จนสำเร็จ

ผู้หญิงคุยกัน ก็เป็นคอลัมน์ที่น่าสนใจ ดิฉันได้ผ่าตัดเนื้องอกที่มดลูก ไปเมื่อเดือนมกราคม 2544 ก้อนเนื้อใหญ่มาก ประมาณ 14-15 ซม. ช่วงนั้นดิฉันอ้วนมากหนักประมาณ 100 กิโลกรัม …

ขอบคุณค่ะ…เนื้องอกมดลูกนั้นสิ่งน่าแปลกอย่างหนึ่ง คือความเจ็บปวด หรืออาการไม่ได้อยู่ที่ขนาดของมดลูก หลายคนมาหาหมอด้วยรู้สึกอ้วนลงพุง ไม่มีความเจ็บปวด ไม่มีอาการผิดปกติใดๆ จากการตรวจภายในและตรวจด้วยเครื่องอัลตราซาวนด์ ปรากฏว่าเป็นเนื้องอกมดลูกขนาดใหญ่ บางคนขนาดเท่าลูกฟุตบอลทีเดียว บางคนมาหาหมอด้วยสงสัยว่าตั้งครรภ์ครบกำหนดแล้วยังไม่คลอด จริงๆ แล้ว ก้อนในท้องนั้นไม่ใช่เด็กทารก แต่เป็นเนื้องอกมดลูกขนาดใหญ่ ขนาดเท่าการตั้งครรภ์ 9 เดือนทีเดียว แต่คนไข้บางรายเนื้องอกโตเล็กน้อย มีอาการเจ็บปวดมาก ตกเลือดมาก จนต้องมารักษา และลงเอยด้วยการผ่าตัดก็มีนะคะ

มีคนไข้หลายคน ถามหมอว่า เนื้องอกมดลูกโตเท่าใดจึงสมควรผ่าตัด โตเท่าใดจึงไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

ตามตำราแล้ว เนื้องอกมดลูกซึ่งคือเนื้องอกธรรมดา ไม่ใช่มะเร็ง จะผ่าตัดก็ต่อเมื่อ
1. มีขนาดใหญ่เท่าคนตั้งครรภ์ 3 เดือนหรือมากกว่า เพราะเมื่อมีขนาดใหญ่จะกดหรือระคายเคืองกระเพาะปัสสาวะ กดการทำงานของท่อไต ซึ่งจะมีผลทำให้ไตบวม หรือไตวายได้
2. มีอาการ เช่น ตกเลือด ทำให้เกิดภาวะซีดตามมา สุขภาพทรุดโทรม มีอาการปวด ทำให้เกิดความทุกข์ทรมาน

3. สงสัยว่าจะกลายเป็นเนื้อร้าย (ได้รับการวินิจฉัยโดยการขูดมดลูก)
เรื่องการขูดมดลูกนี้เป็นความกังวลของสตรีที่มีอาการตกเลือด หมอแนะนำ ให้ขูดมดลูกนะคะ บางรายเข้าใจว่าหมอต้องดูดมดลูกมาขูด จริงๆ แล้วการขูดมดลูกนั้น ไม่ได้ถึงมดลูกออกมาขูด ไม่เจ็บปวด โดยทั่วไป หมอจะใช้ยายาหรือยาสลบช่วย ขูดไม่นาน อย่างมากไม่เกิน 15 นาทีค่ะ การขูดมดลูกสำหรับคนไข้ที่มีอาการตกเลือดผิดปกติ ก็เพื่อทำให้เลือดหยุดและนำชิ้นเนื้อจากเยื่อบุโพรงมดลูกที่ขูดมาได้ ตรวจดูว่า มีเชื้อมะเร็งหรือไม่นะคะ

4. เป็นการตัดสินใจของคนไข้ว่าอยากผ่าตัด


Q - หลังผ่าตัดดิฉันพยายามลดน้ำหนัก เหลือ 75 กิโลกรัมค่ะ ดิฉันไม่มีความรู้เลยว่า มดลูก รังไข่ ช่องคลอด อยู่อย่างไร ที่ตำแหน่งไหน เนื้องอกมดลูกเป็นอย่างไร จึงอยากให้คุณหมอเล่าให้ฟัง

ค่ะ หมอเจอบ่อยๆ ที่คนไข้ทั้งโสดและไม่โสดมาหา ด้วยสงสัยว่ามีเนื้องอกที่ช่องคลอด เพราะคลำเจอ เมื่อหมอตรวจก็พบว่าเป็นปกติดี คนไข้บางคนมาหาหมอด้วยอาการแสบปากมดลูก แทบมดลูก เจ็บปีกมดลูก ทั้งๆ ที่อวัยวะดังกล่าวคงบอกได้ยากว่าจะทำให้แสบหรือเปล่า เนื่องจากอยู่ภายในร่างกาย มองไม่เห็น

หมอขออธิบายเรื่องอวัยวะภายในสตรี และเนื้องอกมดลูก ประกอบรูปดังนี้นะคะ


หมายเลข 1  :  เป็นท่อที่มีรอยพับย่น ยาวประมาณ 8-10 ซม. หมอได้อธิบายไปแล้วบ้างใน " ผู้หญิงคุยกัน " ฉบับก่อน ช่องคลอดนั้นอยู่ระหว่าง ท่อปัสสาวะกับรูทวารหนัก บางครั้งมีคนไข้ที่ตกเลือดมา และตรวจภายในพบว่า เลือดไม่ได้ออกจากช่องคลอด แต่ออกจากช่องปัสสาวะ หรือช่องทวารหนักก็มีนะคะ

หมายเลข 2  :  ปากมดลูก เป็นอวัยวะรูปกรวย (รูปที่เห็นเป็นรูปผ่าครึ่ง) แข็งคล้ายยางลบดินสอ ที่ยื่นเข้ามาในช่องคลอด ขนาดของปากมดลูกนั้น มักมีเส้นผ่าศูนย์กลางกว้าง 1-5 ซม. ยาว 2-4 ซม. ขนาดแตกต่างกันไประหว่างเด็กหญิง สาวโสด ผู้หญิงที่แต่งงาน และผู้หญิงที่มีลูกหลายคน ตรงกลางมีรูกลวง เรียกรูปากมดลูก บางคนปากมดลูกจะผิดรูปร่าง เช่น ขรุขระ ฉีกขาด รูปากมดลูกปลิ้น จากการคลอดลูก ฯลฯ บางรายมีปากมดลูกอักเสบ ทำให้มีการตกขาวเรื้อรัง บางคนปากมดลูกเป็นแผล ซึ่งอาจจะเป็นมะเร็งเริ่มแรกได้

หมายเลข 3  :  มดลูก เป็นอวัยวะที่อยู่ต่อจากปากมดลูก มีลักษณะคล้ายลูกชมพู่ อยู่ในอุ้งเชิงกรานระหว่างกระเพาะปัสสาวะกับลำไส้ตรง มดลูกมีช่องตรงกลาง เรียกว่า โพรงมดลูก มดลูกดูเผินๆ จะเป็นรูปสามเหลี่ยม ยาวประมาณ 7-8 ซม. กว้าง 4-5 ซม. มดลูกนี้มีความสำคัญมาก คือเป็นที่อยู่ของลูก อวัยวะนี้…ทำให้ผู้หญิงต่างจากผู้ชายนะยะ…นะคะ

หมายเลข 4  :  ท่อนำไข่ มีสองท่อต่อกับมดลูกที่ตำแหน่งมุมมดลูก มุมมดลูกนี้จะอยู่ประมาณเศษสองส่วนสามจากานมดลูกถึงยอดมดลูก ท่อนำไข่แต่ละข้างยาว 7–14 ซม. ความยาวของท่อนำไข่นี้มีความสำคัญ เช่น ในกรณีที่ทำหมันไปแล้ว ขอต่อหมันใหม่ ท่อนำไข่ที่เหลือจากการตัดทำหมันครั้งก่อนต้องยาวพอ ถ้าเหลือน้อยกว่า 5 ซม. ต่อหมันแล้ว อาจจะไม่ตั้งครรภ์ หรือตั้งครรภ์นอกมดลูกไป เป็นต้น

ท่อนำไข่นี้ จากรูปจะเห็นว่า ส่วนปลายปากแตรจะเป็นแขนงยื่นคล้ายนิ้วมือ หรือหนวดปลาหมึก ส่วนนี้มีความสำคัญในการโบกพัดไข่ที่ผสมแล้วเข้ามาในท่อมดลูก เพื่อจะเดินทางไปฝังในมดลูก เติบโตเป็นทารกต่อไปนะคะ

หมายเลข 5  :  รังไข่ เป็นอวัยวะในท้องที่ค่อนข้างแบนสีขาว ผิวขรุขระ ขนาด กว้าง xยาว x หนา ประมาณ 2 x 3 x 4 ซม.ในรังไข่ประกอบไปด้วยรังไข่ ซึ่งเมื่อสุกจะปล่อยออกมาเดือนละใบ

ถ้าได้รับการผสมจากตัวเชื้ออสุจิก็จะเติบโตเป็นทารกได้
ส่วนเนื้องอกธรรมดาของมดลูกชนิดต่างๆ แบ่งได้ง่ายๆ ตามตำแหน่ง ของก้อนเนื้องอกนะคะ คือ

เนื้องอกในมดลูก (Intramural) เนื้องอกในโพรงมดลูก (Submucus) เนื้องอกที่ปากมดลูก (Cervical) เนื้องอกด้านข้าวของมดลูก (Broad Iigament) เนื้องอกใต้ผิวมดลูก(Subserous) เนื้องอกชนิดสุดท้ายนี้บางทีมีก้านยาวเรียก Pedunculated Subserous ค่ะ

ชนิดต่างๆ ของเนื้องอกมดลูกนี้ทำให้คนไข้เกิดอาการต่างๆ ไม่เหมือนกัน เช่น เนื้องอกในโพรงมดลูก (Submucus) มักทำให้คนไข้ต้องรีบมาหาหมอ เพราะมักจะตกเลือดมากๆ ทั้งๆ ที่เนื้องอกมีขนาดไม่ใหญ่ ส่วนชนิดใต้ผิวมดลูก (Subserous) คนไข้กว่าจะมาหาหมอ เนื้องอกก็มักจะโตมากๆ เพราะไม่ทำให้เกิดอาการเจ็บปวดหรือตกเลือด

อย่างไรก็ตาม การตรวจภายในอย่างสม่ำเสมอทุกหนึ่งปี ก็จะบอกได้ว่า ตอนนี้คุณเป็นเนื้องอกมดลูกแล้วหรือยังนะคะ



Q - ดิฉันสงสัยอีกว่า เนื้องอกธรรมดาของมดลูก ต่างจากมะเร็งอย่างไร

เนื้องอกธรรมดาของมดลูกนั้นต่างจากมะเร็งคือ เมื่อเป็นแล้วไม่ค่อยโตเร็ว หรือลุกลามแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่น ในขณะที่มะเร็งอาจจะเจริญเติบโตลุกลาม จากมดลูกลงไปปากมดลูก กระจายเข้าไปในช่องท้อง เข้าท่อน้ำเหลือง ต่อมน้ำเหลือง หลอดเลือด ลำไส้ ตับ ปอด กระดูก

คุณลลิตาคงสงสัยว่า แล้วก่อนผ่าตัดหมอจะรู้ได้อย่างไรนะคะว่า เป็นมะเร็งหรือเป็นเนื้องอก

ตามตำรานั้น มะเร็งมดลูกมักจะเป็นกับสตรีที่มีอายุมาก อยู่ในช่วง 55-69 ปี พบมากในคนที่ไม่มีบุตร หรือมีบุตรยาก รูปร่างอ้วน ผิวขาว เป็นโรคเบาหวาน เป็นโรคความดันโลหิตสูง อาการที่จะมาพบหมอ ส่วนใหญ่มีอาการตกเลือดผิดปกติ เช่น มีเลือดประจำเดือนออกมาก และกะปริบกะปรอย บางครั้งมีหนอง มีน้ำคาวปลา กลิ่นเหม็น ไหลออกมาจากช่องคลอด ทั้งๆ ที่หมดประจำเดือนไปแล้ว

การตรวจร่างกายทั่วไป และการตรวจภายในไม่สามารถตรวจพบมะเร็งมดลูก เริ่มแรกได้นะคะ ข้อนี้ต่างจากมะเร็งปากมดลูก ที่สามารถตรวจพบเริ่มแรกได้โดยง่าย โดยการตรวจภายใน และทำแป๊บสเมียร์ แต่ถ้ามะเร็งมดลูกอยู่ในระยะลุกลามแล้ว จะตรวจเจอได้ เพราะมดลูกจะโตขึ้น และนุ่ม บางทีหมอเอามือคลำภายในจะพบมะเร็ง ที่กำลังงอกตะปุ่มตะป่ำกระจายลงมาภายในปากมดลูก

ดังนั้น คนไข้ทุกคนที่สงสัยว่าเป็นมะเร็งมดลูก หมอจะแนะนำให้ขูดโพรงมดลูก เพื่อนำเยื่อบุโพรงมดลูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา เพื่อตรวจหาเชื้อมะเร็งนะคะ



จดหมายของคุณลลิตายังมีคำถามอีกหลายข้อ เช่น การดูแลตนเองหลังตัดมดลูก การร่วมเพศหลังตัดมดลูก ควรเลือกแผลผ่าตัดอย่างไร ควรเลือกการผ่าตัดมดลูกอย่างไร จะออกกำลังกายได้ไหม ฯลฯ หมอขอยกยอดไปตอบคราวหน้าต่อนะคะ คุณลลิตา


(update 12 พฤศจิกายน 2001)
[ ที่มา..หนังสือ นิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 25 ฉบับที่ 7 กรกฎาคม 2544


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุดE-LIB[ hey.to/yimyam ][ i.am/thaidoc ]
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600